Biên phòng - Khi nhắm mắt từ trần, cựu binh Mỹ Phi-líp A-len Két-lơ có lẽ không ngờ lời trăn trối của mình sẽ trở thành hiện thực. Đặc biệt hơn, tâm sự ấy lại trở thành sợi dây kết nối tình bạn xuyên biên giới, hướng người còn sống đến khát vọng hòa bình.
Ông Nguyễn Đức Toàn trân trọng kỉ vật mà Phi-lip A-Len Két-lơ để lại. Ảnh: T.LTừ lời trăn trối
Ngày 24-11-2011, người dân xã Ba Lòng, huyện Đắk Rông, tỉnh Quảng Trị vô cùng ngạc nhiên khi thấy một vị khách ngoại quốc đến thăm quê hương mình. Ông ta trông phốp pháp, nói tiếng Việt rất sành, tay khư khư giữ tấm bản đồ nhỏ. Đồng hành cùng vị khách lạ là một người đàn ông Việt Nam dong dỏng cao, gương mặt nhân hậu và có nụ cười thân thiện. Vị khách ngoại quốc kia là ngài Bin Dít-tơ, Phó Tùy viên quân sự Đại sứ quán Mỹ và người bạn đồng hành của ông là cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn. Đến xã Ba Lòng lần này, họ mang theo tấm bản đồ chỉ tọa độ chôn cất 53 hài cốt liệt sĩ hi sinh ngày 19-10-1965. Đây là tấm bản đồ thứ 5 mà ngài Bin Dít-tơ tin tưởng trao cho ông Toàn thay lời khẳng định về tình bạn son sắt. Ít ai biết mối lương duyên này lại khởi đầu từ câu chuyện của cựu binh Mỹ Phi - líp A-len Két - lơ.
Ngày 27-1-1973, Đơn vị Phòng không - Không quân xã Triệu Phước, huyện Triệu Phong bắn rơi chiếc máy bay mang số hiệu F4J - 155768 của không lực Hoa Kỳ và bắt sống Phi-líp A-len Két-tơ. Khi thấy viên phi công Mỹ bị thương nặng, các đồng chí trong đơn vị đã thận trọng dìu Phi-líp vào hầm trú ẩn, băng bó vết thương và đối xử một cách tử tế.
Trở về nước sau chiến tranh, hình ảnh người lính Việt Nam nhân hậu in sâu trong tâm trí Phi-líp. Đặc biệt, anh nhớ rất rõ người lính trẻ đã dìu mình vào hầm trú ẩn và giúp băng bó vết thương ở chân. “Tại sao Việt Cộng không đánh đập hoặc bắn chết kẻ thù sau nỗi đau quá lớn mà quân đội Mỹ gây ra cho đồng bào họ?” - Câu hỏi ấy thôi thúc Phi-líp tìm kiếm thông tin về đơn vị Phòng không - Không quân năm xưa. Sau khi tìm được nguồn cứ liệu chính xác, anh hồ hởi chuẩn bị hành trang trở lại Việt Nam. Mục đích lớn nhất của Phi-líp là gặp “người lính Việt Nam tử tế” - cái tên anh tạm đặt cho cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn hơn 30 năm. Thế nhưng, cơn đau tim đột ngột đã ngăn Phi-líp trở lại chiến trường xưa. Trong khoảnh khắc giằng co giữa sự sống và cái chết, anh chỉ kịp bày tỏ nguyện vọng cuối cùng là mong vợ con thay mình trở lại Việt Nam, cám ơn những người lính Cụ Hồ tốt bụng.
Trên thiên đường Phi-líp A-len Két-lơ có lẽ đã toại nguyện khi vợ và người em trai của mình đã gác mọi công việc để đến xã Triệu Phước, nắm bàn tay ông Nguyễn Đức Toàn cùng những người lính thuộc đơn vị Phòng không - Không quân năm xưa. Sau phút giây xúc động, bà Ni-la Két-lơ run run gửi lời cám ơn mọi người vì “đã cho chồng tôi sống thêm 33 năm nữa”. Bà còn gửi kỉ vật mà chồng mình nhờ trao tận tay ông Toàn gồm một quân hàm Trung tá Không lực Hải quân Hoa Kỳ, 1 huy chương của Chính phủ Mỹ, tấm biển đề lời cám ơn và 2 cuốn album. Cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn kể lại: “Tôi đã đưa vợ con của Phi-líp đến địa điểm chiếc máy bay bị bắn hạ trước kia và thăm một số địa danh lịch sử. Suốt hành trình, chúng tôi nói nhiều về những đồng đội đã hi sinh, nhiều người vẫn chưa được tìm thấy. Bà Ni-la rất xúc động và nhắc đi nhắc lại “giá như cuộc chiến này không xảy ra”.
Chuyến thăm Việt Nam của gia đình bà Ni-la Két-lơ thu hút sự quan tâm của nhiều cựu binh Mỹ và thân nhân. Câu chuyện về những người lính Việt Nam mà bà Ni-la kể lại khiến ai cũng muốn đến thăm đất nước từng ở bên kia chiến tuyến. Trong số những người hiếu kì đó có ông Bin Dít-tơ, Phó Tùy viên quân sự Đại sứ quán Mỹ. Khi được ông Bin Dít-tơ hỏi về các cựu chiến binh Việt Nam, bà Ni-la mỉm cười trả lời: “Toàn và đồng đội của ông ấy là những người rất tử tế. Gặp họ, ông sẽ biết”.
Đến cái bắt tay hòa bình
Chiếc xe đưa chúng tôi đến xã Ba Lòng, huyện Đắk Rông chậm rãi trườn qua con đường uốn lượn theo triền núi. Trên xe, ngài Bin Dít-tơ liên tục hỏi cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn về các địa danh lịch sử, phong tục, tập quán của người Quảng Trị. 17 năm sống tại Việt Nam, ông Bin Dít-tơ đã khám phá nhiều điều về đất nước này, nhưng với ông, “như thế là chưa đủ”. Ngài Bin Dít-tơ thẳng thắn chia sẻ: “Càng tìm hiểu về Việt Nam, tôi càng yêu đất nước và con người các bạn. Việt Nam mang đến cho tôi nhiều thứ, đặc biệt là tình bạn với Toàn. Có lẽ tôi phải cám ơn lời trăn trối của Phi - líp và sự nhiệt tình của bà Ni-la”.
Ngày 22-9-2006, dưới cái se se lạnh đầu thu, chuyến xe đưa ông Bin Dít-tơ và đoàn cựu binh Mỹ đến Quảng Trị dừng bánh tại thánh địa La Vang. Thông qua lời giới thiệu của bà Ni-la Két-lơ, ngài Bin Dít-tơ và cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn đã gặp nhau. Ông Bin Dít-tơ nhớ lại: “Trước đó, chúng tôi có liên lạc qua điện thoại, email. Thế nên, tôi nhận ra Toàn ngay từ cái nhìn đầu tiên. Toàn cao, gầy, có đôi mắt sáng. Anh ấy chinh phục chúng tôi bằng những câu chuyện cảm động và chân thực về chiến tranh Việt Nam. Những lời có cánh bà Ni-la dành cho Toàn quả là không sai”.
Sau cuộc gặp gỡ, ông Bin Dít-tơ vui vẻ mời người bạn mới gặp tham gia chuyến hành trình về lại chiến trường xưa. Họ đến thăm nhiều địa danh nổi tiếng trong chiến tranh như thành cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, Dốc Miếu, Làng Vây... Suốt chuyến đi, cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn đã chia sẻ về nỗi đau chiến tranh, về những người lính vẫn nằm đâu đó dưới lòng đất lạnh. Ông không quên bày tỏ mong muốn cựu binh Mỹ sẽ góp sức cùng đồng bào Việt Nam tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Sự chân thành ấy đã khiến rất nhiều vị khách xúc động. Sau chuyến đi, ông Bin nắm chặt tay cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn và hứa rằng: “Tôi sẽ cố tìm kiếm hồ sơ về địa điểm lính Mỹ chôn cất đồng đội ông. Và nếu có thông tin gì liên quan đến lính Mỹ mất tích trong chiến tranh, xin ông và các cựu chiến binh khác hãy chia sẻ”.
 |
Ngài Bin Dít-tơ và ông Nguyễn Đức Toàn trao đổi với đại diện chính quyền xã Ba Lòng về tọa độ chôn cất 53 liệt sĩ. Ảnh: T.L |
Mang lời hứa ấy trở lại với công việc thường nhật, ngài Bin Dít-tơ bắt đầu chú ý đến thông tin về địa điểm lính Mỹ từng chôn cất bộ đội Việt Nam. Ông tích cực liên lạc với các cựu binh, lục tìm hồ sơ lưu trữ. Thế rồi, những hồ sơ đầu tiên được phát hiện trong niềm vui vô bờ của ông Bin Dít-tơ. Ngày 24-5-2008, lần đầu tiên ông Bin Dít-tơ trao cho cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn tấm bản đồ chỉ tọa độ lính Mỹ chôn cất 158 liệt sĩ Việt Nam tại thôn Tân Phú, xã Cam Thành, huyện Cam Lộ. Sau đó, ông Bin Dít-tơ còn trao thêm 4 tấm bản đồ khác chỉ địa điểm chôn cất hài cốt liệt sĩ thuộc địa bàn tỉnh Quảng Trị, Quảng Nam và Gia Lai. Nói về những hồ sơ quý này, ông Toàn bộc bạch: “Tôi rất bất ngờ khi nhận 5 tấm bản đồ từ tay Bin Dít-tơ. Mỗi khi nhận hồ sơ, tôi lại sao lưu và gửi cho cơ quan chức năng hoặc trực tiếp đến địa điểm chỉ rõ trong bản đồ. Năm 2009, tôi và Bin rất vui khi hay tin người dân thôn Tân Phú phát hiện gần 100 hài cốt liệt sĩ của Sư đoàn 320A. Qua sự kiện này, chúng tôi có cơ sở để tin tưởng tính chính xác của tấm bản đồ đầu tiên chỉ địa danh thôn Tân Phú và 4 tấm bản đồ còn lại”.
Vừa qua, ngài Bin Dít-tơ đã đến Quảng Trị và gặp lại ông Nguyễn Đức Toàn. Họ cùng nhau tới thôn Tân Phú để đối chiếu tọa độ trong bản đồ, so sánh với địa điểm người dân tìm thấy gần 100 hài cốt liệt sĩ. Ngoài ra, hai người bạn còn đến xã Ba Lòng, phối hợp với lãnh đạo xã và người dân xác định tọa độ chôn cất 53 hài cốt liệt sĩ. Anh Nguyễn Thu, Trưởng ban Công an xã Ba Lòng cho biết: “Các cơ quan chức năng đã tiến hành tìm nơi chôn cất hài cốt 53 liệt sĩ cách đây khá lâu nhưng chưa có kết quả. Nếu theo chỉ dẫn của tấm bản đồ mà ngài Bin Dít-tơ cung cấp thì điểm lính Mỹ chôn cất các liệt sĩ nằm tại vị trí khác, không phải là nơi được khoanh vùng tìm kiếm kia. Tấm bản đồ này mở ra hi vọng mới trong việc tìm hài cốt 53 liệt sĩ”.
Sau chuyến đi thực tế tại xã Ba Lòng, hành trang của ngài Bin Dít-tơ có thêm một nắm đất nhỏ. Ông giãi bày: “Nắm đất này nhắc tôi dẫu bận rộn cũng không được quên 53 liệt sĩ và nhiều người lính Việt Nam khác còn nằm dưới lòng đất kia. Quá khứ khác với tương lai vì cuộc sống còn có hiện tại. Tôi sẽ trở lại và rất mong có những người bạn đồng hành tốt bụng như Toàn”. Nói rồi, ngài Bin Dít-tơ siết chặt bàn tay cựu chiến binh Nguyễn Đức Toàn. Họ nhìn nhau, ánh mắt lấp lánh niềm tin.
