Lộng lẫy Hoàng cung.

Đặc sắc lễ hội Phua Chum Bon 

Sau khi hoàn thành các thủ tục nhập cảnh tại cặp cửa khẩu quốc tế Mộc Bài - Bà Vét (Tây Ninh), Đoàn công tác của chúng tôi bắt đầu chuyến hành trình trên đất nước bạn Cam-pu-chia. Trên con đường từ cửa khẩu đến Thủ đô Phnôm Pênh, từng đoàn người, có cả ông lão đến trẻ thơ, từ khắp mọi nơi đổ dồn về các ngôi chùa nằm sát ven đường để tham dự lễ hội Phua Chum Bon. Thấy lạ, tôi liền hỏi Trung úy Sô Kha, cán bộ phiên dịch thuộc Tổng cục Công an quốc gia Cam-pu-chia được cử đi đón đoàn tại cửa khẩu Mộc Bài - Bà Vét.

Là một người Khơ-me, lại có 5 năm học tập tại Việt Nam nên Sô Kha nói tiếng Việt khá lưu loát. Anh am hiểu về các phong tục, tập quán và lịch sử của đất nước Chùa Tháp. Như một hướng dẫn viên du lịch thực thụ, anh say sưa thuyết trình. Theo anh, ở Cam-pu-chia hiện nay có 25 dân tộc anh em cùng sinh sống nên các lễ hội và lễ nghi cũng phong phú và đa dạng, mang nhiều nét đặc thù khác nhau.

Tuy một số phong tục tập quán và lễ hội đã mất đi hoặc thay đổi, nhưng hiện nay, rất nhiều lễ hội, phong tục tập quán độc đáo vẫn còn tồn tại. Sô Kha hào hứng kể, Phua Chum Bon tương tự như lễ hội Sen Đôn Ta của người Khơ-me ở Việt Nam. Theo phong tục tập quán của dân tộc, người Khơ-me ở Cam-pu-chia không có ngày giỗ kỵ hằng năm cho người chết (ngày nay, nếu có gia đình nào tổ chức đám giỗ hằng năm là do ảnh hưởng của người Việt và người Hoa).

Đối với họ, việc thờ cúng tổ tiên cũng không quan trọng, bởi họ quan niệm, không có sự liên hệ giữa người sống và người chết. Do đó hình thức cúng giỗ hằng năm trong từng gia đình đã được tổ chức thành một lễ chung cho toàn dân tộc Khơ-me gọi là lễ Phua Chum Bon  (hay còn gọi là Lễ ông bà).

Lộng lẫy Cung điện Hoàng gia

Tranh thủ lúc rảnh rỗi, Trung úy Sô Kha mời tôi đi tham quan các danh lam, thắng cảnh ở Thủ đô Phnôm Pênh. Nơi đầu tiên chúng tôi đặt chân đến là Cung điện Hoàng gia Cam-pu-chia, được xây dựng từ năm 1866.

Theo giới thiệu của Trung úy Sô Kha, cung điện Hoàng gia Cam-pu-chia có rất nhiều công trình đẹp và lộng lẫy như: Phòng Khánh tiết là nơi nhà vua cùng Nội các thiết triều và tiếp khách quốc gia. Tòa nhà có đỉnh tháp cao 59m, bên trong có ngai vàng được sử dụng làm lễ đăng quang cho các vị vua. Tính đến nay đã có 9 đời vua Cam-pu-chia đăng quang trên ngai vàng này.

Tham quan Hoàng cung, nhiều du khách rất thú vị với những khám phá bất ngờ từ  Điện Hor Samrith Phimean (còn gọi là Cung điện đồng) - nơi cất giữ những trang phục và vật tượng trưng của Hoàng gia. Tại đây, trong các tủ kính trưng bày bộ long bào nặng 28kg của nhà vua và bộ áo khoác của hoàng hậu, cả hai đều được dát vàng và đính đá quý. Tất cả các đời vua Cam-pu-chia đều sử dụng bộ long bào này và chỉ  một lần duy nhất vào dịp đăng quang (trừ Quốc vương Nô-rô-đôm Xi-ha-mô-ni chưa mặc lần nào vì chưa tổ chức lễ đăng quang).

Chùa Vàng - Chùa Bạc

Nằm ngay phía sau Nhà Khánh tiết của Hoàng cung là một kiến trúc đặc sắc có tên là Wat Preah Keo Morokat (Chùa Phật Ngọc Lục Bảo), là nơi cất giữ kho báu của nhà vua. Theo giải thích của Sô Kha thì sở dĩ có tên Chùa Vàng-Chùa Bạc là vì khi đến đây, du khách sẽ được đi trên những miếng bạc để ngắm tượng Phật bằng vàng, tượng Phật bằng ngọc lục bảo và các báu vật. Ban đầu, chùa được làm bằng gỗ, năm 1962, xây dựng lại bằng xi-măng cốt thép, nền chùa được lát bằng 5.329 miếng bạc hình vuông. Mỗi miếng bạc dài khoảng 20cm, nặng 1,125kg. Tổng trọng lượng bạc làm nền chùa lên đến hơn 6 tấn. Hiện nay, trên các miếng bạc đã được trải một lớp thảm để bảo vệ.

Có thể nói, ngôi chùa là nơi lưu giữ bảo vật tôn giáo hơn là chức năng thờ cúng. Hiện trong chùa chứa hơn 1.000 báu vật bằng vàng, bạc, đồng hay vật liệu có giá trị khác. Bước vào trong chùa, ấn tượng nhất đối với du khách là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng vàng ròng nặng 90kg, được gắn 2.086 viên kim cương, viên lớn nhất 25 carat, nhỏ nhất 5 carat. Đây là hình tượng của Phật trong tương lai.

Theo truyền thuyết của người Cam-pu-chia, vào đúng 5.000 năm Phật lịch (năm 2014 là Phật lịch 2558, nghĩa là còn 2.442 năm nữa), Phật sẽ tái sinh và có hình dạng như trong tượng vàng. Tuy chưa có gì để kiểm chứng, nhưng người dân Cam-pu-chia rất tin vào điều đó. Ở chính giữa trên cao là tượng Phật làm bằng ngọc lục bảo cao chừng 30cm, được coi là quốc bảo của Cam-pu-chia, khi mang ra ngoài ánh sáng sẽ tỏa hào quang.

Trong chùa còn có một tượng Phật bằng đồng đen rất quý có niên đại từ thế kỷ XVI. Trong chùa chỉ có một nhà sư duy nhất là vua Nô-rô-đôm Xi-ha-mô-ni, vì thế hàng tuần trong Hoàng cung đều làm lễ xuống tóc cho nhà vua. Khi có đại lễ Phật giáo, nhà vua mời những vị sư ở các chùa xung quanh Thủ đô Phnôm Pênh tới hành lễ hoặc thuyết pháp.

Một góc Chùa Vàng - Chùa Bạc.

Phía trước chùa Bạc là nơi đặt tượng vua Nô-rô-đôm cưỡi ngựa, được các nghệ nhân người Pháp tạc vào năm 1875, tại Pa-ri và đưa về đây đặt vào  năm 1892. Trước tượng vua Nô-rô-đôm, về bên trái là tháp mộ vua Nô-rô-đôm (tổ nội), bên phải là tháp mộ vua Ang Duong (tổ ngoại) của vua Nô-rô-đôm Xi-ha-mô-ni. Các tháp này được dựng từ năm 1908 đến nay chưa một lần trùng tu, nhưng trông rất mới do được sơn bằng một chất liệu đặc biệt, khi có nước mưa sẽ rửa trôi hết mọi bụi bẩn.

Phía sau chùa Bạc có tháp mộ vua Nô-rô-đôm Su-ra-ma-rít và hoàng hậu Kô-xô-mác Ni-ri-rết (cha, mẹ của Thái thượng hoàng Nô-rô-đôm Xi-ha-núc; là ông, bà nội của quốc vương Xi-ha-mô-ni), hai tháp này được xây dựng từ năm 1955 đến 1960. Bên hông chùa có tháp mộ công chúa Kan-tha Bô-pha, con gái của nhà vua Xi-ha-núc mà vua rất yêu quý. Công chúa mất năm 1952 khi được 4 tuổi do bệnh bạch cầu, tháp mộ được xây năm 1960.

Thái thượng hoàng Nô-rô-đôm Xi-ha-núc được nhân dân Cam-pu-chia tôn sùng là vị vua vĩ đại nhất, ông băng hà tháng 10-2012, hỏa táng tháng 2-2013, nhưng đến nay, tro cốt vẫn được để chung trong tháp mộ con gái là công chúa Kan-tha Bô-pha. Lý do chưa xây lăng cho ông là vì hiện nay, Hoàng thái hậu vẫn còn sống, khi nào bà băng hà mới xây lăng cho cả hai người...