Hiện đại hóa phương tiện đánh bắt là ước mơ của nhiều ngư dân Bà Rịa - Vũng Tàu.

Từ những con số…

Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, hiện, toàn tỉnh có trên 5.900 tàu cá các loại với tổng công suất gần 980.000CV, sản lượng đánh bắt hàng năm đạt xấp xỉ 290.000 tấn, cho doanh thu trên 12 tỷ đồng. Đây quả là một con số ấn tượng đối với một địa phương ven biển có vùng biển kinh tế rộng gấp 3 lần diện tích đất liền và bờ biển dài trên 130km cùng số lao động trong ngành thủy sản chiếm trên 25% tổng số lao động trong các nhóm thuộc ngành nghề kinh tế.

Nếu nhìn vào những con số trên, có thể thấy nghề khai thác hải sản ở Bà Rịa - Vũng Tàu đã có những bước phát triển vượt bậc so với vài năm trước đây. Quả đúng như vậy, vì theo báo cáo của ngành Thủy sản địa phương, ngoài sự tăng trưởng về số lượng tàu khai thác hải sản xa bờ, ở Bà Rịa - Vũng Tàu hiện có nhiều nghề đánh bắt mới cũng phát triển, như nghề câu cá ngừ đại dương, nghề rập ghẹ, rập ốc hương… Hằng năm, lĩnh vực khai thác hải sản giải quyết việc làm cho khoảng hơn 30.000 lao động. Có thể nói, với những lợi thế "thiên thời" và "địa lợi", hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực đánh bắt hải sản, nghề cá ở Bà Rịa - Vũng Tàu đã có vai trò tích cực trong việc phát triển kinh tế biển trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, nếu xem xét một cách cụ thể ở nhiều góc độ, nghề cá ở Bà Rịa - Vũng Tàu vẫn còn những bất cập dẫn đến năng suất đánh bắt và thu nhập của ngư dân không ổn định, trong đó, điểm yếu lớn nhất vẫn là sự hiện đại hóa của các phương tiện đánh bắt còn nhiều hạn chế. Chẳng hạn, tại một trong những trọng điểm nghề cá của tỉnh là xã ven biển Phước Tỉnh (huyện Long Điền) qua khảo sát cho thấy, về cơ bản, các tàu cá của ngư dân đủ khả năng hoạt động trong điều kiện sóng gió cấp 8 tại các khu vực trên vùng Biển Đông. Tuy nhiên, hầu hết các tàu đều có chung tồn tại là bố trí cửa, khoang, nắp hầm chưa đảm bảo điều kiện kín nước theo quy định. Đặc biệt, trang thiết bị trên tàu chưa đáp ứng được yêu cầu để có thể hoạt động tại các vùng biển, do các tàu đều sử dụng máy cũ làm máy chính, 90% các tàu không có đèn tín hiệu, điều kiện làm việc thiếu an toàn... Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Tỵ, chủ phương tiện đánh bắt xa bờ ở ấp Phước Thiện, xã Phước Tỉnh, cho biết: "Sự hạn chế về phương tiện đánh bắt hải sản, tàu thuyền thô sơ, trang bị thiếu chuyên nghiệp… đã khiến phần lớn ngư dân đánh bắt quy mô nhỏ, lẻ, năng suất không cao…". Theo ông Tỵ, trên thực tế, để tạo điều kiện cho ngư dân bám biển, khai thác nguồn lợi từ biển, các nhà quản lý cũng đã nỗ lực đưa ra nhiều giải pháp, đặc biệt là các giải pháp về hỗ trợ tín dụng giúp cho bà con ngư dân nâng cao chất lượng các phương tiện đánh bắt. Dù vậy, việc tiếp cận nguồn vốn đối với bà con ngư dân là rất khó khăn. Đơn cử, nếu đóng mới tàu cá lắp máy từ 90CV trở lên trong vòng 3 năm, mỗi năm ngư dân sẽ được hỗ trợ 70 triệu đồng (theo Quyết định 289 của Thủ tướng Chính phủ). Tuy nhiên, trên thực tế trong 3 năm qua, cả nước chỉ có 6 tàu cá được lắp máy mới và ở Bà Rịa - Vũng Tàu, chưa có ngư dân nào "hưởng lộc" từ quyết định này vì máy mới rất đắt tiền, 70 triệu đồng của Nhà nước hỗ trợ tuy lớn nhưng vẫn không thấm vào đâu, trong khi lắp máy giá rẻ thì không đảm bảo yếu tố "hiện đại hóa".

Đến những ước mơ

Không tiếp cận được nguồn tín dụng từ các chính sách ưu đãi của Nhà nước, ngư dân muốn bám biển hầu hết đã phải quay sang tìm vốn ở kênh tín dụng đen với lãi suất cao. Những món vay nhỏ nhưng phải trả lãi lớn ấy khiến họ không thể hiện đại hóa được các phương tiện hành nghề cá và do đó, không thể thoát nghèo. "Chi phí về nguyên liệu, xăng dầu chiếm phần lớn trong giá thành mỗi chuyến đi biển của bà con ngư dân, trong khi giá hải sản đánh bắt bán cho thương lái thường xuyên bị ép giá… là những lý do khiến đời sống bà con ngư dân chưa khi nào hết bấp bênh. Đã vậy, do phương tiện đánh bắt còn nhiều bất cập nên khả năng gặp rủi ro cao. Chỉ cần một cơn bão đi qua, chủ phương tiện có khi mất trắng hàng tỷ đồng. Do vậy, đang khá giả trở thành nghèo, nợ nần chồng chất là điều thường xuyên xảy ra đối với bà con ngư dân…" - Ông Trương Văn Tám, một ngư dân ở phường 2, TP Vũng Tàu chia sẻ.

Vùng biển Bà Rịa - Vũng Tàu "sở hữu" rất nhiều hải sản quý.

Rõ ràng, kinh nghiệm từ thực tế cũng như phản ánh của nhiều ngư dân cho thấy, ở Bà Rịa - Vũng Tàu, chính sách hỗ trợ về vốn cho ngư dân đang là vấn đề vướng mắc lớn nhất hiện nay. Theo nhiều nhà quản lý, các chính sách hỗ trợ cho ngư dân quá chung chung, thiếu tính thực tiễn, thiếu đặc thù của nghề biển nên ngư dân khó tiếp cận được vốn vay, bản thân hệ thống ngân hàng cũng rất loay hoay với việc giải ngân nguồn vốn này. Đơn cử như chính sách cho vay đóng tàu nhưng không cho vay để mua sắm ngư lưới cụ và trang thiết bị trên tàu, hoặc điều kiện cho vay khi mua máy tàu mới 100 hay máy móc thiết bị được hỗ trợ phải đảm bảo yếu tố nội địa hóa 60 trở lên… Chính sách như vậy là chưa sát với thực tế, chưa hợp với đặc thù của nghề đánh bắt cá. Về việc này, ngư dân Hồ Văn Nam, ở phường 2, TP Vũng Tàu, đề xuất: "Nhà nước cần xây dựng cơ chế đặc thù riêng cho bà con ngư dân để ngân hàng mạnh dạn cho vay với tài sản thế chấp chỉ là tàu cá hình thành từ vốn vay. Bên cạnh đó, mơ ước của chúng tôi là Nhà nước có chính sách hỗ trợ vốn cho ngư dân thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi để ngư dân đầu tư đóng tàu lớn, mua thêm thiết bị, ngư lưới cụ phục vụ đánh bắt xa bờ. Trong đó, có những khoản tín dụng lãi suất thấp, thời hạn vay dài…". Ông Nam lý giải về "ước mơ" mang tên vốn vay của mình rằng, trên thị trường, máy chính cho một con tàu công suất lớn có giá từ một đến vài tỷ đồng, nếu hỗ trợ 70 triệu đồng thì chẳng thấm tháp gì, chưa nói đến tiền lên ụ, công thợ. Do "lực bất tòng tâm", ngư dân đành phải "cưỡi sóng" trên những con tàu cá có trang thiết bị lạc hậu, công nghệ bảo quản sau thu hoạch kém. Hệ lụy nhãn tiền của những bất cập này là ngư dân có thu nhập thấp nên không có điều kiện đầu tư mở rộng, nâng cao năng lực sản xuất. "Đây là một vòng tròn luẩn quẩn, khó tháo gỡ, nếu không kịp thời có cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp…" - Ông Nam khẳng định.