Biên phòng - Trung tuần tháng 2 vừa qua, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri tới Trung Quốc trong khuôn khổ chuyến công du tới 4 nước gồm: Hàn Quốc, Trung Quốc, In-đô-nê-xi-a và Các Tiểu vương quốc A-rập thống nhất. Đây là chuyến thăm thứ hai của ông Ke-ri tới Trung Quốc và là chuyến thăm châu Á thứ 5 kể từ khi ông nhậm chức Ngoại trưởng Mỹ một năm trước.
 |
| "Đây và kia" - Ngoại trưởng Mỹ G.Ke-ri và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại Bắc Kinh, hôm 15-2. Ảnh: AFP |
Cuộc hội đàm giữa người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ và các "đối tác" tại Bắc Kinh ngoài chủ đề chính về sự hợp tác Trung - Mỹ, còn có mục đích là cố gắng giảm bớt căng thẳng trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phát sinh do những cuộc tranh chấp lãnh hải, đặc biệt là căng thẳng giữa Trung Quốc và Nhật Bản cũng như giữa Trung Quốc với một số nước khác. Ông Ke-ri đã thẳng thắn chỉ trích các nhà lãnh đạo Trung Quốc về một loạt động thái Bắc Kinh thực hiện gần đây nhằm khẳng định chủ quyền trong các cuộc tranh chấp lãnh thổ, lãnh hải với các nước láng giềng. Ngoại trưởng Mỹ đã kêu gọi Trung Quốc kiềm chế và dùng luật pháp quốc tế để làm rõ các tuyên bố chủ quyền, đồng thời cảnh báo bất kỳ động thái nào khác của Trung Quốc - đặc biệt liên quan đến các vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) - cần phải được thực hiện theo cách "công khai, minh bạch và có trách nhiệm". Trong một tuyên bố, ông Ke-ri nhấn mạnh: "Chúng tôi đã nói rất rõ ràng rằng một hành động đơn phương, bất ngờ và không được cân nhắc kỹ lưỡng sẽ kích động nhiều nước trong khu vực và từ đó tác động tiêu cực đến sự ổn định của khu vực. Trung Quốc cần phải minh bạch, công khai hết mức có thể để làm giảm nguy cơ hiểu lầm".
Mặc dù có những lời lẽ mạnh mẽ và rõ ràng như vậy, song vị Ngoại trưởng đã 71 tuổi này dường như không mấy hy vọng Bắc Kinh sẽ giải tỏa những quan ngại của Mỹ về các hành động ngày càng quyết đoán của Trung Quốc trong các tranh chấp lãnh thổ, lãnh hải, đặc biệt là việc lập ADIZ tại khu vực đang tranh chấp trên biển Hoa Đông. Phía Trung Quốc thậm chí đã "đổ lỗi" cho chính các bên khác (đang có tranh chấp với Trung Quốc) phải chịu trách nhiệm về tình hình căng thẳng leo thang hiện nay. Bắc Kinh cũng bác bỏ những chỉ trích của Mỹ đối với các hành động của nước này trước đây, đồng thời đề nghị Mỹ tôn trọng lợi ích chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông và biển Hoa Đông. Ngoại trưởng Vương Nghị còn thẳng thừng khẳng định rằng "không ai có thể làm lung lay quyết tâm bảo vệ chủ quyền và sự toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc".
Xem ra, cuộc viếng thăm Bắc Kinh của Ngoại trưởng Mỹ không mấy thành công, song đây được xem như chuyến đi dọn đường cho một số động thái khác mà "chú Sam" đang thể hiện quyết tâm tái tập trung chính sách đối ngoại vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương nhằm kiềm chế sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc.
Ngay khi Ngoại trưởng Mỹ vừa kết thúc chuyến công du, Bộ trưởng Quốc phòng Chắc Hây-gơ và Bộ trưởng Thương mại Pen-ni Phrít-cơ đã có bài viết đăng trên "Nhật báo Phố Uôn" với tựa đề "Mỹ luôn cam kết với châu Á", khẳng định rằng Mỹ sẽ tiếp tục thúc đẩy thịnh vượng, hợp tác để đảm bảo an ninh trong khu vực này. Bộ Quốc phòng và Bộ Thương mại Mỹ đang hợp tác chặt chẽ với các nước này để giúp sự phát triển đi theo đúng hướng họ mong muốn. Theo bài báo, các nỗ lực này là đặc biệt quan trọng, bởi khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang phải đối mặt với những hận thù và tranh chấp lịch sử, làm gia tăng căng thẳng, bất ổn và có nguy cơ tạo ra một cuộc xung đột rộng lớn hơn.
Theo ông Chắc Hây-gơ và bà Pan-ni Phrít-cơ, Mỹ cần phải hành động để thúc đẩy việc đặt ra các nguyên tắc chung và các quy tắc hợp lý cả trong lĩnh vực an ninh và kinh tế. Trong lĩnh vực kinh tế và thương mại, điều này đồng nghĩa với việc phải kết thúc đàm phán về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Trong lĩnh vực an ninh, phải tạo ra một không gian mà các lực lượng quân sự Mỹ có thể liên lạc tốt hơn, vượt qua được các vấn đề khó khăn và hợp tác trên cơ sở lợi ích chung. Mỹ đã bắt đầu làm việc với các quốc gia trong khu vực, trong đó có Trung Quốc, để thúc đẩy sự minh bạch và tạo ra những quy tắc rõ ràng trong các lĩnh vực thiết yếu như đi lại trên biển, trên không, vấn đề không gian, an ninh mạng và Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông.
Đây là động thái nhằm tiếp tục khẳng định chính sách "trở lại" châu Á của Mỹ trước những lời chỉ trích cho rằng "lời nói chưa đi đôi với việc làm" của Oa-sinh-tơn, đồng thời dọn đường cho chuyến công du châu Á sắp tới của Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma.
Theo kế hoạch, ông Ô-ba-ma sẽ có chuyến thăm Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a và Phi-líp-pin vào cuối tháng 4 tới nhằm thắt chặt quan hệ với 3 nước đồng minh đáng tin cậy là Nhật Bản, Hàn Quốc và Phi-líp-pin, đồng thời hi vọng tiếp tục củng cố hợp tác quân sự với Ma-lai-xi-a cũng như nhằm thể hiện nội hàm "tái cân bằng" trong chiến lược tái cân bằng châu Á - Thái Bình Dương. Xem xét các nước mà ông chủ Nhà Trắng sắp đặt chân tới, tất cả đều vây quanh Trung Quốc, giới truyền thông nước ngoài đã nhận định rằng mục đích chính của chuyến đi này là nhằm cảnh báo Trung Quốc và giúp "tăng thêm vốn" cho các nước đồng minh trong khu vực.
Chuyến công du của Ngoại trưởng Mỹ Ke-ri đến châu Á lần này cùng những động thái xung quanh diễn ra đúng vào thời điểm quan trọng, khi quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đang rơi xuống mức thấp nhất trong những năm gần đây bởi các tranh chấp về chủ quyền lãnh thổ, cũng như những căng thẳng có nguy cơ gia tăng trở lại ở Biển Đông. Chính vì vậy, tiếng nói của Oa-sinh-tơn được các nước có liên quan kỳ vọng là một tín hiệu mạnh mẽ giúp hóa giải phần nào những mâu thuẫn, căng thẳng trong khu vực. Tuy nhiên, an ninh, ổn định và thịnh vượng đòi hỏi sự quan tâm một cách liên tục, một sự cam kết thực hiện các nguyên tắc chung, các nỗ lực hợp tác của Mỹ và tất cả các quốc gia ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
