Máy tính ở Điểm Bưu điện văn hóa xã Lũng Nặm xuống cấp, nằm đắp bạt chưa được sửa chữa. Ảnh: Bích Nguyên

Vắng như… "chùa Bà Đanh"

Điểm BĐVHX Lũng Nặm, huyện Hà Quảng, Cao Bằng được xây dựng trên địa thế khá đẹp, ngay trước mặt UBND xã, gồm 1 buồng, 1 bếp, 1 nhà vệ sinh. Nhìn bề ngoài, điểm bưu điện này khá khang trang. Tuy nhiên, khi bước vào trong nhà, mọi người không khỏi chạnh lòng bởi tất cả trang thiết bị, sách, báo đều cũ kỹ, phủ dày bụi. Nhìn bao quát một lượt, chúng tôi thấy có một dãy máy tính phủ bạt, một chiếc bàn để đầy sách, 2 chiếc ghế gỗ cũ kỹ, 1 tủ kính bày vài thứ đồ.

Chị Hoàng Thị Thủy, nhân viên trực Điểm BĐVHX Lũng Nặm cho biết: "Tháng 8-2014, chúng tôi được Dự án "Nâng cao khả năng sử dụng máy tính và truy cập Internet cộng đồng Việt Nam" tài trợ cho 5 chiếc máy tính. Ban đầu cũng có một số học sinh và thanh niên trong xã tới đăng ký mượn để chơi game và đọc báo. Đến tháng 4-2015, sau một trận mưa, toàn bộ số máy tính này bị hỏng hết. Tôi đã báo cáo người của dự án nhiều lần nhưng chưa có ai đến xem xét, sửa chữa. Chúng tôi phải phủ bạt để nguyên hiện trạng máy".

Hỏi về lượng khách đến đây, đôi mắt chị Thủy đượm buồn: "Thỉnh thoảng có vài người vào hỏi mua tem và phong bì hoặc xin 1-2 tờ báo. Có tuần không có người nào tới". Cũng vì lẽ đó mà chị chỉ trực buổi sáng, còn buổi chiều thường khóa cửa. Ai có việc cần, gọi chị mới tới. Chị Thủy cho biết thêm, từ năm 2011, mỗi năm, điểm bưu điện này được bổ sung 59 quyển sách từ Chương trình mục tiêu quốc gia, gồm truyện tranh, sách pháp luật, lịch sử, tín ngưỡng, giáo dục, hướng dẫn chăm sóc, bảo vệ rừng, dạy cách chăn nuôi.

"Những sách này hầu như không phát huy được hiệu quả phổ biến kiến thức tới người dân bởi rất ít người tới mượn đọc. Thỉnh thoảng mới có một vài người tới mượn, chủ yếu là cán bộ trạm y tế hoặc cán bộ thôn. Chúng tôi muốn chia số sách này về thôn xóm cho bà con đọc nhưng không thể thực hiện, vì trái với quy định. Hơn nữa, khi chia về cho thôn, bản sẽ rất khó thu hồi lại sách. Tới khi cấp trên xuống kiểm tra, không đủ sách, chúng tôi sẽ bị kỷ luật" - chị Thủy giãi bày.

Không khác gì Lũng Nặm, Điểm BĐVHX Tổng Cọt cũng trong tình cảnh vắng lặng như tờ, hoạt động cầm chừng. Anh Vi Xuân Thanh, người có thâm niên làm bưu tá hơn 20 năm ở Tổng Cọt bày tỏ sự chán chường khi cả ngày không có vị khách nào tới. "Điểm BĐVHX này được khởi công xây dựng từ tháng 4-2000, sau hơn một tháng thì hoàn thành và đưa vào sử dụng. Trước năm 2007, bình quân mỗi ngày có khoảng 10 người tới mượn sách, báo. Nhưng từ năm 2008 đến nay, số lượng người đến đây thưa dần. Mùa hè, mỗi ngày còn có 1-2 cháu học sinh đến mượn sách, còn những mùa khác, cả tuần chỉ có khoảng 5-6 người tới đây".

Theo quan sát của chúng tôi, Điểm BĐVHX Tổng Cọt bị xuống cấp khá trầm trọng, tường bị thấm nước, ẩm mốc, trần nhà cũng bị thấm dột, trang thiết bị nghèo nàn. Ở đây chỉ có 1 quầy bán hàng, 1 kệ để sách, báo, 2 chiếc ghế. Hiện điểm có hơn 700 đầu sách, cứ 6 tháng, sách được luân chuyển từ Thư viện tỉnh lên, nhưng thực tế, số sách bày ở tủ không nhiều.

Anh Thanh giãi bày: "Nhu cầu đọc của người dân bây giờ không còn được như hồi mới khai trương. Tôi tuyên truyền, vận động rất nhiều trong các cuộc họp thôn bản, nhưng người dân hầu như vẫn không mặn mà với sách báo. Có ngày không có một bóng người đến. Thực tình, tôi buồn lắm nhưng không biết làm thế nào. Tôi cho rằng, sự đầu tư cho điểm BĐVHX vào thời điểm này sẽ rất lãng phí, nếu không có sự đổi mới".

Muốn thu hút khách phải đổi mới

Theo tìm hiểu của chúng tôi, từ năm 1998 đến hết năm 2007, Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam (nay là Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam) đã triển khai xây dựng hệ thống Điểm BĐVHX trên toàn quốc. Hơn 8.000 điểm đã được đưa vào sử dụng, trong đó có 1.524 điểm thuộc các xã đặc biệt khó khăn.

Điểm BĐVHX là một mô hình kết hợp cung cấp các dịch vụ bưu chính, viễn thông cơ bản (bao gồm cả truy cập Internet), với việc phổ biến thông tin và đọc sách báo miễn phí của ngành Bưu điện Việt Nam cho người dân vùng nông thôn, góp phần cho sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nâng cao đời sống văn hóa - tinh thần cho người dân.

Ngoài việc cung cấp các dịch vụ bưu chính viễn thông, điểm BĐVHX còn là nơi phục vụ nhân dân đến đọc sách, báo miễn phí nhằm giúp cho người dân nông thôn, nhất là đồng bào vùng dân tộc miền núi có điều kiện tiếp cận với thông tin trí thức, nắm bắt được chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước để thực hiện đúng và phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo. Mục tiêu hướng tới là vậy, nhưng thực tế những gì đang diễn ra hiện nay cho thấy, điểm BĐVHX không phát huy được hiệu quả như mong đợi, bởi số lượng người dân đến đây đọc sách, báo, sử dụng các dịch vụ khác rất ít, thậm chí là không có.

Phân tích nguyên nhân người dân không mặn mà với điểm BĐVHX, anh Thanh cho rằng: "Bây giờ, nhiều hộ dân lắp Internet không dây, sử dụng điện thoại công nghệ cao nên họ cập nhật được thông tin thường xuyên. Bưu điện đang có hướng đi mới là kết hợp bán các sản phẩm như bột giặt, nước rửa chén, bảo hiểm ô tô, xe máy. Tuy nhiên, không có nhiều người dân tới đây mua".

Còn theo chị Thủy thì "nhu cầu đọc sách của người dân, nhất là bà con dân tộc thiểu số không cao. Họ phải đi làm nương cả ngày nên không còn thời gian để đọc sách, báo. Hơn nữa, bà con thường sống ở các thôn, bản vùng sâu, vùng xa, đường sá đi lại khó khăn. 5 ngày mới có chợ phiên, lúc đó, họ mới ra tới trung tâm xã, ai cũng vội đi chợ cả, làm gì có thời gian vào đây ngồi đọc sách".

Thực tế, không riêng gì Lũng Nặm và Tổng Cọt, nhiều điểm BĐVHX khác mà chúng tôi từng có dịp ghé thăm đều bị xuống cấp, phòng đọc chật hẹp, nóng bức, không có đủ bàn ghế. Người dân muốn đến mượn sách để đọc không có chỗ ngồi. Bên cạnh đó, số đầu sách, báo ở các điểm BĐVHX rất hạn chế, không phong phú và đa dạng về nội dung. Hầu hết sách đều cũ, hình thức kém hấp dẫn. Trong khi đó, nhân viên bưu điện không nhiệt tình, tâm huyết với công việc, bởi mức lương họ được hưởng quá thấp, chỉ 850.000 đồng/tháng.

Thiết nghĩ, để điểm BĐVHX mang lại hiệu quả như mục tiêu ban đầu đề ra, cần phải đổi mới phương thức hoạt động. Trước hết, "phải lựa chọn địa điểm xây dựng BĐVHX ở nơi đông dân cư, có hệ thống đường sá đi lại thuận tiện. Đồng thời chú trọng chỉnh trang, tu sửa lại các điểm BĐVHX đã bị xuống cấp. Ngoài ra, cũng phải thường xuyên bổ sung trang thiết bị, sách, báo, máy tính nối mạng, cung cấp nhiều dịch vụ tiện ích hơn cho người dân" - anh Thanh nói.

Cũng cần phải nói thêm rằng, hiện nay, điểm BĐVHX là một trong 19 tiêu chí để đánh giá, bình xét việc hoàn thành Chương trình xây dựng nông thôn mới. Do đó, các địa phương cần huy động nguồn lực để củng cố lại hoạt động, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các loại hình dịch vụ để thu hút người dân, như mở thêm các dịch vụ chuyển tiền nhanh, bảo hiểm bưu điện, bán vé máy bay, cấp đổi hộ chiếu, vận tải hàng hóa...