Hai cựu binh Mỹ - Gioóc-giơ (người cầm mũ) và Giút (đeo kính) chụp ảnh kỷ niệm với cô trò trường Mẫu giáo thôn Tà Rụi.

"Phải làm gì đó trước khi quá muộn"

Gioóc-giơ Ba-cờ-dây có dáng người phốp pháp, hay pha trò. Mỗi lần cười, chiếc đầu hói và chòm râu trắng của ông lại rung rung rất ngộ. Giút Kin-nơ trông thanh mảnh hơn. Ông trầm tư và thường có những cử chỉ ân cần. Hôm khánh thành hai ngôi trường, dân bản Tà Ria 2 và Tà Rụi đều tay bắt, mặt mừng đón hai vị khách phương xa. Dường như ngôn ngữ không còn là rào cản đối với họ. Điều ấy khiến Gioóc-giơ và Giút vô cùng xúc động.

Trước khi đến mảnh đất này, hai cựu binh Mỹ đều trăn trở trước câu hỏi: "Liệu người dân nước bạn có chào đón mình không?". Hôm nay, cả Gioóc-giơ và Giút mới hiểu sâu sắc rằng: "Người Việt Nam rất giàu lòng vị tha. Họ sẵn sàng khép lại quá khứ để hướng đến tương lai tươi sáng hơn".

Gioóc-giơ Ba-cờ-dây và Giút Kin-nơ đều bước ra từ cuộc chiến tranh Việt Nam với một trái tim đầy thương tích. Hơn 45 năm qua, Gioóc-giơ vẫn nhớ như in ngày mình đặt chân đến đất nước nhỏ bé cong cong hình chữ S cùng vô vàn câu hỏi trong đầu. Bấy giờ, ông được giao nhiệm vụ phụ trách mảng thông tin liên lạc. Công việc khiến Gioóc-giơ Ba-cờ-dây sớm mất ăn, đêm mất ngủ vì dần hiểu ra tính phi nghĩa của cuộc chiến tranh. Thế nhưng, cũng như những đồng đội khác, Gioóc-giơ đành nhắm mắt đưa chân.

Năm 1967, đơn vị của ông được điều động đến chiến trường Khe Sanh, tìm cách nắm giữ các cao điểm. Sau đó, Gioóc-giơ có mặt tại cao điểm 881-Nam. Cuộc chiến bước vào hồi ác liệt, ông bị kẹt ở một căn hầm suốt mấy tuần liền. Từng ngày trôi qua, Gioóc-giơ sống trong tình cảnh đói khát và hoang mang tột độ.

Tuy nhiên, vết thương lớn nhất lại nằm ở lương tri ông. Gioóc-giơ biết rằng, trong lúc mình ẩn nấp ở đây thì bom đạn đang rải thảm ngoài kia và biết bao người vô tội phải chết. Trở về từ chảo lửa Khe Sanh, ký ức ấy dai dẳng đeo bám Gioóc-giơ. Bất lực, ông dùng chất kích thích liên tục nhưng chẳng ăn thua.

Trong những tháng ngày hoang hoải tìm sự bình yên, Gioóc-giơ gặp Giút Kin-nơ tại trường đại học. Trước đó, ngày giải ngũ, họ từng thoáng thấy nhau. Không ai hé răng nói câu nào, bởi tâm trí họ lúc ấy mải cầu khấn sao cho mau mau trở về nhà. Bước ra từ cuộc chiến phi nghĩa, hầu hết người lính trong quân đội Mỹ đều rơi vào "cơn mê ngủ".

Giút Kin-nơ kể, ông thực sự muốn chôn ký ức xưa xuống nấm mồ song không thể. Vì thế, mỗi khi ai đó nhắc đến hai từ "chiến tranh", Giút lại nổi gai ốc và vội vã bỏ đi. "Tôi đã nếm trải quá đủ mùi vị đắng đót, tanh nồng của bom đạn. Tôi là lính thủy quân lục chiến. Tôi buộc phải cầm súng" - Giút nghẹn ngào nói. Sự đồng cảm đã giúp Gioóc-giơ và Giút trở nên thân thiết với nhau. Họ chung tâm nguyện trở lại chiến trường xưa và gieo một "mầm cây hòa bình" trên mảnh đất mình từng trút bom đạn xuống.

Từ đó, Gioóc-giơ Ba-cờ-dây và Giút Kin-nơ lặng lẽ gom góp từng xu để thực hiện ý tưởng. Sau khi tốt nghiệp đại học, Gioóc-giơ làm công tác hậu cần trong quân đội. Giút trở thành một nhân viên ngành tài chính tại Xin-ga-po. Mỗi tháng, hai cựu binh lại trích một phần lương để góp vào ngân quỹ chung, gọi nôm na là "Quỹ hàn gắn vết thương chiến tranh ở Khe Sanh". Thời điểm khó khăn nhất có lẽ là khi Gioóc-giơ và Giút lần lượt bước vào tuổi nghỉ hưu. Họ xoay xở bằng cách vận động sự ủng hộ của người thân và đồng đội cũ. Cứ thế, theo từng ngày, số tiền nghĩa tình nhích dần lên.

Cuối năm 2013, sức khỏe của Gioóc-giơ Ba-cờ-dây giảm sút. Nhiều khi việc chống gậy đi lại cũng trở nên quá sức với ông. Gioóc-giơ nghĩ: "Phải làm gì đó trước khi quá muộn". Rồi ông điện thoại cho Giút. Họ lên máy bay, trở lại chiến trường xưa.

"Ông Tây" làm việc nghĩa

Đến giờ, người dân Tà Ria 2 và Tà Rụi vẫn nhớ như in hình ảnh hai "ông tây" tóc bạc, chống gậy đến thăm quê mình. Khi được hỏi về mong muốn chung, những người luống tuổi của bản dẫn Gioóc-giơ và Giút đến ngôi trường mẫu giáo lụp xụp như túp lều trữ lúa. Ánh mắt ngời sáng mong chờ, già bản Tà Ria 2 bảo: "Mình từng tham gia chiến tranh, cũng đã đổ máu trên chiến trường. Hòa bình rồi, chỉ mong con cháu được ăn học tử tế, đủ đầy hơn ông cha đi trước".

Thế là, sau cái bắt tay hòa hảo, kế hoạch xây dựng trường cho trẻ em đã được "đóng dấu". Gioóc-giơ Ba-cờ-dây chia sẻ: "Thực ra, trước khi đến đây, chúng tôi đã được xem một đoạn phim ngắn nói về nỗi vất vả của giáo viên, học sinh vùng cao. Họ phải dạy và học trong những ngôi trường tạm bợ, có thể đổ sập bất cứ lúc nào. Khi nghe ý kiến của dân bản, chúng tôi càng tin tưởng hơn vào sự lựa chọn của mình".

Giút đứng trên cao điểm 881-Nam, nơi họ từng tham chiến một thời.

Hôm quay trở lại Việt Nam tham dự lễ khánh thành hai ngôi trường ở bản Tà Ria 2 và Tà Rụi, bước chân của Gioóc-giơ cũng như Giút dường như nhanh nhẹn hơn. Suốt thời gian xây dựng trường, dẫu ở xa tít mít nhưng hai cựu binh này vẫn thường xuyên ngóng đợi thông tin. Họ hết sức vui sướng khi biết ngôi trường đã được đổ móng, xây tường, rồi sơn quét...

Vợ ông Gioóc-giơ cho biết, chính "sự háo hức ngoài sức tưởng tượng" của chồng đã thúc giục bà cùng đồng hành sang Việt Nam và dự lễ khánh thành. Đối với bà, đây là một hành trình ý nghĩa. Được biết, tổng nguồn vốn đầu tư xây dựng hai trường mẫu giáo ở hai bản Tà Ria 2 và Tà Rụi là 1 tỷ đồng. Trong đó, cựu binh Gioóc-giơ và Giút đóng góp 700 triệu đồng. Số tiền còn lại là vốn đối ứng của địa phương thông qua Liên hiệp Hội các tổ chức hữu nghị tỉnh.

Sau bao ngày chờ mong, thời khắc cắt băng khánh thành đã điểm. Cánh cửa trường mở ra, Gioóc-giơ Ba-cờ-dây và Giút Kin-nơ như "đứng hình" khi thấy lũ trẻ ùa vào phòng, sờ tay lên bờ tường bóng láng, rồi hít hà mùi sơn mới. Các cô giáo trong trang phục áo dài truyền thống cũng nghẹn ngào xúc động.

Cô Nguyễn Thị Niên, Hiệu trưởng trường Mầm non xã Hướng Lộc giãi bày: "Bao năm qua, cô trò chúng tôi chỉ mong có một ngôi trường khang trang để không còn âu lo mỗi lúc mưa gió. Chúng tôi chẳng biết nói gì hơn ngoài lời cám ơn dành cho Gioóc-giơ và Giút". Trong bầu không khí thân tình, Gioóc-giơ Ba-cờ-dây trầm ngâm chia sẻ với mọi người: "Ước gì chúng tôi có thể góp tay xây dựng nhiều ngôi trường hơn nữa trên mảnh đất Quảng Trị. Ước gì niềm vui được nhân lên". 

Kết thúc buổi lễ, Gioóc-giơ và Giút  bày tỏ mong muốn được lên thăm cao điểm 881-Nam. Nghe thế, một số người ngăn cản bởi lo sức khỏe của hai ông không cho phép. Thế nhưng, Giút bảo: "Ngoài xây trường thì đây là nguyện vọng mà chúng tôi ấp ủ suốt hơn 45 năm nay. Hãy giúp chúng tôi". Nghe vậy, không ai bảo ai, khá nhiều người quyết định đồng hành với hai cựu binh tốt bụng. Suốt gần 3 tiếng đồng hồ, mỗi khi đôi chân như muốn khuỵu xuống, Gioóc-giơ và Giút lại chống gậy đi. Họ nắm tay, động viên nhau nhích từng bước…

Đứng trên cao điểm 881-Nam, đại ngàn miền Tây Quảng Trị như trải rộng trước mắt khách bộ hành. Thấp thoáng giữa đại ngàn xanh ngát là những nếp nhà sàn tỏa lan khói lam chiều. Khung cảnh ấy khiến Gioóc-giơ và Giút cảm thấy tâm hồn khoáng đạt, bình yên đến lạ. Về nước, họ sẽ vẽ lại khung cảnh yên bình ấy trong những bức họa, bài thơ và cả trong trái tim con cháu.