Biên phòng - Ngày 5-4, tại Áp-ga-ni-xtan sẽ diễn ra cuộc bầu cử Tổng thống với sự đua tranh của 10 ứng cử viên. Sự kiện này được coi là đặc biệt quan trọng vì đây là lần đầu tiên trong lịch sử của quốc gia chìm đắm liên miên trong chiến tranh này, người ta được chứng kiến sự chuyển giao quyền lực một cách hòa bình thông qua bầu cử chứ không phải xung đột và Tổng thống sắp tới sẽ có được tính hợp pháp mà Tổng thống sắp mãn nhiệm Ha-mid Ca-dai không có.
 |
| Ông Áp-đun-la Áp-đun-da, ứng cử viên sáng giá nhất trong cuộc bầu cử Tổng thống Áp-ga-ni-xtan năm nay. Ảnh: AFP |
Cuộc bầu cử đầy bất trắc
Cuộc bầu cử Tổng thống sắp tới được cảnh báo sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn vì nhóm phiến quân Ta-li-ban dọa sẽ làm mọi cách để phá hoại, thậm chí họ còn dọa "gây ra những hậu quả nặng nề" đối với những ai đi bỏ phiếu. Nhiều người không loại trừ khả năng Ta-li-ban sẽ lợi dụng cơ hội hỗn loạn vào ngày bầu cử để chiếm quyền. Lo ngại ấy phần nào có cơ sở nếu biết rằng các lực lượng an ninh của Áp-ga-ni-xtan được trang bị vô cùng thiếu thốn, đơn giản, lại lỏng lẻo về tổ chức, khó có thể đương đầu với nhóm tàn quân ngày càng mạnh lên, nhất là sau khi NATO rút quân khỏi nước này. Và khi ấy, rất nhiều khả năng Áp-ga-ni-xtan sẽ trở về con số không.
Vừa qua xảy ra một vụ khủng bố của quân Ta-li-ban ở gần một sở cảnh sát tại Gia-la-la-bát (miền Đông), làm 18 người chết, trong đó có 10 cảnh sát. Trước đó không lâu cũng đã xảy ra một cuộc đột kích của một đặc công Ta-li-ban vào một khách sạn sang trọng ở Thủ đô Ca-bun nổi tiếng là được bảo vệ nghiêm ngặt, làm 9 người chết, trong đó có một người nước ngoài và một phóng viên của hãng tin Pháp AFP. Đương nhiên, những hoạt động khủng bố này đều liên quan đến cuộc bầu cử, vì mục tiêu của phong trào này rất rõ ràng: Muốn phá hoại cuộc bầu cử, gây ra cuộc khủng hoảng về tính hợp pháp của nó, để rồi họ sẽ ngồi vào bàn đàm phán với thế mạnh.
Trong khi đó, cuộc chạy đua vào chiếc ghế Tổng thống giữa 10 ứng cử viên sau khi em trai của ông Ca-dai rút lui đang ở thời điểm nước rút và rất khó đoán định. Đứng đầu cuộc đua là ông Áp-đun-da Áp-đun-la, người đã thành lập một liên minh với những người chủ chốt của phe đối lập, kỳ vọng "sẽ giành chiến thắng ngay từ vòng đầu". Nhớ lại, trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2009, ông Áp-đun-la đã về nhì ở vòng đầu, nhưng ông đã rút lui ở vòng hai sau khi cho rằng có sự gian lận hàng loạt. Lần này, để giành thắng lợi, ông cần thể hiện mình là ứng cử viên của "hòa bình và hòa giải" với quân Ta-li-ban. Có mẹ là người Tát-gi-kê và cha người Pa-stun - hai dân tộc chính ở Áp-ga-ni-xtan - ông Áp-đun-la có lợi thế về dòng máu lai trong một cuộc bầu cử mà ở đó yếu tố quyết định thắng lợi là sắc tộc và người dân thường vẫn muốn Tổng thống của họ là người Pa-stun. Ngoài nhân vật này, A-sráp Gha-ni, một nhà kinh tế tầm cỡ quốc tế từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính từ năm 2002 đến năm 2004 - dường như cũng đang ở vị trí tốt. Nhà kinh tế này từng là ứng cử viên Tổng thống hồi năm 2009 và ông ta đã về thứ tư trong vòng đầu của cuộc bầu cử ấy. Hiện nay, nhân vật này đang được ông Ca-dai ủng hộ rất mạnh và đây cũng là lợi thế không nhỏ. Ở vị trí thứ ba là một trong những lãnh chúa nổi tiếng nhất, Áp-đun Ra-xun Xay-áp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một thắng lợi dành cho ứng cử viên này sẽ nhấn chìm đất nước vào tình trạng vô Chính phủ, bởi vì các lãnh chúa chiến tranh có các đội dân quân riêng và quân đội Áp-ga-ni-xtan không dễ chống lại họ.
Thêm vào đó, thái độ cứng rắn, bất hợp tác của Tổng thống Ca-dai khi không chịu ký Hiệp ước An ninh Song phương (BSA) với Mỹ (hiệp ước này cho phép sự có mặt có giới hạn của lính Mỹ tại Áp-ga-ni-xtan sau năm 2014) càng làm cho bối cảnh chính trị của Áp-ga-ni-xtan trước thềm cuộc bầu cử Tổng thống có tầm quan trọng đặc biệt này thêm phức tạp. Người ta có thể hiểu thái độ của vị Tổng thống 57 tuổi sắp mãn nhiệm này khi ông không thể ra ứng cử nhiệm kỳ thứ ba và càng không muốn để quyền lực thoát khỏi phe phái và ảnh hưởng của mình. Hiện, ông muốn duy trì ảnh hưởng thông qua người kế nhiệm bằng việc tạo thuận lợi cho một số ứng cử viên để một trong số này lọt vào vòng hai và có thể giành chiến thắng một cách dễ dàng. Đến nay, trừ hai tổ chức phi Chính phủ của Mỹ, chưa có tổ chức quốc tế và khu vực nào cho biết sẽ cử các quan sát viên tới giám sát bầu cử ở Áp-ga-ni-xtan.
Với một Áp-ga-ni-xtan như hiện nay, không chỉ các nhà quan sát ở bên ngoài, mà chính các chính trị gia và đại đa số người dân nước này đều có chung nhận xét rằng, dù ai chiến thắng trong cuộc bầu cử ngày 5-4, tân Tổng thống cũng sẽ phải đối mặt với những nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, nan giải, nhất là trong bối cảnh Ta-li-ban tẩy chay bầu cử và đang ngày càng mạnh lên, trong khi binh sỹ Mỹ và NATO lại sắp không còn ở đây nữa.
 |
| Những người ủng hộ lắng nghe bài phát biểu của ông Áp-đun-la trong ngày đầu tiên vận động tranh cử ở Ca-bun, hôm 2-2-2014. Ảnh: Reuters |
BSA sẽ được Tổng thống mới ký?
Từ khi quyết định sứ mệnh của NATO sẽ chấm dứt vào cuối năm 2014, Áp-ga-ni-xtan bắt đầu ký các hiệp ước hoặc các thỏa thuận hợp tác với nhiều nước, nhất là với Mỹ. Tuy nhiên, được trông chờ nhất là thỏa thuận an ninh BSA, theo đó, Mỹ sẽ duy trì sự hiện diện của 10.000 lính Mỹ hoặc hơn thế và 9 căn cứ của Mỹ ở nước này sau năm 2014 thì vẫn chưa được ký kết. Thỏa thuận này đã được cơ quan có quyền lực cao nhất ở Áp-ga-ni-xtan là Loya Jirga (Hội đồng các bô lão) tán thành và chỉ cần Tổng thống Ca-dai phê chuẩn là có hiệu lực, song ông Ca-dai đã một mực "nói không" và chọn di sản để lại cho người kế nhiệm.
Thái độ xoay chuyển bất ngờ này của ông Ca-dai trong quyết định hôm 15-3 vừa qua (trước đó, ông nói rằng chỉ cần Hội đồng bô lão tán thành là ông sẽ ký), dường như đang khiến Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma phải lựa chọn "giải pháp số không", tức là rút hoàn toàn quân Mỹ khỏi Áp-ga-ni-xtan vào cuối năm nay - một giải pháp có thể là thảm họa đối với việc duy trì an ninh ở Áp-ga-ni-xtan và lớn hơn là tương lai của đất nước này. Làm thế nào mà Áp-ga-ni-xtan - một đất nước với ngân sách hàng năm, chẳng hạn như năm 2014, không vượt quá 7 tỷ USD, cùng lực lượng an ninh non trẻ, lại có thể một mình đương đầu được với những thách thức về kinh tế, xã hội và an ninh, trong khi người ta biết rằng Mỹ đã chi vào đó khá nhiều tiền, riêng trong năm 2013 là hơn 6 tỷ USD?
Tuy nhiên, giờ thì Mỹ phải kiên nhẫn chờ vị Tổng thống mới của Áp-ga-ni-xtan ký BSA. Hiện nay, cả 10 ứng cử viên đều tuyên bố sẽ ký văn kiện này nếu thắng cử. Tất cả đều ủng hộ BSA và đánh giá cao tầm quan trọng của mối quan hệ mang tính xây dựng với Mỹ đối với sự thành công trong nhiệm kỳ của họ và một tương lai ổn định, thịnh vượng cho Áp-ga-ni-xtan.
