Kỳ 1: Hơn 3.000 ngư dân bám biển

Một thuyền trưởng cho biết, ngư dân đi biển mang theo đủ lương thực, thực phẩm để dùng dài ngày. Trên tàu anh hiện chở theo 150 thùng mì tôm, gần 200 thùng bia lon, ngoài ra còn có nhiều nước giải khát, đường, sữa, cà phê, tương đương khoảng 150 triệu đồng. Số hàng này ngang bằng một đại lý tạp hóa trên đất liền.

Mỗi năm lênh đênh ở Trường Sa gần 10 tháng, con tàu đã trở thành ngôi nhà trên sóng nước của ngư dân câu mực khơi. Nhổ neo ra khơi, mỗi tàu câu mực chở theo 30 chiếc thúng để 30 ngư dân đi câu giữa đêm trên biển Trường Sa.

Tàu câu mực chuẩn bị ra Trường Sa.

Chưa năm nào ngư dân câu mực xuất hành rộn rã như năm nay. Bởi, vụ mùa năm 2011, các ngư dân câu mực khơi đã trúng đậm. Bình quân sau 4 chuyến đi biển, mỗi chủ tàu kiếm được hơn 1 tỷ đồng. Còn mỗi ngư dân đi bạn kiếm được 120 - 150 triệu đồng. Năm nay, danh hiệu "vua câu mực Trường Sa" được bình chọn cho một số tàu, trong đó có tàu của ngư dân Nguyễn Đình Hiệp. Tàu ông Hiệp câu được 60 tấn mực khô. Mỗi ngư dân trên tàu ông được chia phần 200 triệu đồng sau 4 chuyến đi biển.

Danh hiệu "câu mực nhanh ở Trường Sa" thuộc về lão ngư dân Tiêu Viết Được. Một đêm trên biển, lão ngư dân này thả câu, nhấp vài nhát là mực dính ngay. Mỗi buổi sáng tinh mơ, khi neo thuyền giữa Trường Sa để phơi mực, qua sóng Icom, ngư dân lại ồn ào bình luận về những danh hiệu này, như cuộc sống thường ngày trong đất liền. Mấy chục năm sống với Trường Sa, mỗi ngư dân câu mực khơi đều lưu dấu nhiều kỷ niệm đẹp. Đậm đà nhất là câu chuyện về những người chiến sĩ Hải quân. Ông Nguyễn Đình Hiệp cho biết: "Thương anh em bộ đội Hải quân, tôi đã sáng tác nhiều bài thơ, bài hát về Trường Sa, về anh em bộ đội ngày đêm giữ đảo". Gặp lúc cao hứng, ông hát vang một đoạn bài hát mà ông sáng tác: "Anh người chiến sĩ, anh ngã xuống giữa biển đảo Trường Sa...".

Cả nhà đi Trường Sa

Trong ráng chiều, khi những con tàu chuẩn bị nhổ neo, một lão ngư dân đầu bạc đang hối hả chia tay người vợ, tay ôm theo túi xách bước xuống thuyền. Lão đang vui khi được trở lại Trường Sa.

Đó là lão ngư dân Kiều Thuần (53 tuổi) ở xã Bình Chánh, huyện Bình Sơn (tỉnh Quảng Ngãi). Mùa mở biển năm nay, cả 3 cha con đều xuống tàu câu mực ra Trường Sa. Ông Thuần cho biết: "Cả nhà ra Trường Sa, 3 cha con, mỗi người một tàu. Ra Trường Sa bây giờ đã khỏe rồi. Thỉnh thoảng cứ cho tàu vô sát đảo để bắt sóng điện thoại, a lô "về thăm" nhà".

Còn ông Đặng Lệ dẫn con trai là Đặng Thành Vũ xuống tàu. 2 cha con cùng đồng hành về với Trường Sa. Trường Sa vẫn là vùng biển đầy hứa hẹn, dù rằng, nghề câu mực khơi từng được coi là nguy hiểm nhất. Chỉ cần một cơn giông bất thần, những chiếc thúng câu trôi tứ tán. Ngư dân lại "lạc đàn".

Được mùa, ngư dân vẫn không thể quên những năm tháng nhọc nhằn đã qua. Ngư dân Dương Thanh Minh (44 tuổi), quê ở xã Bình Thạnh, huyện Bình Sơn kể lại: Kỷ niệm khó quên với anh là lần đi bạn cho tàu câu mực của ông Cườm, quê ở Đà Nẵng. Chuyến đó, cứ thả câu là mực bu tới đông đặc. Mực lượn sáng như sao biển. Mấy anh em chở thúng mực về tàu phơi xẻ. Nóc tàu cõng giàn mực chao đảo vì "chùm" ngư dân và hàng tấn mực tươi. Bỗng "rắc", chiếc giàn sập về một phía. Anh em la thất thanh nhưng vẫn không kịp trở tay.

Chiếc tàu lật úp xuống biển và chìm nghỉm. Anh Minh nhanh tay bám vào một chiếc thúng. Khi đã định thần, anh lượn một vòng vớt các ngư dân đang lóp ngóp bơi dưới biển. Trôi nổi trên chiếc thúng và liên tục đưa tay vẫy những con tàu nhỏ tí xíu phía đường chân trời trong sự tuyệt vọng. Cái nắng nóng ngoài khơi khiến các ngư dân teo tóp, bơ phờ như con mực khô. Cuối cùng, một con tàu vận tải của Xin-ga-po phát hiện và vớt những ngư dân đưa về bờ vào ngày mùng 1 tháng Giêng.

Những năm trước đây, ngư dân quan niệm đi câu mực đắng, đời ngư dân đắng ngắt như con mực, còn giờ đây, mỗi chuyến ra khơi là ngày hội mừng vui. Khi hoàng hôn ở Trường Sa buông xuống, tàu mẹ thả thúng xuống biển để ngư dân đi câu, mỗi thuyền cách nhau vài hải lý. Mỗi thúng đều gắn theo một chiếc Icom cá nhân. Chủ tàu muốn điểm danh quân số thì ngồi ở tàu mẹ nhấc máy alô. Biển Trường Sa trong màn đêm đen kịt. Tiếng các ngư dân đã kết nối họ bên nhau thật gần.

Khi bình minh vừa ló rạng, tàu mẹ lại lượn vòng đón mấy chục chiếc thúng về sau một đêm sương lạnh. Buổi sáng gặp mặt, các ngư dân thi nhau bình phẩm về chuyện câu ít, câu nhiều. Cứ thế, con tàu câu mực trở thành phiên chợ buổi sáng trên sóng nước Trường Sa.

Cha con ông Đặng Lệ trên một chuyến tàu ra Trường Sa.

Cư dân Trường Sa

Ở quần đảo Trường Sa, những đêm có sao sáng rực bầu trời, đó là những đêm mực nổi nhiều, ngư dân câu lại trúng đậm. Ngược lại, vào những đêm trăng sáng vằng vặc, mực "lỉnh" đi đâu hết, ngư dân câu chẳng được bao nhiêu. Vào dịp đó, các ngư dân câu mực lại gặp cá cờ. Đây là loại cá to, khi bơi thì chiếc vi trên lưng nổi hẳn lên trên mặt nước to như một lá cờ.

"Đi Trường Sa nhé, 3 tháng nữa vô anh em gặp lại". Sau những giờ phút ngồi bên nhau nâng chén rượu và kể chuyện Trường Sa, các ngư dân vội vã chèo thúng ra tàu câu mực đã chọn giờ nhổ neo ra Hòn Ông bái tạ trước khi nhấn ga đi thẳng một lèo.

Thuyền trưởng Dương Thành Minh đặt chân lên thúng còn quay lại nói: "Bây giờ thì đúng là "không xa đâu Trường Sa ơi". Câu nói của ông có vần, có điệu như bài hát gần lắm Trường Sa.

Các ngư dân kể rằng, hàng đêm, giữa sóng nước Trường Sa, họ cùng nhau cất tiếng hát. Hát để động viên nhau quên đi mệt mỏi, cùng nhau bám biển. Tiếng hát tan vào đại dương mênh mông sóng nước, ngư dân câu mực đêm đêm đánh thức đại dương.

Những con tàu câu mực ra khơi giờ không còn gắn với câu ca não lòng "hồn treo cột buồm". Ngày mở biển, cả làng chài rộn rã niềm vui. Trường Sa đã thực sự trở thành đất lành cho những con tàu bám biển.

"Đảo Trường Sa hiện nay đã có cư dân sinh sống. Nhưng chỉ tính riêng dân câu mực khơi của Quảng Ngãi thì đã hơn 3.000 người. Nếu cấp hộ khẩu thì chúng tôi đã trở thành cư dân Trường Sa hơn 20 năm rồi", một ngư dân câu mực cho biết.

(Kỳ 2: Tình người nơi Trường Sa).