Thống chế An Xi-xi được coi là người hùng ở Ai Cập hiện nay. Ảnh: Reuters

Người hùng của Ai Cập

Sinh ra tại Cai-rô, ngày 19-11-1954, trong một gia đình làm nghề kinh doanh tại khu Khan An Kha-li-li, trung tâm thành phố Cai-rô, Xi-xi tốt nghiệp một học viện quân sự Ai Cập vào năm 1977 với chuyên ngành khoa học quân sự. Ông tiếp tục học Học viện Quân sự Anh vào năm 1992 và nhận bằng thạc sĩ tại Đại học Lục quân Mỹ ở Pen-xin-va-ni-a vào năm 2006. Mối liên hệ gắn kết ông với đất nước rất thù địch với Tổ chức Anh em Hồi giáo đã trở nên rất hữu ích đối với ông về sau này. Ri-át thực sự đã hỗ trợ Cai-rô truất quyền của Tổng thống Mơ-xi với tất cả thực lực về ngoại giao và tài chính của mình.

Sau đó, Xi-xi làm một tùy viên quân sự ở A-rập Xê-út dưới thời Tổng thống H. Mu-ba-rắc. Là một sĩ quan ưu tú, Xi-xi đã chứng tỏ tầm nhìn chiến lược. Được bổ nhiệm làm người đứng đầu Cơ quan tình báo quân đội, trở thành tướng trẻ nhất trong Hội đồng tối cao của lực lượng vũ trang (SCAF), năm 2010, ông đã trình bày với Bộ trưởng Quốc phòng Mác-san Tan-ta-uy, người sau này mà ông thay thế, một báo cáo dự đoán về một cuộc nổi dậy của quần chúng tháng 5-2011 và đề nghị ủng hộ nhân dân. Dự đoán của ông chỉ sai lệch chưa đến 13 tuần: Cuộc cách mạng Tuy-ni-di bắt đầu tháng 12-2010. Tháng 8-2012, ông được Tổng thống Mơ-xi bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng và Tư lệnh quân đội.

Thế nhưng, mối quan hệ cộng tác giữa Tổng thống Mơ-xi và Bộ trưởng Quốc phòng Xi-xi không kéo dài được bao lâu. Ngày 20-11-2012, Tổng thống ban hành một tuyên bố hiến pháp gây sốc đối với hàng triệu người Ai Cập và thúc đẩy hàng trăm nghìn người xuống đường biểu tình tại Cai-rô. Xi-xi đề nghị hòa giải, song Tổng thống né tránh. Điều gì phải đến ắt sẽ đến. Ngày 3-7-2013, Tổng thống Mơ-xi bị quân đội lật đổ.

Sau biến cố ngày 3-7, Bộ trưởng Quốc phòng An Xi-xi bị cáo buộc là đứng đằng sau cuộc đảo chính lật đổ Tổng thống Hồi giáo dân cử M. Mơ-xi. Thế nhưng, với sự từ tốn và mềm mỏng, ông đã thuyết phục người dân Ai Cập ủng hộ quân đội, làm cho họ tin rằng cuộc lật đổ Tổng thống Mơ-xi sẽ đưa phẩm giá của Ai Cập trở lại, đồng thời khẳng định ông phục vụ nhân dân hoàn toàn không vì lợi ích riêng. Sau ba năm chìm trong bạo lực và các cuộc nổi dậy, "liều thuốc giảm đau" Xi-xi đã phát huy tác dụng đối với một Ai Cập đang trong cơn tuyệt vọng về kinh tế. Sự nhất trí của người dân trong cuộc trưng cầu dân ý trong hai ngày 14 và 15-1-2014 (97,7%) như một lời kêu gọi ông Xi-xi ra ứng cử Tổng thống.

Ngày 27-1-2014, ông An Xi-xi, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng, được bổ nhiệm chức Thống chế, một cấp bậc rất hiếm trong Quân đội Ai Cập, cho thấy khả năng đưa ông lên vị trí Tổng thống nước cộng hòa. Ông Xi-xi đã được người dân nước này vinh danh là "người hùng Ai Cập".

Gánh nặng trên vai

Theo các nhà phân tích, mặc dù có một số nhân vật khác được coi là ứng cử viên Tổng thống tiềm năng như cựu Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Ai Cập, Trung tướng Xa-mi A-nan Thủ lĩnh đảng Ai Cập hùng mạnh Áp-đen Mô-nê-im A-bun Phô-tút và cựu ứng cử viên Tổng thống Kha-lít A-li, nhưng Tướng Xi-xi được coi là có triển vọng hơn cả. Xét về mức độ nổi tiếng, ông Xi-xi vượt hẳn so với những đối thủ trên. Là một sĩ quan ưu tú có tầm nhìn chiến lược, ông Xi-xi hiện đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của người dân. Tại Cai-rô, hình ảnh của "ngôi sao mới nổi" 60 tuổi này được in trên áo thun, mũ, biểu ngữ và thậm chí cả hộp sô-cô-la. Các phương tiện truyền thông, chủ yếu thuộc sở hữu của các doanh nhân, hết lời ca ngợi ông. Theo các cuộc thăm dò ý kiến, với uy tín ngày càng tăng, ông Xi-xi có thể giành chiến thắng một cách dễ dàng để chính thức nắm quyền lãnh đạo đất nước Kim tự tháp.

Nếu kết quả cuộc bầu cử Tổng thống Ai Cập, dự kiến diễn ra vào ngày 26 và 27-5 tới, đúng như dự đoán, ông Xi-xi sẽ trở thành Tổng thống xuất thân từ quân đội. Điều này sẽ gây không ít khó khăn cho ông, bởi lẽ, không phải tất cả người dân Ai Cập đều muốn quân đội giữ vai trò độc quyền chi phối chính trường. Đó là một thực tế hiển nhiên mà ông Xi-xi và đội ngũ tham mưu cần phải tính đến. Vì vậy, một kế hoạch khả thi nhằm chấm dứt tình trạng chia rẽ hiện nay trong xã hội Ai Cập là điều đầu tiên ông Xi-xi phải thực hiện. Ông sẽ phải mời và thuyết phục tất cả các lực lượng chính trị đứng ra cùng gánh vác trách nhiệm điều hành đất nước; làm trong sạch, tái cơ cấu và khôi phục hệ thống cảnh sát; tạo cơ hội cho các chính đảng được tự do hoạt động mà không có sự can thiệp từ các cơ quan an ninh.

Về đối ngoại, ông Xi-xi vẫn phải tiếp tục duy trì và mở rộng mối quan hệ với các đồng minh phi truyền thống. Ông Xi-xi đã không giấu ý định tăng cường quan hệ hợp tác, đặc biệt là về kinh tế - thương mại, với các thị trường mới nổi như Nga, Trung Quốc, Ấn Độ. Việc xích lại gần hơn với những nước này có thể khiến ông Xi-xi phải trả giá trong quan hệ với phương Tây. Vì vậy, nỗ lực hàn gắn bất đồng với phương Tây sẽ càng khó khăn và phức tạp hơn, đòi hỏi ông Xi-xi phải có những nhượng bộ nhất định. Giành chiến thắng một cách hợp pháp, hợp hiến tại cuộc bầu cử có sự giám sát chặt chẽ của quốc tế là bước ngoặt quan trọng đối với ông Xi-xi. Cộng đồng quốc tế sẽ lên tiếng công nhận nhà lãnh đạo mới của Ai Cập được bầu chọn một cách dân chủ. Khi đó, những vấn đề liên quan đến nhân quyền chỉ còn là điều kiện đánh đổi sự trợ giúp về tài chính của phương Tây.

Tuy nhiên, các nguy cơ đe dọa không phải đã biến mất hoàn toàn. Từ nay đến khi bầu cử diễn ra và khoảng thời gian sau đó sẽ thử thách bản lĩnh của ông Xi-xi. Khả năng điều hành nền kinh tế được coi là điểm yếu chí tử của vị tướng xuất thân từ quân đội này. Nhiều năm bất ổn và loạn lạc đã đẩy Ai Cập lâm vào tình trạng suy thoái kinh tế nghiêm trọng, khiến cuộc sống của người dân ngày càng khó khăn. Vì thế, họ đặt trọn hy vọng vào điều kỳ diệu mà ông Xi-xi có thể mang lại. Nhưng không có bất cứ liều thần dược nào. Niềm tin thái quá cũng là con dao hai lưỡi, gây hệ lụy tiêu cực nếu ông Xi-xi không thành công.

Ngay cả quân đội cũng không chắc có trung thành khi họ cảm thấy thất vọng về cách thức điều hành nền kinh tế của ông Xi-xi. Đó là lý do giải thích vì sao ông Xi-xi sẽ phải trải qua một giai đoạn khó khăn và chông gai hơn nhiều so với người tiền nhiệm Mơ-xi trong nỗ lực bình ổn đất nước.