Biên phòng - Từ tháng 10 đến tháng 12 hằng năm là thời điểm triều cường đạt đỉnh ở Nam bộ. Mỗi tháng vào chu kỳ 2 con nước: Nước lớn và nước ròng, hàng vạn người dân từ đô thị tới miệt vườn, khóm ấp, bờ biển lại phải chống chọi với tình trạng nước biển dâng tràn bờ. Người ta nói rằng, có cảm giác như Nam bộ đang thấp dần xuống dưới mực nước biển...
 |
| Xã Thạnh An, huyện Cần Giờ, TP Hồ Chí Minh trong ngày đỉnh triều. |
Mới chỉ một đợt mưa lớn kết hợp với triều cường hồi đầu tháng 11 vừa qua, các tỉnh Nam bộ đã thiệt hại nặng nề. Ngay tại khu vực nội đô TP Hồ Chí Minh, mé lân cận cửa sông Sài Gòn, mức triều cường đã được tính toán là kỷ lục trong vòng hơn 10 năm qua đạt tới hơn 80cm, có nơi lên đến 1m, lội vào chỗ ngập sâu nước đã dâng đến cổ. Hơn lúc nào hết, đối phó với biến đổi khí hậu đang là vấn đề nóng bỏng ở Nam bộ.
Chúng tôi tới Trạm KSBP cửa khẩu cảng Khánh Hội và ngạc nhiên chứng kiến nước triều cường tràn vào doanh trại như lũ trong một buổi chiều thời tiết nắng ráo bình thường ở Nam bộ. Cán bộ, chiến sĩ vào buổi đi tuần tra trên cảng phải lội bì bõm để ra ngoài. Họ nói, vài năm trước đây, khu vực này không bị nước ngập cao như vậy, có vẻ mức nước thủy triều ngày càng lớn nên doanh trại, kho tàng, bến bãi ở khu vực này luôn bị ngập nước. Mỗi tháng có 2 con nước dâng đỉnh điểm vào ngày 2 và 16 âm lịch hằng tháng. Những ngày này, hoạt động của đơn vị gần như tê liệt vì nước mặn tràn vào dâng đến ngang hông người. Mỗi khi triều cường rút đi, cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị lại phải tổng vệ sinh, xúc quét bùn đất và bơm nước rửa các khu nhà, vật dụng bị ngấm mặn.
Theo tính toán của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, biến đổi khí hậu sẽ làm nước mặn xâm nhập sâu hơn vào đất liền tại các khu vực bán đảo Cà Mau, vùng đất nhiễm mặn ven Biển Đông từ Gò Công đến Giá Rai và vùng ven biển ngập mặn của TP Hồ Chí Minh. Như vậy, sẽ có hàng loạt các đồn BP trong khu vực này rơi vào tình trạng bị nước biển tấn công, không riêng gì Trạm KSBP cửa khẩu cảng Khánh Hội.
Theo tính toán của các nhà khoa học, mùa lũ lành của đồng bằng sông Cửu Long đang ngày càng đến muộn và không đạt đỉnh lũ. Lưu vực sông Hậu và sông Tiền rơi vào tình thế thiếu nước ngọt để thau chua rửa phèn cho ruộng đồng. Và phía Biển Đông, nước mặn lại thêm cơ hội xâm nhập sâu vào đất liền theo gió chướng. Mực nước các con sông ở đồng bằng sông Cửu Long xuống thấp khiến vụ lúa đông xuân thêm khó khăn ở các vùng tứ giác Long Xuyên, Đồng Tháp Mười, Tây Sông Hậu. Trong tháng 12, các khu vực này sẽ đồng loạt sạ lúa. Tuy nhiên, nhiều nơi đồng ruộng vẫn còn nằm chờ nước và các con kênh thau chua rửa chua mặn vẫn lừ đừ như muốn chảy ngược vào trong.
Theo dõi đỉnh triều cường tại Cà Mau, các chuyên gia thủy văn nhận định, biến đổi khí hậu không chỉ làm cho mực nước dâng cao bất thường, mà còn làm thay đổi chu kỳ con nước ở khu vực này. Các tuyến sông bị phù sa bồi lấp tại đồng bằng sông Cửu Long đã làm dòng chảy bị biến đổi nghiêm trọng. Nước ròng chưa rút hết thì nước lớn đã tràn vào. Vị trí đỉnh triều trên các sông càng ngày càng tiến sâu vào đất liền. Các dòng kênh có cống mở điều tiết triều cường và ngăn mặn xâm nhập gần như có tác dụng ngược lại. Thêm nữa khi có mưa lớn, lượng nước cộng hưởng làm ngập úng nhiều nơi, sạt lở bờ sông, bờ biển gây hậu quả nghiêm trọng đến tính mạng và tài sản của người dân.
Tại Cà Mau, mức triều cường đã tràn qua đê ngăn mặn. Khi các con đê ngăn nước mặn đã không còn tác dụng, thì cả vùng chuyên canh lúa và nuôi trồng thủy sản tại khu vực này năng suất và sản lượng giảm hẳn. Theo tính toán của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nếu nước biển dâng cao trên 1m, thì 70% diện tích đất của đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ngập chìm trong nước. Các tỉnh thiệt hại nặng nề và mất đất nhiều nhất là Trà Vinh, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Tiền Giang... Sự thiệt hại tính trên các diện tích nuôi trồng thủy sản và diện tích lúa sẽ đe dọa trực tiếp tới an ninh lương thực quốc gia, sụt giảm đáng kể cho nền kinh tế, chưa kể hạ tầng cơ sở sẽ bị tàn phá nghiêm trọng. Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước nguy cơ bị hoang hóa trở lại, trong khi khái niệm biến đổi khí hậu đối với nhiều người còn khá xa lạ.
Nam bộ của Việt Nam là một trong 5 khu vực ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu và thiệt hại sẽ không chỉ dừng lại ở vài đỉnh triều cường và ngập lũ thời gian qua. Đối với các đơn vị, đồn BP có doanh trại nằm trong vùng bị ảnh hưởng cho đến nay vẫn chưa có phương án nào triển khai tránh lũ mỗi khi rơi vào đỉnh triều. Và như vậy, vẫn phải tái diễn điệp khúc nước vào thì ngăn, nước ra thì tát để chờ đợi, trong khi cả con người và hạ tầng cơ sở đều đã "oải" trong xâm ngập mặn.
 |
| Người dân thường xuyên phải đóng cừ tràm gia cố các công trình dân sinh tại khu vực Cần Giờ, TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Thụy Văn |
Phương án di chuyển các đồn, trạm BP vào phía trong bờ là một trong các phương án được tính đến. Tuy nhiên, đây không phải là phương án tối ưu. Ví dụ như doanh trại của Đồn BP Thạnh An, BĐBP TP Hồ Chí Minh, hiện nay đã có một con đê ngăn mặn kiên cố án ngữ phía mặt biển.
Về mặt lý thuyết, không có công trình nào được xây dựng quá gần con đê, nhưng quỹ đất dành để xây dựng đồn BP không còn nhiều, chỉ có vị trí đó khả dụng, nên hiện nay, doanh trại của Đồn BP Thạnh An vẫn nằm quá sát mặt biển. Vào mùa gió chướng, doanh trại thường xuyên bị hư hỏng cửa vì gió đập. Hơn thế nữa, đây là khu vực nhạy cảm ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, chưa thể lường hết hậu quả về sau này.
Một vấn đề đặt ra là để ứng dụng khoa học công nghệ, đưa ra các dự án giảm thiểu biến đổi khí hậu cần có đội ngũ cán bộ tinh thông và am hiểu về khoa học và môi trường. Việc cần thiết và trước mắt là vấn đề bảo vệ sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ, đồng bào nơi biên giới, chống sốt rét, bệnh truyền nhiễm đối với các vùng triều cường ngập, vùng lũ. Do đó, việc thành lập Ban chỉ đạo ứng phó biến đổi khí hậu của riêng lực lượng BĐBP là cần thiết.
Trên cơ sở đó, BĐBP có thể đầu tư nghiên cứu xây dựng các công trình dân sinh, quốc phòng, tham gia xây dựng nhà tránh trú thiên tai cho nhân dân khu vực biên giới, bờ biển. Kỹ thuật cứu hộ, cứu nạn được tập huấn, diễn tập thường xuyên tiến tới hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.
