Phụ nữ và trẻ em gái là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong thiên tai. Ảnh: Nguyễn Bích

Những người dễ bị tổn thương trong thiên tai

Phụ nữ và trẻ em gái trong độ tuổi sinh sản là những nhóm dân số dễ bị tổn thương khi thiên tai xảy ra. Minh chứng mới nhất là những tổn thương do trận động đất kinh hoàng xảy ra gần thủ đô Cát-man-đu, Nê-pan ngày 25-4-2015. Thảm họa này đã cướp đi sinh mạng của hơn 8.000 người dân và làm hàng ngàn người khác bị thương. Nó phá hủy nhà cửa, cơ sở hạ tầng và các di sản văn hóa hết sức giá trị của đất nước Nê-pan.

UNFPA ước tính, trong số những người bị ảnh hưởng có 2 triệu phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, 126.000 phụ nữ mang thai có nhu cầu cấp thiết trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế. Ngoài ra, cuộc sống của khoảng 18.000 bà mẹ và trẻ sơ sinh sau động đất ở Nê-pan cũng đang bị đe dọa.

Tuy nhiên, cơ sở y tế bị quá tải, nhiều nơi bị hư hỏng hoặc bị phá hủy hoàn toàn, các thiết bị y tế bị thiếu một cách trầm trọng. Tất cả những điều này đã ảnh hưởng tới việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc SKSS, bao gồm sinh đẻ an toàn của các phụ nữ có thai. Mặc dù các lều trại đang được xây dựng, nhưng cuộc sống của hầu hết phụ nữ và trẻ em gái nơi đây đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tại những khu vực bị ảnh hưởng bởi động đất, có khoảng 12 trẻ em được sinh ra mỗi giờ mà không được chăm sóc sức khỏe cơ bản. Các nhu cầu bình thường, thiết yếu để chăm sóc SKSS của phụ nữ và trẻ vị thành niên cũng không được đáp ứng. Việc thiếu hụt những dịch vụ chăm sóc SKSS tại các vùng xảy ra thiên tai là một thực trạng khá phổ biến trên thế giới.

Theo UNFPA, trên thế giới, phụ nữ, trẻ em và thanh, thiếu niên thường chiếm hơn 3/4 trong tổng số hơn 50 triệu người bị buộc phải di chuyển khỏi nơi mình đang cư trú do những nguyên nhân như xung đột vũ trang và thiên tai. Nghiêm trọng hơn, khi xảy ra khủng hoảng, phụ nữ và trẻ em gái thường là những người phải gánh chịu nhiều rủi ro như bị lạm dụng và bóc lột tình dục, bạo lực, bị cưỡng hôn, mắc các bệnh có liên quan tới SKSS. Họ có thể bị tử vong do không được bảo vệ hoặc không được viện trợ để có thể đáp ứng, giải quyết các nhu cầu của họ.

Sau khi thiên tai xảy ra, UNFPA đã đem tới những dịch vụ y tế SKSS quan trọng cho phụ nữ cùng với bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp đặc biệt. Bộ đồ dùng này giúp phụ nữ và trẻ em gái bảo vệ bản thân và đáp ứng các nhu cầu vệ sinh cá nhân căn bản trong thiên tai và khủng hoảng nhân đạo. Bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp mà UNFPA cung cấp được đón nhận như một mặt hàng trợ cấp hết sức cần thiết. Băng vệ sinh làm bằng chất liệu có thể tái sử dụng, quần áo, khăn tắm, xà phòng, bàn chải đánh răng và kem đánh răng là những đồ dùng mà phụ nữ và trẻ em gái cần phải có khi thiên tai xảy ra.

Các hạng mục này đáp ứng cả nhu cầu vệ sinh cơ bản trước mắt của những người dân bị ảnh hưởng giúp phụ nữ cảm thấy được trở lại cuộc sống như một người bình thường. Tùy vào bối cảnh văn hóa của mỗi quốc gia, UNFPA sẽ thay đổi những đồ dùng cụ thể trong bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp.

Ông Bernard Coquelin, Điều phối viên cứu trợ khẩn cấp của UNFPA, người đã phát minh ra bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp dành cho phụ nữ và trẻ em gái Nê-pan cho biết, bộ đồ cứu trợ khẩn cấp là một trong những hàng hóa quan trọng của UNFPA để bảo vệ những nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất. Cung cấp cho phụ nữ bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp là hết sức cần thiết, giúp họ duy trì cuộc sống và đảm bảo chăm sóc vệ sinh cá nhân, đặc biệt là trong thời kỳ kinh nguyệt.

UNFPA cũng đang xây dựng không gian thân thiện bên trong các lều trại dành cho phụ nữ và cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế và SKSS thiết yếu, bao gồm các biện pháp tránh thai, sinh con an toàn và chăm sóc sau sinh.

Việt Nam là một quốc gia thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai như hạn hán, lũ lụt, sa mạc hóa, xâm nhập mặn, bão tố. Nhưng nhiều năm qua, cơ sở vật chất hạ tầng, nhất là về y tế, cùng dịch vụ chăm sóc SKSS ở nước ta, đặc biệt là ở những vùng dễ bị thiên tai rất hạn chế.

Đối với người dân vùng ven biển, đảo, việc được tiếp cận dịch vụ chăm sóc SKSS/kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ) càng hạn chế hơn. Để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân, ngành Dân số đang phấn đấu tổ chức được một hệ thống cung ứng dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho người dân ngay từ cơ sở. 

Ông Nguyễn Văn Tân, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục phụ trách ngành Dân số-KHHGĐ cho biết: Trong những năm tới, ngành Dân số-KHHGĐ sẽ chú trọng nhiều hơn đối với việc tăng cường đảm bảo dịch vụ SKSS - KHHGĐ cho người dân ở khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Đồng thời, nâng cao năng lực chuẩn bị, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai của toàn ngành Dân số - KHHGĐ, đảm bảo việc cung cấp một cách kịp thời, hiệu quả dịch vụ SKSS và KHHGĐ trước, trong và sau thiên tai, nhằm giảm thiểu các rủi ro về bệnh tật cũng như các hệ lụy không mong muốn khác, do các nguyên nhân liên quan đến thiên tai gây ra.

Các hoạt động chuẩn bị ứng phó nếu thiên tai xảy ra Để hỗ trợ, giảm thiểu những tổn thương cho người dân do thiên tai, UNFPA khuyến nghị các quốc gia thực hiện các hoạt động chuẩn bị ứng phó, nếu thiên tai xảy ra gồm các bước: - Giải quyết các vấn đề liên quan tới chăm sóc SKSS và sức khỏe tình dục (SKTD) trong giai đoạn chuẩn bị ứng phó sẽ giúp chúng ta đảm bảo rằng các nhu cầu quan trọng của các nhóm dân số dễ bị tổn thương sẽ không bị bỏ qua. - Bước quan trọng đầu tiên cần thực hiện là, khuyến khích sự tham gia của thanh, thiếu niên vào quá trình chuẩn bị sẵn sàng ứng phó. Ngoài ra, các hoạt động như chuẩn bị/sắp xếp trước các vật phẩm cần hỗ trợ, chuẩn  bị sẵn các thông tin khi cần thiết, cung cấp các tài liệu giáo dục, truyền thông và đào tạo đồng đẳng viên sẽ là những hoạt động đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo, đáp ứng các nhu cầu về chăm sóc SKSS và SKTD cho thanh, thiếu niên khi bắt đầu xảy ra các tình huống khẩn cấp. - Xác định các đối tượng thanh, thiếu niên có nguy cơ cao và thảo luận cách thức làm thế nào để giảm thiểu các mối đe dọa mà thanh, thiếu niên đang phải đối mặt. - Rà soát các chính sách và luật pháp quốc gia liên quan tới việc giải quyết các nhu cầu về chăm sóc SKSS/SKTD cho thanh, thiếu niên. Xác định các tổ chức hiện đang hoạt động vì lợi ích của thanh, thiếu niên và các chiến lược mà các tổ chức này đang thực hiện trong việc giải quyết các nhu cầu về chăm sóc SKSS và SKTD cho thanh, thiếu niên. - Thực hiện tuyên truyền, vận động hỗ trợ cho các hoạt động thu thập thông tin và thực hiện báo cáo với các cơ sở dữ liệu phân theo giới tính và tuổi trong các phòng khám và cơ sở y tế. - Thực hiện phân tích các bài học kinh nghiệm, các điển hình thành công và những khó khăn, thách thức trong việc giải quyết các nhu cầu về chăm sóc SKSS và SKTD cho thanh, thiếu niên rút ra từ những công tác ứng phó các trường hợp khẩn cấp đã từng thực hiện trước đây. - Xác định các cơ quan, đơn vị hữu quan có hoạt động liên quan tới công tác chăm sóc SKSS và SKTD cho thanh, thiếu niên. Xác định đơn vị thực hiện công tác cung cấp dịch vụ cho thanh, thiếu niên, các tổ chức do thanh, thiếu niên lãnh đạo và xác định đơn vị có chức năng thực hiện công tác đầu mối. - Tạo lập mối quan hệ  liên kết giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ cho thanh, thiếu niên với các dịch vụ khác như SKSS/SKTD, sức khỏe tâm thần và hỗ trợ tâm lý, cuộc sống, giáo dục ... - Tham gia vào các cuộc thảo luận và lập kế hoạch chiến lược với các nhà tài trợ nhân đạo, các cơ quan Chính phủ, các tổ chức phi Chính phủ và các tổ chức cộng đồng.