Mô hình tổ chức dân số mới - nhìn từ Hà Nội

Hà Nội là địa phương đầu tiên trong cả nước thực hiện mô hình đưa Trung tâm DS-KHHGĐ về trực thuộc UBND quận, huyện vào cuối năm 2008, ngay sau thời điểm sáp nhập công tác DS-KHHGĐ vào ngành Y tế. Cho đến thời điểm hiện tại, mô hình này tại Hà Nội đang ngày càng thể hiện tính ưu việt. Lãnh đạo UBND của 29 quận, huyện đều nhận thức rất rõ tầm quan trọng của công tác dân số trong việc hoạch định kinh tế - xã hội của địa phương. Chính họ đã khẳng định sẽ có trách nhiệm cao hơn khi nhận quản lý Trung tâm DS-KHHGĐ. Điều này được cụ thể hóa bằng các biện pháp và kết quả trong công tác DS-KHHGĐ tại các quận, huyện ở Hà Nội. Ngoài định mức chi 5.000 đồng/người dân (hơn 36 tỷ đồng/năm) cho công tác dân số và 0,25 mức lương tối thiểu cho cộng tác viên vùng không khó khăn và 0,35 mức lương cơ bản cho cộng tác viên ở vùng khó khăn (hơn 40 tỷ đồng/năm) bằng ngân sách của thành phố, các quận, huyện đều dành riêng ngân sách cho công tác dân số trên địa bàn. Mỗi quận, huyện đều đầu tư bằng ngân sách của mình hơn 100 triệu đồng/năm cho các hoạt động cao điểm của Ngày Dân số thế giới 11-7, Ngày Dân số Việt Nam 26-12, Chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản KHHGĐ...

Bác sĩ Trạm Y tế xã Tam Thạch, huyện Quan Sơn, Thanh Hóa chăm sóc sức khỏe cho người dân. Ảnh: NB.

Ông Tạ Quang Huy, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Hà Nội cho biết: “Hiện nay, cả 29 Giám đốc Trung tâm Dân số của 29 quận, huyện đều là Phó Trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo công tác DS-KHHGĐ của địa phương. Trong đó, các Phòng Y tế, Trung tâm Y tế, các đơn vị thuộc Sở Y tế... trên địa bàn là các thành viên”. Do đó, mọi tham mưu về công tác dân số của Phó Trưởng ban thường trực khi được UBND quận, huyện phê duyệt đều được các thành viên trong Ban chỉ đạo thực hiện một cách nhanh chóng và đồng bộ. Tương tự, ở cấp xã, phường, cán bộ chuyên trách (là viên chức dân số của Trung tâm) trực tiếp tham mưu đề xuất với Đảng ủy, UBND - Ban Dân số xã lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện các hoạt động về dân số trên địa bàn; huy động và phân công các ban, ngành, đoàn thể tham gia công tác truyền thông, vận động ở các thôn xóm, hội, đoàn thể phụ trách.

Đến nay, ở Hà Nội, 100% cấp ủy các cấp HĐND các quận, huyện đều ra nghị quyết về lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác dân số; đồng thời, đó cũng là trách nhiệm tham gia của các ngành, đoàn thể; trách nhiệm đầu tư của các quận, huyện về cơ sở, vật chất, con người, kinh phí thực hiện... “Nhờ đó, năm 2011 và 2012, khi kinh phí chương trình mục tiêu của Trung ương cấp muộn, nhưng cấp huyện đã có nguồn địa phương ứng trước cho hoạt động, do vậy đảm bảo được tiến độ cũng như các mục tiêu đề ra” - Ông Huy cho biết thêm.

“Cú hích” cho công tác dân số

Hiệu quả của mô hình đưa Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc UBND huyện đã và đang được nhiều tỉnh, thành phố áp dụng. Sau Hà Nội, Gia Lai, Quảng Trị, đến nay đã có thêm 7 địa phương là: Phú Thọ, Hải Dương, Bình Phước, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, Thái Bình và mới đây nhất là Bắc Giang triển khai mô hình này.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Gia Lai Đinh H’Nghĩa, có ba cái được từ mô hình này, đó là: “Được tham mưu trực tiếp, đầu tư trực tiếp và hỗ trợ trực tiếp”. Ông Hồ Minh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Tài chính - thành viên Ban chỉ đạo công tác DS-KHHGĐ tỉnh Quảng Trị cho biết, ngoài việc hỗ trợ 2 tỷ đồng/năm trích trả lương cho cán bộ chuyên trách dân số xã hằng năm, nguồn ngân sách địa phương dành cho công tác dân số khoảng 3 tỷ đồng/năm, tương đương 5.000 đồng/người dân. 

Chia sẻ về vấn đề này, Phó Giám đốc Sở Y tế, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh Thái Bình Nguyễn Thị Huê cho biết: Việc đưa Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc UBND huyện rất thuận lợi và là “cú hích” mạnh mẽ cho công tác DS-KHHGĐ. Khi đưa Trung tâm Dân số về trực thuộc UBND huyện, sự quan tâm càng rõ nét và sự phối kết hợp giữa các phòng, ban tương đương rất đồng bộ. Cùng với nghị quyết của tỉnh, cán bộ chuyên trách dân số ở xã làm việc tại Trạm Y tế đều có phòng làm việc riêng, được Trạm Y tế tạo điều kiện tốt nhất thực hiện công tác dân số và được UBND xã trực tiếp chỉ đạo. Hơn 1 năm thực hiện mô hình này, các huyện đều chỉ đạo thực hiện công tác DS-KHHGĐ rất tốt. Hằng năm, các huyện đều đầu tư ngân sách cho công tác dân số từ 50 - 70 triệu đồng, có những huyện hơn 100 triệu đồng...

Từ kết quả đạt được của mô hình đưa Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc UBND huyện ở một số địa phương cho thấy, công tác DS-KHHGĐ phải đặt dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền thông qua việc ban hành các nghị quyết, chỉ thị, cơ chế chính sách và cách thức quản lý điều hành. Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân: Khi Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc huyện thì bản thân UBND huyện sẽ coi đây là nhiệm vụ của mình; phải lãnh đạo, chỉ đạo, bố trí nhân lực, vật lực cho phù hợp, tương xứng với công tác này. Bài học thực tiễn đã cho thấy, nơi nào có sự quan tâm, chỉ đạo tốt về công tác dân số, nắm được mối tương quan của công tác dân số với sự phát triển kinh tế - xã hội, nơi đó chắc chắn sẽ thành công và phát triển bền vững.