Biên phòng - Những diễn biến căng thẳng hiện nay ở U-crai-na và khu vực Đông Á khiến chuyến thăm Trung Quốc lần này của Tổng thống Nga Vla-đi-mia Pu-tin trở nên đặc biệt. Mối quan hệ giữa Mát-xcơ-va và Bắc Kinh dường như đang xích lại, với việc hai bên đặt bút ký một số lượng kỷ lục các thỏa thuận hợp tác song phương trong chuyến đi này. Bên cạnh đó, nguyên thủ hai nước còn khai màn cuộc tập trận chung trên biển Hoa Đông kéo dài từ ngày 20 đến 26-5.
Đây không phải là lần đầu tiên hai quốc gia có diện tích lớn nhất nhì thế giới xích lại gần nhau. Tháng 12-1992, Tổng thống Nga khi đó là Bô-rít En-xin đã thực hiện chuyến thăm lịch sử đến Trung Quốc sau nhiều thập kỷ quan hệ hai nước bị "đóng băng". Năm 2013, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chọn Nga để đưa vào lịch trình chuyến công du nước ngoài đầu tiên trên cương vị nguyên thủ quốc gia. Còn trước chuyến đi Thượng Hải lần này, Tổng thống Nga Pu-tin tuyên bố coi mở rộng quan hệ với Trung Quốc là chính sách ngoại giao ưu tiên của Nga.
Hợp tác thời vụ
Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Pu-tin diễn ra trong bối cảnh tình hình quốc tế căng thẳng liên quan cuộc khủng hoảng chính trị ở U-crai-na, phương Tây siết chặt trừng phạt Mát-xcơ-va và việc Mỹ xốc lại chính sách xoay trục sang châu Á. Với Nga, đây rõ ràng là cơ hội cho Mỹ và phương Tây thấy họ không đơn độc sau những sự kiện diễn ra tại U-crai-na. Những thỏa thuận hợp tác cỡ lớn, đặc biệt trên lĩnh vực năng lượng và vũ khí, được ký trong chuyến đi của ông Pu-tin sẽ góp phần quan trọng vào nỗ lực của Nga nhằm vô hiệu hóa tác động của các biện pháp trừng phạt từ Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Nga (sau EU) và dự kiến kim ngạch thương mại song phương có thể đạt 100 tỷ USD vào cuối năm nay. Về phía Trung Quốc, đương nhiên nước này cũng có lợi ích to lớn và thiết thực khi thúc đẩy quan hệ với Nga trong bối cảnh hiện tại. Trung Quốc phát triển nóng, luôn trong cơn khát nguyên liệu thô, năng lượng và cả vũ khí công nghệ cao vốn là những mặt hàng Nga có thế mạnh truyền thống và lại phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên dầu khí. Ngoài ra, Bắc Kinh có thể "dằn mặt" liên minh Mỹ - Nhật xung quanh những tranh cãi về quần đảo Xen-ca-cư/Điếu Ngư.
Thực tế, mối quan hệ Nga - Trung ấm lên là điều đã được dự báo từ trước, khi căng thẳng giữa Nga và phương Tây leo thang. Nền ngoại giao Trung Quốc tuy tỏ ra rất thận trọng trong việc tuyên bố lập trường về vấn đề chủ quyền lãnh thổ, song vẫn ủng hộ Nga bằng cách lên án chính sách trừng phạt của phương Tây chống Mát-xcơ-va. Trả lời phỏng vấn báo chí Nga mới đây, đại diện Bộ Ngoại giao Trung Quốc còn cáo buộc Mỹ dính líu đến các sự kiện ở U-crai-na.
Cả Mát-xcơ-va và Bắc Kinh đều hiểu rằng khả năng hợp tác giữa hai bên còn rất nhiều. Những năm gần đây, Trung Quốc liên tục giữ vị trí hàng đầu trong số các đối tác thương mại lớn của Nga. Năm 2013, kim ngạch thương mại song phương đạt gần 90 tỷ USD, dự kiến vượt mốc 100 tỷ USD vào năm 2015 và 200 tỷ USD vào năm 2020. Dường như để khẳng định điều này, hai nước vừa ký thỏa thuận cung cấp khí đốt một ngày sau cuộc gặp thượng đỉnh Nga - Trung dưới sự chứng kiến của Tổng thống Nga Pu-tin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, theo đó, Nga cung cấp 38 tỷ mét khối khí đốt/năm cho Trung Quốc trong vòng 30 năm theo hợp đồng trị giá lên tới 400 tỷ USD. Thỏa thuận này không chỉ mang lại lợi ích cho cả hai bên, mà còn gắn chặt số phận của họ với nhau trong những năm tới.
Đồng sàng dị mộng
Theo như lời của Tổng thống Pu-tin, hợp tác Nga - Trung đã đạt tầm cao nhất trong lịch sử hàng thế kỷ nay. Tuy nhiên, mối quan hệ song phương này không chỉ có thuận lợi. Bất chấp hàng chục hợp đồng, dự án hợp tác trị giá nhiều tỷ USD được ký kết trong chuyến đi Thượng Hải của ông Pu-tin và cả cuộc tập trận chung của hải quân hai nước, Nga và Trung Quốc vẫn là đối thủ tiềm tàng của nhau hơn là những đồng minh chiến lược. Theo giới phân tích, Nga luôn cẩn trọng đề phòng người láng giềng ở châu Á không ngừng mở rộng ảnh hưởng, đặc biệt là với vùng Xi-bi-ri giàu tài nguyên nhưng dân cư thưa thớt. Ở Nga, thời gian qua liên tục xuất hiện những cảnh báo về tham vọng lãnh thổ của người láng giềng khổng lồ mới giàu. Năm ngoái, Nga đã phải "nhắc nhở" Trung Quốc bằng cuộc tập trận quy mô lớn nhất kể từ thời Liên Xô ở khu vực Viễn Đông và giáp Mông Cổ. Gần đây, Nga tích cực cải thiện quan hệ với Nhật Bản, mở cửa cho Nhật Bản đầu tư khai phá vùng Viễn Đông.
Lịch sử cho thấy mối bang giao Xô - Trung trước đây hay Nga - Trung hiện nay hoặc phản ánh sự cạnh tranh nước lớn gay gắt hoặc thuần túy là mối quan hệ lợi ích, hoàn toàn thiếu vắng niềm tin chiến lược và các giá trị chung. Mặc dù trong những năm gần đây, Nga và Trung Quốc đã có những động thái đáng kể để thắt chặt mối quan hệ song phương, nhưng cả Bắc Kinh và Mát-xcơ-va vẫn tự tạo ra những rào cản cho chính họ. Trong khi Trung Quốc không muốn phá vỡ mối quan hệ vốn mang lại nhiều lợi ích với phương Tây, thì Nga lại lo ngại bị rơi vào quỹ đạo của Trung Quốc, qua đó mất dần vị thế trong mối quan hệ đối tác với Bắc Kinh. Vì thế, Nga đưa ra hai cách tiếp cận với Trung Quốc: Vừa kiểm soát, vừa liên minh và mang tính chiến lược "thời vụ".
Khi ông Pu-tin tới Trung Quốc trong tuần này, chính sách châu Á của ông đang trải qua một sự thay đổi về tầm quan trọng. Cách tiếp cận đa phương mà Điện Crem-li áp dụng trong những thập kỷ qua đang nhường chỗ cho sự gắn kết hơn với Trung Quốc. Nói cách khác, thay vì kiềm chế Trung Quốc, Nga chuyển sang liên minh với Trung Quốc. Lý do là vì Nga bị cô lập do hệ quả từ cuộc khủng hoảng ở U-crai-na, nên trước mắt, ông Pu-tin phải "dựa vào một bên" - Trung Quốc, cho dù Bắc Kinh chẳng mấy mặn mà ủng hộ Nga trong cuộc tranh cãi với châu Âu. Còn về phần Trung Quốc, theo tờ "Global Times" (Trung Quốc), giới lãnh đạo ở Bắc Kinh dường như nhận thức hiện chỉ có Nga và Trung Quốc mới thực sự tạo ra vùng đệm chiến lược cho nhau để phục hưng hai quốc gia. Nếu nước Nga do Vla-đi-mia Pu-tin lãnh đạo bị sụp đổ trước sức ép của Mỹ và phương Tây, đó sẽ là một đòn giáng cực kỳ mạnh vào các lợi ích chiến lược của Trung Quốc. Do đó, cuộc gặp Nga - Trung tuy bên ngoài có vẻ đạt nhiều thành công, nhưng bản chất hai nước cũng chỉ là tạm thời đóng kịch để hù dọa Mỹ và châu Âu.
Trong bối cảnh quan hệ thương mại - đầu tư giữa Nga và châu Âu đang bị hạn chế, còn mối quan hệ với Mỹ được đánh giá là trong trạng thái "hòa bình lạnh", Nga càng có lý do để tái định hướng chính sách đối với châu Á. Ngoài mục đích chứng tỏ cho thế giới thấy Nga vẫn có nhiều lựa chọn và không thể bị phương Tây cô lập, chuyến công du của ông Pu-tin còn nêu bật tầm quan trọng gia tăng của châu Á trong các toan tính của Nga về các vấn đề toàn cầu. Hơn bao giờ hết, Nga đang hướng Đông, coi châu Á là thị trường tiềm năng, đồng thời tìm kiếm vai trò môi giới, lãnh đạo ở châu lục này. Một động lực nữa đằng sau chuyến thăm Trung Quốc lần này là nhằm phá vỡ thế giới đơn cực do Mỹ kiểm soát. Vì những lẽ đó, có thể thấy, sự phát triển cặp quan hệ song phương Nga - Trung hiện nay thực chất là ngầm hậu thuẫn hoặc ít nhất cũng không cản trở lẫn nhau vì lợi ích của mỗi nước ở khu vực.
Hợp tác thời vụ
Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Pu-tin diễn ra trong bối cảnh tình hình quốc tế căng thẳng liên quan cuộc khủng hoảng chính trị ở U-crai-na, phương Tây siết chặt trừng phạt Mát-xcơ-va và việc Mỹ xốc lại chính sách xoay trục sang châu Á. Với Nga, đây rõ ràng là cơ hội cho Mỹ và phương Tây thấy họ không đơn độc sau những sự kiện diễn ra tại U-crai-na. Những thỏa thuận hợp tác cỡ lớn, đặc biệt trên lĩnh vực năng lượng và vũ khí, được ký trong chuyến đi của ông Pu-tin sẽ góp phần quan trọng vào nỗ lực của Nga nhằm vô hiệu hóa tác động của các biện pháp trừng phạt từ Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Nga (sau EU) và dự kiến kim ngạch thương mại song phương có thể đạt 100 tỷ USD vào cuối năm nay. Về phía Trung Quốc, đương nhiên nước này cũng có lợi ích to lớn và thiết thực khi thúc đẩy quan hệ với Nga trong bối cảnh hiện tại. Trung Quốc phát triển nóng, luôn trong cơn khát nguyên liệu thô, năng lượng và cả vũ khí công nghệ cao vốn là những mặt hàng Nga có thế mạnh truyền thống và lại phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên dầu khí. Ngoài ra, Bắc Kinh có thể "dằn mặt" liên minh Mỹ - Nhật xung quanh những tranh cãi về quần đảo Xen-ca-cư/Điếu Ngư.
 |
| Hợp đồng khí đốt giữa Mát-xcơ-va và Bắc Kinh phủ nhận sức ép trừng phạt từ EU. Ảnh: RIA - Novosti |
Thực tế, mối quan hệ Nga - Trung ấm lên là điều đã được dự báo từ trước, khi căng thẳng giữa Nga và phương Tây leo thang. Nền ngoại giao Trung Quốc tuy tỏ ra rất thận trọng trong việc tuyên bố lập trường về vấn đề chủ quyền lãnh thổ, song vẫn ủng hộ Nga bằng cách lên án chính sách trừng phạt của phương Tây chống Mát-xcơ-va. Trả lời phỏng vấn báo chí Nga mới đây, đại diện Bộ Ngoại giao Trung Quốc còn cáo buộc Mỹ dính líu đến các sự kiện ở U-crai-na.
Cả Mát-xcơ-va và Bắc Kinh đều hiểu rằng khả năng hợp tác giữa hai bên còn rất nhiều. Những năm gần đây, Trung Quốc liên tục giữ vị trí hàng đầu trong số các đối tác thương mại lớn của Nga. Năm 2013, kim ngạch thương mại song phương đạt gần 90 tỷ USD, dự kiến vượt mốc 100 tỷ USD vào năm 2015 và 200 tỷ USD vào năm 2020. Dường như để khẳng định điều này, hai nước vừa ký thỏa thuận cung cấp khí đốt một ngày sau cuộc gặp thượng đỉnh Nga - Trung dưới sự chứng kiến của Tổng thống Nga Pu-tin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, theo đó, Nga cung cấp 38 tỷ mét khối khí đốt/năm cho Trung Quốc trong vòng 30 năm theo hợp đồng trị giá lên tới 400 tỷ USD. Thỏa thuận này không chỉ mang lại lợi ích cho cả hai bên, mà còn gắn chặt số phận của họ với nhau trong những năm tới.
Đồng sàng dị mộng
Theo như lời của Tổng thống Pu-tin, hợp tác Nga - Trung đã đạt tầm cao nhất trong lịch sử hàng thế kỷ nay. Tuy nhiên, mối quan hệ song phương này không chỉ có thuận lợi. Bất chấp hàng chục hợp đồng, dự án hợp tác trị giá nhiều tỷ USD được ký kết trong chuyến đi Thượng Hải của ông Pu-tin và cả cuộc tập trận chung của hải quân hai nước, Nga và Trung Quốc vẫn là đối thủ tiềm tàng của nhau hơn là những đồng minh chiến lược. Theo giới phân tích, Nga luôn cẩn trọng đề phòng người láng giềng ở châu Á không ngừng mở rộng ảnh hưởng, đặc biệt là với vùng Xi-bi-ri giàu tài nguyên nhưng dân cư thưa thớt. Ở Nga, thời gian qua liên tục xuất hiện những cảnh báo về tham vọng lãnh thổ của người láng giềng khổng lồ mới giàu. Năm ngoái, Nga đã phải "nhắc nhở" Trung Quốc bằng cuộc tập trận quy mô lớn nhất kể từ thời Liên Xô ở khu vực Viễn Đông và giáp Mông Cổ. Gần đây, Nga tích cực cải thiện quan hệ với Nhật Bản, mở cửa cho Nhật Bản đầu tư khai phá vùng Viễn Đông.
Lịch sử cho thấy mối bang giao Xô - Trung trước đây hay Nga - Trung hiện nay hoặc phản ánh sự cạnh tranh nước lớn gay gắt hoặc thuần túy là mối quan hệ lợi ích, hoàn toàn thiếu vắng niềm tin chiến lược và các giá trị chung. Mặc dù trong những năm gần đây, Nga và Trung Quốc đã có những động thái đáng kể để thắt chặt mối quan hệ song phương, nhưng cả Bắc Kinh và Mát-xcơ-va vẫn tự tạo ra những rào cản cho chính họ. Trong khi Trung Quốc không muốn phá vỡ mối quan hệ vốn mang lại nhiều lợi ích với phương Tây, thì Nga lại lo ngại bị rơi vào quỹ đạo của Trung Quốc, qua đó mất dần vị thế trong mối quan hệ đối tác với Bắc Kinh. Vì thế, Nga đưa ra hai cách tiếp cận với Trung Quốc: Vừa kiểm soát, vừa liên minh và mang tính chiến lược "thời vụ".
 |
| Tàu tuần dương tên lửa Varyag của Nga rời Vla-đi-vô-xtốc đến Thượng Hải tham gia tập trận ở biển Hoa Đông. Ảnh: Internet |
Khi ông Pu-tin tới Trung Quốc trong tuần này, chính sách châu Á của ông đang trải qua một sự thay đổi về tầm quan trọng. Cách tiếp cận đa phương mà Điện Crem-li áp dụng trong những thập kỷ qua đang nhường chỗ cho sự gắn kết hơn với Trung Quốc. Nói cách khác, thay vì kiềm chế Trung Quốc, Nga chuyển sang liên minh với Trung Quốc. Lý do là vì Nga bị cô lập do hệ quả từ cuộc khủng hoảng ở U-crai-na, nên trước mắt, ông Pu-tin phải "dựa vào một bên" - Trung Quốc, cho dù Bắc Kinh chẳng mấy mặn mà ủng hộ Nga trong cuộc tranh cãi với châu Âu. Còn về phần Trung Quốc, theo tờ "Global Times" (Trung Quốc), giới lãnh đạo ở Bắc Kinh dường như nhận thức hiện chỉ có Nga và Trung Quốc mới thực sự tạo ra vùng đệm chiến lược cho nhau để phục hưng hai quốc gia. Nếu nước Nga do Vla-đi-mia Pu-tin lãnh đạo bị sụp đổ trước sức ép của Mỹ và phương Tây, đó sẽ là một đòn giáng cực kỳ mạnh vào các lợi ích chiến lược của Trung Quốc. Do đó, cuộc gặp Nga - Trung tuy bên ngoài có vẻ đạt nhiều thành công, nhưng bản chất hai nước cũng chỉ là tạm thời đóng kịch để hù dọa Mỹ và châu Âu.
Trong bối cảnh quan hệ thương mại - đầu tư giữa Nga và châu Âu đang bị hạn chế, còn mối quan hệ với Mỹ được đánh giá là trong trạng thái "hòa bình lạnh", Nga càng có lý do để tái định hướng chính sách đối với châu Á. Ngoài mục đích chứng tỏ cho thế giới thấy Nga vẫn có nhiều lựa chọn và không thể bị phương Tây cô lập, chuyến công du của ông Pu-tin còn nêu bật tầm quan trọng gia tăng của châu Á trong các toan tính của Nga về các vấn đề toàn cầu. Hơn bao giờ hết, Nga đang hướng Đông, coi châu Á là thị trường tiềm năng, đồng thời tìm kiếm vai trò môi giới, lãnh đạo ở châu lục này. Một động lực nữa đằng sau chuyến thăm Trung Quốc lần này là nhằm phá vỡ thế giới đơn cực do Mỹ kiểm soát. Vì những lẽ đó, có thể thấy, sự phát triển cặp quan hệ song phương Nga - Trung hiện nay thực chất là ngầm hậu thuẫn hoặc ít nhất cũng không cản trở lẫn nhau vì lợi ích của mỗi nước ở khu vực.
