Các nước tham gia đàm phán TPP họp tại La-hai-na, Ma-uy, Ha-oai, ngày 28-7, quyết định số phận của tiến trình đàm phán TPP. Ảnh:  Reuters

Từ ngày 28 đến 31-7 (theo giờ địa phương), Bộ trưởng Thương mại của các nước tham gia đàm phán TPP đã nhóm họp tại Ha-oai (Mỹ) để thảo luận các rào cản cuối cùng, đồng thời cũng là những vấn đề gai góc nhất (vốn đòi hỏi quyết tâm chính trị cao và các thỏa hiệp không dễ dàng) nhằm cơ bản hoàn tất Hiệp định trong năm nay, trước khi Mỹ chính thức bước vào mùa bầu cử năm 2016. Theo ước tính, một khi được ký kết, TPP sẽ trở thành khu vực thương mại tự do với 800 triệu dân, chiếm 30% kim ngạch thương mại toàn cầu và gần 40% sản lượng kinh tế thế giới (riêng Mỹ và Nhật Bản chiếm tới 30%, trong khi 4 nước ASEAN chỉ chiếm có 1%).

Trước thềm đàm phán, Bộ trưởng Thương mại Ô-xtrây-li-a An-đru Rốp đã cảnh báo rằng, nếu không đạt được thỏa thuận cuối cùng về TPP trong tuần này, có thể Hiệp định sẽ bị lùi lại nhiều năm do những tác động từ các cuộc bầu cử sắp tới ở Mỹ và Ca-na-đa. Chính áp lực "bây giờ hoặc không bao giờ" này, khiến mọi người lạc quan về triển vọng ký kết TPP trước cuối năm nay, sau khi đã bỏ lỡ hạn chót ban đầu là năm 2013.

Những tác động của TPP

Theo giới chuyên gia, TPP sẽ giảm đáng kể và thậm chí loại bỏ hàng rào thuế quan giữa các thành viên, thúc đẩy hoạt động buôn bán hàng hóa và dịch vụ, đẩy mạnh dòng vốn đầu tư và sự tăng trưởng kinh tế của các thành viên. Hiệp định này cũng được kỳ vọng sẽ tạo ra một thị trường tiềm năng rất lớn đối với các doanh nghiệp trong khối. Khi TPP chính thức có hiệu lực, các doanh nghiệp của tất cả các nước thành viên, gồm cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ có những cơ hội to lớn hơn bao giờ hết để tham gia vào nền thương mại toàn cầu. Với tư cách là  nền kinh tế lớn nhất thế giới, Mỹ sẽ đóng vai trò "quốc gia đầu tàu", nhất là khi Oa-sinh-tơn đang coi châu Á - Thái Bình Dương là chìa khóa để mở cánh cửa tăng trưởng trong tương lai.

Cụ thể, TPP sẽ xóa bỏ thuế quan và giúp cho các sản phẩm của một nước thành viên có thể dễ dàng xuất khẩu sang các nước TPP khác. Các hàng rào hạn chế khác (như yêu cầu về giấy phép nhập khẩu) cũng sẽ được xóa bỏ. TPP sẽ mang lại quyền tiếp cận tự do hơn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ (kể cả dịch vụ tài chính) để họ được đối xử tốt hơn hoặc bình đẳng tại sân chơi chung này.

TPP sẽ tự do hóa thị trường đầu tư các nước TPP, áp dụng các quy định không phân biệt đối xử, giảm hoặc xóa bỏ các rào cản đối với việc thành lập và thực hiện các khoản đầu tư ở các nước TPP. Ngoài ra, TPP sẽ giới hạn những quyền lợi của các công ty Nhà nước trong lĩnh vực đầu tư. Các nhà đầu tư nước ngoài có thể kiện Chính phủ các nước thành viên ra tòa án đặc biệt của TPP.

TPP sẽ đảm bảo các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động theo những tính toán thương mại và cạnh tranh một cách bình đẳng mà không có sự ưu đãi quá mức từ Chính phủ, trong khi vẫn cho phép Chính phủ được hỗ trợ cho những doanh nghiệp Nhà nước cung cấp dịch vụ công ở trong nước.

TPP yêu cầu tuân thủ đối với các quyền lao động cơ bản được Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) công nhận cũng như các điều kiện lao động có thể chấp nhận được. Ngoài ra, TPP sẽ đưa ra các quy định mới điều chỉnh buôn bán động vật hoang dã, khai thác gỗ bất hợp pháp và đánh bắt trái phép.

Liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, TPP sẽ bảo vệ mạnh mẽ các bằng sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền và bí mật thương mại, bao gồm cả các biện pháp tự vệ chống lấy trộm qua mạng các bí mật thương mại. Các nước thành viên cam kết không áp thuế hải quan và phân biệt đối xử đối với các sản phẩm số (ví dụ như phần mềm, âm nhạc, video, sách điện tử). TPP sẽ hỗ trợ một mạng Internet toàn cầu, duy nhất đảm bảo thông suốt dữ liệu qua biên giới, phù hợp với lợi ích chính đáng của các Chính phủ trong việc bảo vệ quyền riêng tư.

Ngoài ra, TPP sẽ đưa ra được một quy tắc xuất xứ chặt và thông dụng để đảm bảo chỉ dành những lợi ích của TPP cho các nước thành viên. TPP sẽ thiết lập một cơ chế, tòa án đặc biệt giải quyết tranh chấp công bằng và minh bạch được áp dụng xuyên suốt Hiệp định.

Ngoài những vấn đề trên, TPP còn ảnh hưởng đến rất nhiều yếu tố khác để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trên diện rộng của tất cả các thành viên TPP.

Nước nào có lợi nhất?

TPP bao gồm các nền kinh tế có trình độ phát triển không đồng đều, do đó lợi ích mà Hiệp định thương mại tự do này mang lại cho mỗi thành viên cũng không giống nhau. Tạp chí Forbes dẫn lời chuyên gia Phrê-đê-rích Noi-man của Ngân hàng HSBC cho rằng, các nền kinh tế nhỏ (như Việt Nam và Ma-lai-xi-a) sẽ hưởng lợi nhiều nhất nhờ được tự do tiếp cận các thị trường lớn như Mỹ và Nhật Bản.

Theo nhiều nhà nghiên cứu, Việt Nam sẽ được hưởng lợi lớn vì các mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam như gạo, thủy sản, dệt may và hàng công nghệ đơn giản sẽ không phải chịu thuế khi xuất sang thị trường của 11 nước thành viên còn lại, nhất là Mỹ và Nhật Bản. TPP cũng tốt cho Nhật Bản vì nó thúc đẩy mở cửa khu vực dịch vụ hiện được bảo hộ chặt chẽ, từ đó góp phần đưa nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới thoát khỏi sự trì trệ, bổ sung "mũi tên thứ ba" vào 2 mũi tên nới lỏng tiền tệ và tài khóa trong chương trình cải cách kinh tế "Abenomics" của Chính phủ Sin-dô A-bê.