Tổng thống Thên Xên tuyên bố sẽ chuyển giao quyền lực một cách hòa bình.  Ảnh: AFP

Người tiên phong trong tiến trình cải cách

Sinh năm 1945 trong một ngôi làng nhỏ ở vùng châu thổ sông I-ra-oa-đi, ở thị trấn Nờ-ga-pu-đao, ông Thên Xên xuất thân trong một gia đình làm nghề nông. Năm 1968, ông Thên Xên tốt nghiệp Học viện Quân sự Mi-an-ma. Ông bắt đầu tham gia giới lãnh đạo vào thập niên 1990, khi ông trở thành thành viên của Hội đồng Hòa bình và Phát triển Quốc gia, theo cách gọi của chính quyền quân sự lúc đó. Ông Thên Xên từng được chỉ định làm Thư ký thứ nhất của Hội đồng này sau khi cựu trùm tình báo Mi-an-ma, Tướng Khin Ny-an rời khỏi chức vụ này vào năm 2004. Ông cũng từng giữ chức Chủ tịch Hội nghị Quốc gia, chuyên về soạn thảo Hiến pháp mới của Mi-an-ma.

Khi vị Thủ tướng tiền nhiệm Xô-ê Uyn đổ bệnh, ông Thên Xên đã được đề cử làm quyền Thủ tướng vào tháng 5-2007. Chính thức thành Thủ tướng vào tháng 10-2010, ông Thên Xên trở thành gương mặt đối ngoại của Mi-an-ma, đại diện cho nước này tham dự tại các Hội nghị của ASEAN và Liên hợp quốc. Trước đó, tháng 4-2010, như nhiều quan chức hàng đầu khác trong chính quyền quân sự, ông trút bỏ quân phục để chuyển sang khối dân sự và thành lập ra một chính đảng mới.

Tháng 3-2011, ông Thên Xên nhậm chức Tổng thống sau cuộc bầu cử vào tháng 11-2010, cuộc bầu cử đầu tiên ở quốc gia này trong khoảng 20 năm (kể từ khi quân đội lên nắm quyền vào năm 1988). Kể từ đó, ông trở thành người tiên phong trong tiến trình cải cách ở Mi-an-ma.

Dưới chính thể do ông Thên Xên lãnh đạo, Mi-an-ma đã trả tự do cho hàng trăm tù nhân, kể cả tù chính trị. Chính phủ Mi-an-ma cũng ký kết các thỏa thuận hòa bình với các nhóm dân tộc thiểu số, đồng thời giảm bớt mức độ kiểm duyệt đối với truyền thông. Tổng thống Thên Xên đã góp phần quan trọng vào việc dỡ bỏ các lệnh cấm vận của phương Tây đối với Mi-an-ma, đồng thời, thu hút đáng kể đầu tư của nước ngoài.

Với Luật Đầu tư nước ngoài (MFIL) được thông qua năm 2012, các cải cách kinh tế ở Mi-an-ma liên quan đến việc giảm và đơn giản hóa những quy trình, thủ tục, hạn chế đối với đầu tư nước ngoài đã được thúc đẩy. Hơn 500 doanh nghiệp đã đầu tư hơn 50 tỷ USD vào Mi-an-ma, kể từ khi nước này tiến hành tự do hóa kinh tế vào năm 2011.

Bên cạnh đó, Mi-an-ma áp dụng một chính sách tiền tệ "linh hoạt có sự quản lý" đối với đồng Kyat. Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư và thương mại so với giai đoạn trước đó, khi phải đối mặt với khó khăn do vấn đề biến động tỷ giá giữa đồng Kyat và đồng USD...

Chính sách này đã nhanh chóng giúp Mi-an-ma cải thiện các chỉ số kinh tế vĩ mô: Tăng trưởng GDP đạt hơn 7%/năm (8,25% giai đoạn 2013-2014). Tín dụng tư nhân đã tăng với tốc độ "hai con số" sau khi Chính phủ đồng ý việc cấp phép cho các ngân hàng mới. Phân bổ ngân sách cho xã hội tăng từ 0,9% GDP lên 3% GDP. Thâm hụt tài khóa ở mức thấp hơn mức mục tiêu (5% GDP).

Dù đạt được nhiều thành tựu trong quá trình cải cách, song  Mi-an-ma vẫn phải đối mặt với nhiều vấn đề, trong đó có sự bất ổn chính trị, tham nhũng, sự biến động chính sách, lao động trình độ thấp và yếu kém về cơ sở hạ tầng. Đó cũng là lý do khiến đảng USDP cầm quyền mất đi nhiều phiếu ủng hộ trong cuộc Tổng tuyển cử vừa qua.

Với kết quả sơ bộ trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 8-11 vừa được công bố cho thấy, đảng NLD đối lập của bà Xan Xu Ki giành chiến thắng áp đảo, Tổng thống Mi-an-ma Thên Xên đã cùng với Tư lệnh Quân đội, Đại tướng Min A-ung Hơ-la-inh chúc mừng đảng NLD, đồng thời, cam kết sẽ chuyển giao quyền lực một cách suôn sẻ. Trong một tuyên bố trên trang mạng xã hội Facebook ngày 11-11, Tổng thống Thên Xên khẳng định: "Trên cương vị lãnh đạo cầm quyền, chúng tôi sẽ tôn trọng và tuân thủ kết quả bầu cử cũng như sẽ chuyển giao quyền lực một cách hòa bình".

Thách thức cho người kế nhiệm

Dù đảng NLD đối lập giành chiến thắng cuối cùng, nhưng điều đó không có nghĩa, thủ lĩnh đảng này - bà Xan Xu Ki sẽ trở thành Tổng thống tương lai của Mi-an-ma do chồng và con bà mang quốc tịch Anh, theo Hiến pháp của Mi-an-ma. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định, nếu NLD giành ít nhất 67% số ghế tại Quốc hội, bà Xan Xu Ki sẽ nắm giữ một vị trí quyền lực, như Chủ tịch Hạ viện chẳng hạn và NLD sẽ đề cử ông Hơ-tin Ky-oa, trợ lý của bà Xan Xu Ki làm ứng viên Tổng thống.

Theo nhận định của giới phân tích, dù ai lên nắm quyền lãnh đạo đất nước thì cũng phải đối mặt với nhiều thách thức vô cùng to lớn. Trước hết, mối quan hệ giữa các chính đảng và lực lượng vũ trang ở nước này đang là vấn đề được dư luận quan tâm. Đây sẽ là yếu tố quan trọng quyết định tương lai của Mi-an-ma.

Bên cạnh đó, Mi-an-ma phải thành lập được một Chính phủ thực sự phục vụ lợi ích của nhân dân. Đây cũng chính là mong muốn và kỳ vọng của người dân Mi-an-ma, bởi mặc dù đã đạt được những tiến bộ nhất định về kinh tế - xã hội, song mức sống của đại đa số người dân Mi-an-ma vẫn chưa được cải thiện. Mi-an-ma vẫn là một trong những quốc gia nghèo nhất châu Á, với gần 1/3 trong tổng số 60 triệu dân sống trong cảnh nghèo đói.

Dù chính quyền mới sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, song thành công của cuộc bầu cử sẽ giúp Mi-an-ma ổn định chính trị, từ đó tập trung phát triển kinh tế, góp phần quan trọng vào sự ổn định và phát triển trong khu vực.