Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mê-rôn đang phải đối mặt với hai "trận chiến" quan trọng, ở trong nước và châu Âu. Ảnh: BBC

Nước Anh gia nhập Cộng đồng kinh tế châu Âu (EEC) - tiền thân của EU - năm 1973. Năm 1975, một cuộc trưng cầu ý dân về việc rút khỏi EEC từng được tổ chức ở Anh và hơn 67% số người bỏ phiếu đã không ủng hộ việc rút lui này. Tuy vậy, 4 thập kỷ sau, vấn đề EU một lần nữa lại trở thành vấn đề nhạy cảm trong đời sống chính trị nước Anh.

Tháng 1-2013, Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mê-rôn đã ngỏ ý tiến hành một cuộc trưng cầu ý dân về tư cách thành viên EU của Anh vào năm 2017, nếu như đảng Bảo thủ của ông giành chiến thắng trong cuộc Tổng tuyển cử năm 2015. Hầu hết các cuộc thăm dò dư luận sau đó cho thấy đa số người Anh muốn rời khỏi EU, trong khi tỉ lệ ủng hộ đảng Độc lập Vương quốc Anh (UKIP) chủ trương "ly khai" EU đã tăng mạnh trong những năm gần đây.

Thành công của UKIP thời gian qua được cho là có liên quan đến vấn đề người nhập cư - vốn được xem là vấn đề quan trọng nhất mà nước Anh phải đối mặt trong năm 2014. Nguyên tắc tự do đi lại quy định trong các Hiệp ước của EU khiến cho không quốc gia nào có quyền kiểm soát hoàn toàn đối với biên giới nước mình. Vì vậy, vấn đề nhập cư được xem là có liên quan chặt chẽ đến tư cách thành viên EU.

Năm 2014, UKIP đã giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu và đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, cả Công đảng và đảng Bảo thủ không giành chiến thắng trong bầu cử ở Anh. Điều này đã làm gia tăng xu hướng "hoài nghi châu Âu" trong nội bộ đảng Bảo thủ Anh. Làn sóng hoài nghi châu Âu trong nội bộ đảng Bảo thủ gia tăng buộc Thủ tướng Anh Đa-vít Ca-mê-rôn phải hứa tổ chức trưng cầu ý dân về tư cách thành viên EU trước cuối năm 2017. Ông Ca-mê-rôn cũng hứa sẽ nêu vấn đề tư cách thành viên trong các cuộc đàm phán với EU.

Trong ngắn hạn, khả năng tổ chức trưng cầu ý dân về tư cách thành viên EU phụ thuộc vào kết quả của cuộc Tổng tuyển cử ở Anh. Đảng Bảo thủ cam kết tổ chức trưng cầu ý dân vào năm 2017, trong khi lãnh đạo Công đảng từ chối đưa ra các cam kết tương tự. Ông E.Mi-li-ban, Chủ tịch Công đảng cho rằng rời khỏi EU sẽ tác động tiêu cực đến nước Anh và việc tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân chỉ thực sự cần thiết trong trường hợp trao thêm quyền lực cho EU.

Tuy nhiên, trong trường hợp Công đảng giành chiến thắng, vấn đề Anh có nên tiếp tục ở lại EU hay không cũng sẽ khó bị đưa ra khỏi chương trình nghị sự. Vấn đề này chắc chắn sẽ trở thành một trong những chủ đề chính trong cuộc đua vào chiếc ghế lãnh đạo đảng Bảo thủ, thay ông Ca-mê-rôn. Lịch sử sẽ lặp lại tương tự như khi ông Ca-mê-rôn đề xuất rút đảng Bảo thủ ra khỏi đảng Nhân dân châu Âu trong Nghị viện châu Âu nhằm thu hút sự ủng hộ của các thành viên cũng như các nghị sỹ của đảng này đối với vị trí lãnh đạo của ông. Nhiều khả năng lãnh đạo mới của đảng Bảo thủ sẽ có cách tiếp cận hoài nghi hơn người tiền nhiệm đối với vấn đề tư cách thành viên EU.

Trong trường hợp đảng Bảo thủ tiếp tục giành quyền thành lập Chính phủ mới và ông Ca-mê-rôn tiếp tục được bầu làm Thủ tướng, vấn đề chính mà ông phải đối mặt là đưa ra chương trình nghị sự được các đồng minh của Anh chấp nhận, trong khi thuyết phục đủ số nghị sỹ ủng hộ chương trình này. Một số đồng minh của Anh đã cho thấy khả năng thỏa thuận về yêu cầu bãi bỏ nguyên tắc tự do đi lại. Thách thức còn lại đối với ông Ca-mê-rôn là liệu các nghị sỹ Anh có chấp nhận thỏa thuận này hay không.

Việc tổ chức trưng cầu ý dân về tư cách thành viên EU của Anh dường như là điều không thể tránh khỏi, nhất là trong trường hợp đảng Bảo thủ tiếp tục nắm quyền. Song, nước Anh sẽ chia tay hay ở lại với một EU cải cách như mong muốn của ông Ca-mê-rôn sẽ phụ thuộc vào tài thương lượng của chính ông với EU.

Với bối cảnh chính trị ở Anh hiện nay và trong tương lai, khó có thể dự đoán kết quả của cuộc trưng cầu ý dân này. Vấn đề chính tác động đến kết quả của trưng cầu ý dân là nội dung mà các bên đưa ra tranh luận. Nếu Chính phủ do đảng Bảo thủ lãnh đạo ủng hộ việc Anh tiếp tục tư cách thành viên EU, khả năng các chính đảng lớn sẽ chống lại đường lối của UKIP. Ngược lại, nếu đảng Bảo thủ cam kết chống lại việc Anh ở lại EU, số cử tri ủng hộ việc Anh rời khỏi EU sẽ tăng mạnh.

Nếu như việc Hy Lạp rời khỏi Khu vực đồng tiền chung châu Âu chỉ liên quan tới sự toàn vẹn của liên minh tiền tệ này, sự ra đi của Anh lại liên quan tới sự toàn vẹn của cả khối EU. Trong bối cảnh kinh tế, chính trị hiện nay, rõ ràng EU cần Anh hơn là nước Anh cần EU. Nếu ra khỏi EU, Anh - nền kinh tế lớn thứ 2 khối này - sẽ không bị lu mờ, song EU sẽ phải hứng chịu những thiệt hại lớn, cả về kinh tế lẫn chính trị.