Ngoại trưởng các nước NATO họp ở Brúc-xen để xem xét đề nghị triển khai binh sỹ ở Ba Lan và các nước Ban-tích, tất cả đều có chung đường biên giới với Nga. Ảnh: Reuters

Những diễn biến nhanh chóng tại U-crai-na trong thời gian qua là hậu quả của mối quan hệ thiếu lòng tin giữa Nga và NATO. Sau khi Ba Lan, Cộng hòa Séc và Hung-ga-ri gia nhập NATO năm 1999, tiếp đó là Bun-ga-ri, Ru-ma-ni, Xlô-va-ki-a, Xlô-vê-ni-a và ba nước vùng biển Ban-tích gia nhập liên minh quân sự này vào năm 2004. Qua đó, Nga đã thấy rõ ý đồ của phương Tây đang đưa quân áp sát biên giới Nga. Mát-xcơ-va cho rằng, kế hoạch mở rộng ra hướng Đông của NATO chính là tàn tích của thời Chiến tranh lạnh. Nga không thể chấp nhận kế hoạch này, trong khi NATO cũng không chịu từ bỏ việc ủng hộ lôi kéo những nước nằm sát biên giới Nga như Gru-di-a và U-crai-na tham gia vào liên minh quân sự của họ.

Sau sự kiện Liên bang Nga sáp nhập bán đảo Crưm (có thể coi là phản ứng của Mát-xcơ-va trước việc phương Tây ủng hộ cuộc đảo chính ở U-crai-na), NATO đã chuẩn bị kế hoạch "đen" chống Mát-xcơ-va vì lo ngại Nga có thể sẽ không dừng lại ở Crưm. Mọi vấn đề về hợp tác quân sự và dân sự thông qua Hội đồng Nga - NATO đã bị "đóng băng". Trong khi yêu cầu Nga rút quân khỏi các khu vực biên giới giáp U-crai-na, Mỹ và các đồng minh trong NATO lại tăng cường số máy bay chiến đấu đến các chốt kiểm soát không phận các nước vùng biển Ban-tích. Một loạt cuộc tập trận đã được lên kế hoạch tại các nước thành viên NATO ở Đông Âu, trong đó có các cuộc tập trận ngay trên lãnh thổ U-crai-na, dù nước này không phải là thành viên NATO. Mỹ cũng đang xem xét điều một tàu chiến Mỹ tới Biển Đen.

Phương Tây lấy lí do Nga điều động quân tại khu vực biên giới giáp U-crai-na để bào chữa cho việc NATO tăng cường sự có mặt quân sự tại các nước thành viên ở Ban-tích là Ét-xtô-ni-a, Lát-vi-a và Lít-va mà vốn trước đây liên minh quân sự này chưa bao giờ triển khai quân để tránh khiêu khích Nga. Ba nước này chỉ có từ 5.000-12.000 quân, không có xe tăng hoặc máy bay chiến đấu. Tình hình hiện đã có nhiều thay đổi, Mỹ điều 6 máy bay chiến đấu F-15C tới Lít-va. Anh hứa sẽ cung cấp 4 máy bay. Các nước thành viên NATO khác, trong đó có Đức, Anh cũng được yêu cầu cung cấp máy bay, kể cả máy bay do thám và cảnh báo sớm AWACS, để thực hiện nhiệm vụ "cảnh sát bầu trời" tại các nước vùng Ban-tích, bảo đảm đầy đủ khả năng phòng không cho các đồng minh và có thể "nhòm sâu" vào U-crai-na và Nga. Đồng thời, NATO cũng quyết định tổ chức tập trận hải quân tại biển Ban-tích, Na Uy và Đức sẽ cung cấp tàu chỉ huy. Ngoài ra, tại Ba Lan, quốc gia có chung biên giới với U-crai-na, Mỹ đã cử 300 quân và 12 máy bay chiến đấu đến đây.

Kể từ khi bắt đầu xảy ra cuộc khủng hoảng Crưm, NATO đã điều các máy bay cảnh báo sớm AWACS tới Ba Lan và Ru-ma-ni, trong khi Mỹ gửi các máy bay tiêm kích F-15, F-16 tới Lít-va và Ba Lan. Thủ tướng Ba Lan Đô-nan Tu-xcơk nhận định: "Nhịp độ mà NATO tăng cường sự hiện diện quân sự tại Ba Lan có thể còn nhanh hơn nữa trong thời gian tới", đồng thời bày tỏ mong muốn rằng, NATO sẽ triển khai đủ hai "phi đội hạng nặng" tại Ba Lan.

Ngày 2-4, trong một cuộc họp ở tổng hành dinh NATO ở Brúc-xen (Bỉ), Ngoại trưởng các nước thành viên còn thảo luận một số biện pháp bổ sung để tăng cường hơn nữa sự hiện diện của NATO tại khu vực Đông Âu, chẳng hạn diễn tập quân sự quy mô lớn. Họ còn thảo luận một chủ đề khác nhạy cảm hơn là thiết lập các căn cứ quân sự "thường trực" của NATO gần với đường biên giới Nga hơn. Nếu được thực hiện, đây sẽ là hành động phô trương sức mạnh quân sự đầu tiên mà NATO đã tự giới hạn trong suốt nhiều năm kể từ khi Liên Xô tan rã.

Tổng Thư ký NATO sắp mãn nhiệm An-đéc Phóc Ra-xmút-xen cho biết, liên minh 65 năm tuổi này đang xem xét những phương án nhằm điều chỉnh lại những kế hoạch quân sự, tổ chức các cuộc tập trận và tăng quân một cách thích hợp. Theo ông, việc NATO mở rộng sang Đông Âu trong 15 năm qua là một thành công lớn và đề xuất kết nạp một số thành viên mới như Bô-xni-a - Héc-xgô-vi-na, Mác-xê-đô-ni-a, Gru-di-a và Mông-tê-nê-grô. Ông Ra-xmút-xen không đề cập đến U-crai-na, nhưng cho biết mối quan hệ đối tác giữa NATO với U-crai-na ngày một chặt chẽ hơn.

Những diễn biến trên cho thấy, Mỹ và các đồng minh phương Tây đang lợi dụng cuộc khủng hoảng ở U-crai-na để bao vây và đe dọa Nga, nhằm buộc Nga phải phụ thuộc vào phương Tây.

Một máy bay cảnh báo sớm AWACS của NATO cất cánh từ một căn cứ không quân của tổ chức này ở Đức, hôm 12-3-2014. Ảnh: AP

Ngoại trưởng Nga Xéc-gây La-vrốp đã yêu cầu NATO phải giải thích các hoạt động của liên minh quân sự này ở khu vực Đông Âu. Theo ông La-vrốp, các kế hoạch tăng cường sự hiện diện quân sự của NATO trên lãnh thổ các quốc gia thành viên ở Đông Âu phải tính đến các nguyên tắc xác định mối quan hệ hệ Nga - NATO  bao gồm: Tuyên bố Rô-ma và Nguyên tắc hoạt động của Hội đồng Nga - NATO, do vậy việc tăng cường sự hiện diện quân sự thường trực trên lãnh thổ các quốc gia Đông Âu là không cần thiết.

Ngoại trưởng La-vrốp cũng khẳng định, Nga có quyền triển khai quân đội trong lãnh thổ của mình và các lực lượng hiện được bố trí gần khu vực biên giới với U-crai-na sẽ trở về căn cứ thường trực của họ sau khi hoàn thành các cuộc diễn tập.

Hơn ai hết, các nhà lãnh đạo Mỹ và NATO hiểu rằng, tổ chức này là sản phẩm của Chiến tranh lạnh còn tồn tại đến bây giờ. Tuy nhiên, nó đã vài lần thể hiện sức mạnh nhờ vào các cuộc không kích, đánh "hội đồng" vào Áp-ga-ni-xtan, Li-bi, I-rắc… nhưng với Nga, sự đe dọa của NATO sẽ không bao giờ có tác dụng. Cuộc chiến tranh giữa NATO với Nga nếu xảy ra sẽ là cuộc chiến không có kẻ thắng. Nhiều ngoại trưởng NATO đã thừa nhận sự cần thiết của việc "không nên có hành động đổ thêm dầu vào lửa" để "tạo điều kiện tìm kiếm một giải pháp chính trị và hòa bình" cho cuộc khủng hoảng này. Thậm chí, Ngoại trưởng Hà Lan Phranh Tim-mơ-man còn cho rằng, "NATO không cần thiết phải điều binh tới gần các đường biên giới Nga như vậy".