Biên phòng - Nhiều nước trên thế giới thường giải quyết tranh chấp lãnh thổ bằng phương thức song phương, có khi đa phương và đó chính là phương thức mang lại hiệu quả nhất. Chẳng hạn như Trung Quốc và Nga giải quyết tranh chấp đảo Hắc Hạt Tử/U-xu-ri-y-xki, hay Trung Quốc và Việt Nam hoạch định biên giới biển vịnh Bắc Bộ. Khi mà đàm phán song phương không giải quyết được tranh chấp, các bên buộc phải đưa nhau ra Tòa án Quốc tế phân xử. Liên hợp quốc có hai Tòa án thường trực để giải quyết tranh chấp lãnh thổ giữa các nước là Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) và Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ICLOS).
Bài báo này giới thiệu để bạn đọc tham khảo về giải quyết tranh chấp chủ quyền giữa Ma-lai-xi-a và Xin-ga-po về 3 đảo Pedra Branca, Middle Roks, South Ledge trên Biển Đông.
Điều đáng chú ý trong tranh chấp chủ quyền các đảo nói trên là ở chỗ, trước khi có tranh chấp, hai nước láng giềng Đông Nam Á này lại là "người một nhà". Xin-ga-po giành được độc lập từ năm 1959, đến tháng 9-1963, gia nhập Liên bang Ma-lai-xi-a gồm Ma-lai-xi-a (lục địa Ma-lai-xi-a), Xin-ga-po, hai bang trên đảo Boóc-nê-ô xa xôi là Xa-ra-oắc và Xa-bát. Khi còn trong Liên bang, 3 đảo trên là các đảo không người ở và cũng chẳng bên nào quan tâm đến chúng, vì là "người một nhà". Đến ngày 9-8-1965, Xin-ga-po lại tách ra, trở thành quốc gia độc lập và chính Ma-lai-xi-a là quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Xin-ga-po độc lập. Từ năm 1979, hai nước đều ra tuyên bố chủ quyền với 3 hòn đảo trên, bên nào cũng đưa ra những lí lẽ chứng minh yêu sách chủ quyền của mình.
Pedra Branca - nghĩa là "đá trắng", là một hòn đảo hẻo lánh ở cực Đông của Xin-ga-po, có diện tích 8.560m2. Khi triều cường thấp, đảo dài khoảng 137m, rộng chừng 60m. Middle Roks bao gồm 2 cụm đá nhỏ dài khoảng 250m, cách nhau 1,1km, nằm về phía Nam của đảo Pedra Branca. Còn đảo South Ledge cách đảo Pedra Branca về phía Tây Nam 4,1km. Từ xa xưa, đảo Pedra Branca thuộc lãnh thổ của Vương quốc Hồi giáo Gio-hô. Sau năm 1824, Vương quốc Hồi giáo mới Gio-hô thuộc Anh. Năm 1851, người Anh đã xây dựng hải đăng trên đảo này. Ngày 21-9-1953, quyền Ngoại trưởng của Gio-hô trả lời thư kí thuộc địa của Xin-ga-po là: Chính phủ Gio-hô không yêu cầu quyền sở hữu đảo Pedra Branca (ngày nay, Gio-hô là một bang của Ma-lai-xi-a, sát liền với Xin-ga-po bởi eo biển hẹp - eo biển Gio-hô). Ngày 21-12-1979, Ma-lai-xi-a công bố bản đồ mới, trong đó, đảo Pedra Branca cùng các đảo Middle Roks, South Ledge thuộc lãnh thổ Ma-lai-xi-a. Năm 1993, Xin-ga-po ra tuyên bố chủ quyền đối với 3 đảo trên. Qua nhiều lần đàm phán, lập trường của các bên vẫn không thay đổi. Cuối cùng, vào ngày 6-2-2003, hai bên có thỏa thuận đặc biệt về việc cùng nhau đưa tranh chấp chủ quyền 3 đảo trên ra Tòa án Công lý Quốc tế và hứa sẽ tôn trọng phán quyết của Tòa.
Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) bắt đầu hoạt động từ năm 1946, gồm 15 thẩm phán do Hội đồng Bảo an và Đại hội đồng Liên hợp quốc bổ nhiệm. Nhiệm kì của thẩm phán 9 năm, 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an thường xuyên có đại diện tại Tòa. ICJ đưa ra một yêu cầu phải có một thỏa thuận giữa các bên tranh chấp cùng đồng ý đưa vấn đề tranh chấp ra Tòa. Tuy nhiên, vẫn có ngoại lệ, như năm 1984, Ni-ca-ra-goa khởi kiện Mỹ liên quan đến việc Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự tại Ni-ca-ra-goa và chống lại nước này. Ngày 26-11-1984, ICJ chấp nhận đơn khiếu kiện của Ni-ca-ra-goa. Ngày 8-1-1985, Mỹ ra tuyên bố không tham gia. Tuy vậy, ngày 27-6-1986, ICJ vẫn ra phán quyết: Bác bỏ lí do sử dụng quyền tự vệ chính đáng do Mỹ đưa ra, đồng thời kết luận, Mỹ đã vi phạm các nghĩa vụ của Luật tập quán quốc tế. Tòa đã xử thắng kiện cho Ni-ca-ra-goa, tuy nhiên, phía Mỹ không chấp nhận phán quyết này. Từ năm 1946 đến nay, ICJ đã nhận đơn của 148 vụ tranh chấp, trong đó đã giải quyết được 120 vụ.
Trở lại với vụ kiện của hai nước Ma-lai-xi-a và Xin-ga-po, sau khi hai nước gửi hồ sơ lên ICJ, từ ngày 6-8/11/2003, Xin-ga-po trình bày trước Tòa về những lập luận chủ quyền của mình, tiếp đến Ma-lai-xi-a từ ngày 13-16/11/2003, trình bày những lập luận của mình. Việc xét và xử kiện được diễn ra trong cung điện Hòa Bình ở Hà Lan. Trong thời gian từ tháng 3-2004 đến tháng 11-2005, hai bên đã có 3 vòng tranh luận bằng văn bản trước Tòa. Sau 5 năm nghiên cứu, ICJ đã ra phán quyết vào ngày 23-5-2008. Phán quyết của Tòa là: Đảo Pedra Branca thuộc chủ quyền của Xin-ga-po, mặc dù hòn đảo này, như đã trình bày ở trên, vốn thuộc chủ quyền của Vương quốc Hồi giáo Gio-hô (Ma-lai-xi-a ngày nay); đảo Middle Roks thuộc về Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po đã không thể hiện bất kì hành vi chủ quyền nào đối với đảo này; riêng đảo South Ledge, ICJ ra phán quyết: Chia tách cho cả hai bên, căn cứ theo lãnh hải.
Hai nước đã chấp thuận phán quyết của ICJ và ngay sau đó đã quyết định thành lập Tổ công tác phối hợp thảo luận về thiết lập biên giới trên biển vùng các đảo Pedra Branca và Middle Roks.
Điều đáng chú ý trong tranh chấp chủ quyền các đảo nói trên là ở chỗ, trước khi có tranh chấp, hai nước láng giềng Đông Nam Á này lại là "người một nhà". Xin-ga-po giành được độc lập từ năm 1959, đến tháng 9-1963, gia nhập Liên bang Ma-lai-xi-a gồm Ma-lai-xi-a (lục địa Ma-lai-xi-a), Xin-ga-po, hai bang trên đảo Boóc-nê-ô xa xôi là Xa-ra-oắc và Xa-bát. Khi còn trong Liên bang, 3 đảo trên là các đảo không người ở và cũng chẳng bên nào quan tâm đến chúng, vì là "người một nhà". Đến ngày 9-8-1965, Xin-ga-po lại tách ra, trở thành quốc gia độc lập và chính Ma-lai-xi-a là quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Xin-ga-po độc lập. Từ năm 1979, hai nước đều ra tuyên bố chủ quyền với 3 hòn đảo trên, bên nào cũng đưa ra những lí lẽ chứng minh yêu sách chủ quyền của mình.
Pedra Branca - nghĩa là "đá trắng", là một hòn đảo hẻo lánh ở cực Đông của Xin-ga-po, có diện tích 8.560m2. Khi triều cường thấp, đảo dài khoảng 137m, rộng chừng 60m. Middle Roks bao gồm 2 cụm đá nhỏ dài khoảng 250m, cách nhau 1,1km, nằm về phía Nam của đảo Pedra Branca. Còn đảo South Ledge cách đảo Pedra Branca về phía Tây Nam 4,1km. Từ xa xưa, đảo Pedra Branca thuộc lãnh thổ của Vương quốc Hồi giáo Gio-hô. Sau năm 1824, Vương quốc Hồi giáo mới Gio-hô thuộc Anh. Năm 1851, người Anh đã xây dựng hải đăng trên đảo này. Ngày 21-9-1953, quyền Ngoại trưởng của Gio-hô trả lời thư kí thuộc địa của Xin-ga-po là: Chính phủ Gio-hô không yêu cầu quyền sở hữu đảo Pedra Branca (ngày nay, Gio-hô là một bang của Ma-lai-xi-a, sát liền với Xin-ga-po bởi eo biển hẹp - eo biển Gio-hô). Ngày 21-12-1979, Ma-lai-xi-a công bố bản đồ mới, trong đó, đảo Pedra Branca cùng các đảo Middle Roks, South Ledge thuộc lãnh thổ Ma-lai-xi-a. Năm 1993, Xin-ga-po ra tuyên bố chủ quyền đối với 3 đảo trên. Qua nhiều lần đàm phán, lập trường của các bên vẫn không thay đổi. Cuối cùng, vào ngày 6-2-2003, hai bên có thỏa thuận đặc biệt về việc cùng nhau đưa tranh chấp chủ quyền 3 đảo trên ra Tòa án Công lý Quốc tế và hứa sẽ tôn trọng phán quyết của Tòa.
Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) bắt đầu hoạt động từ năm 1946, gồm 15 thẩm phán do Hội đồng Bảo an và Đại hội đồng Liên hợp quốc bổ nhiệm. Nhiệm kì của thẩm phán 9 năm, 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an thường xuyên có đại diện tại Tòa. ICJ đưa ra một yêu cầu phải có một thỏa thuận giữa các bên tranh chấp cùng đồng ý đưa vấn đề tranh chấp ra Tòa. Tuy nhiên, vẫn có ngoại lệ, như năm 1984, Ni-ca-ra-goa khởi kiện Mỹ liên quan đến việc Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự tại Ni-ca-ra-goa và chống lại nước này. Ngày 26-11-1984, ICJ chấp nhận đơn khiếu kiện của Ni-ca-ra-goa. Ngày 8-1-1985, Mỹ ra tuyên bố không tham gia. Tuy vậy, ngày 27-6-1986, ICJ vẫn ra phán quyết: Bác bỏ lí do sử dụng quyền tự vệ chính đáng do Mỹ đưa ra, đồng thời kết luận, Mỹ đã vi phạm các nghĩa vụ của Luật tập quán quốc tế. Tòa đã xử thắng kiện cho Ni-ca-ra-goa, tuy nhiên, phía Mỹ không chấp nhận phán quyết này. Từ năm 1946 đến nay, ICJ đã nhận đơn của 148 vụ tranh chấp, trong đó đã giải quyết được 120 vụ.
Trở lại với vụ kiện của hai nước Ma-lai-xi-a và Xin-ga-po, sau khi hai nước gửi hồ sơ lên ICJ, từ ngày 6-8/11/2003, Xin-ga-po trình bày trước Tòa về những lập luận chủ quyền của mình, tiếp đến Ma-lai-xi-a từ ngày 13-16/11/2003, trình bày những lập luận của mình. Việc xét và xử kiện được diễn ra trong cung điện Hòa Bình ở Hà Lan. Trong thời gian từ tháng 3-2004 đến tháng 11-2005, hai bên đã có 3 vòng tranh luận bằng văn bản trước Tòa. Sau 5 năm nghiên cứu, ICJ đã ra phán quyết vào ngày 23-5-2008. Phán quyết của Tòa là: Đảo Pedra Branca thuộc chủ quyền của Xin-ga-po, mặc dù hòn đảo này, như đã trình bày ở trên, vốn thuộc chủ quyền của Vương quốc Hồi giáo Gio-hô (Ma-lai-xi-a ngày nay); đảo Middle Roks thuộc về Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po đã không thể hiện bất kì hành vi chủ quyền nào đối với đảo này; riêng đảo South Ledge, ICJ ra phán quyết: Chia tách cho cả hai bên, căn cứ theo lãnh hải.
Hai nước đã chấp thuận phán quyết của ICJ và ngay sau đó đã quyết định thành lập Tổ công tác phối hợp thảo luận về thiết lập biên giới trên biển vùng các đảo Pedra Branca và Middle Roks.
