Đầu năm 2011, chính quyền địa phương và nhân dân xã biên giới Đoọc Mạy rất vui mừng khi nghe tin họ sẽ được đón nhận một dự án đầu tư trồng gừng phát triển kinh tế, từng bước xóa đói, giảm nghèo. Niềm vui đó càng được nhân lên khi vào tháng 3-2011, có 30 hộ dân ở 2 bản Huổi Viêng và Nọong Hán được xã lựa chọn để trồng thí điểm 2ha gừng. "Tất cả nguồn vốn cho bà con trồng gừng đều do Dự án Oxfam Hồng Kông hỗ trợ. Nhân dân chỉ cần làm đất rồi nhận 2 tạ giống về trồng. Với mong muốn mô hình đạt hiệu quả cao để sau này dễ nhân rộng trong nhân dân, chúng tôi đã lựa chọn những gia đình có khả năng để làm thí điểm". Ông Già Chồng Nênh, Bí thư Đảng ủy xã Đoọc Mạy cho biết.

Nhớ lại những ngày được đón nhận dự án, anh Lầu Bá Và, bản Huổi Viêng cho biết: "Nghe nói, nếu trồng gừng đạt hiệu quả cao thì có thể thu được nhiều tiền nên gia đình tôi mừng lắm! Chắc là thoát được cái nghèo. Được xã lựa chọn là một trong những hộ trồng thí điểm, tôi đã huy động mọi người trong gia đình lên rẫy, chọn những mảnh đất tốt nhất để trồng gừng theo chỉ dẫn của cán bộ kỹ thuật". Hiện tại, ở Đoọc Mạy không chỉ dừng lại ở 2ha gừng dự án mà thực tế lớn hơn nhiều do nhiều gia đình "đi tắt đón đầu" tự bỏ vốn mua gừng giống về trồng. Chỉ tính riêng gia đình anh Lầu Bá Chớ, ở bản Huổi Viêng đã có hơn 1ha gừng. Anh Chớ vốn là một thanh niên năng động trong phát triển kinh tế ở địa phương, nên khi không được lựa chọn trồng gừng thí điểm của Dự án Oxfam hỗ trợ, anh đã bỏ vốn ra tự trồng. "Tôi đã bán 1 con trâu, đi ra tận xã Mường Lống mua giống gừng với giá 25.000đồng/kg. Sau đó về thuê bà con trong bản trồng, chăm sóc trên diện tích 1ha rẫy. Tôi luôn mong muốn gừng sẽ nhiều củ, khi bán kiếm được chút vốn liếng làm ăn và cho con cái học hành". Anh Lầu Bá Chớ thật thà kể.

Nhờ thiên nhiên ưu đãi cùng sự chăm chỉ lao động của đồng bào, cây gừng ở Đoọc Mạy tươi tốt, cho năng suất rất cao, chất lượng củ cũng tốt. "Theo cán bộ kỹ thuật phổ biến, nếu 1m2 đất khi thu hoạch cho 4kg gừng củ thì việc trồng gừng đã đạt sản lượng. Nhưng tôi có thể khẳng định, 1m2 đất mà bà con đang trồng ở đây có thể cho 8-10kg gừng củ. Chúng tôi đã đào thử nghiệm rồi" - Bí thư Đảng ủy xã Đoọc Mạy Già Chồng Nênh cho biết thêm.

Bội thu sản lượng, thất thu kinh tế

Nếu cây gừng ở Đoọc Mạy đang bội thu về sản lượng bao nhiêu thì càng làm cho người dân bị thất thu bấy nhiêu, bởi đã hơn 1 năm kể từ ngày cây gừng ở đây cho thu hoạch, chẳng thấy ai đoái hoài gì đến việc thu mua cho bà con. Hiện tại, với gần 4ha đất trồng gừng, theo ước tính ban đầu, trên nương rẫy của đồng bào ở xã biên giới này đang "chôn" trên 30 tấn gừng củ. "Dân bản nói rằng, chỉ cần doanh nghiệp nào mua được 4.000 - 5.000 đồng/kg là họ đào bán hết. Nhưng chẳng thấy ai hỏi han gì cả. Giờ đành chịu để trên rẫy, chứ đào về thì nó hỏng. Nhưng điều đáng nói là nếu cứ để gừng thế thì nhiều nhà không có đất rẫy để trồng lúa. Khi nghe tin có dự án, bà con chỉ biết trồng, mong cho cây gừng có năng suất cao và còn mong cấp trên tìm đầu ra cho sản phẩm. Vấn đề này tôi cũng đã nhiều lần nói trong các cuộc họp của UBND huyện, đề nghị cấp trên tìm cách tháo gỡ cho bà con, nhưng đến nay vẫn chưa thấy gì"- Bí thư Nênh khẳng định. Nói rồi, ông Nênh dẫn chúng tôi ra rẫy gừng của một hộ dân gần đó. Nếu không được ông chỉ dẫn thì chúng tôi không thể nhận biết đây là rẫy gừng, bởi thân gừng chẳng còn, khi quan sát kỹ mới thấy củ lô nhô lên mặt đất. 

Những rẫy gừng còn trơ lại củ. Ảnh: L.H

Không có đầu ra cho sản phẩm, những hộ trồng gừng ở Đoọc Mạy đang gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống hàng ngày. Đặc biệt là vấn đề thiếu đất để sản xuất, bởi phần lớn nương rẫy tốt đã được dành cho trồng gừng. Nếu như những đối tượng được sự hỗ trợ của Dự án Oxfam khó khăn một thì hiện nay, những gia đình tự bỏ vốn ra trồng gừng theo kiểu "đi tắt đón đầu" như anh Lầu Bá Chớ khó khăn gấp nhiều lần. Khi đề cập đến vấn đề này, anh Chớ than vãn: "Thực ra cũng có người vào trả 20 triệu đồng cho rẫy gừng của tôi, nhưng bán thế thì thua đau quá. Tiền vốn mua giống, tiền công thuê bà con trồng chăm sóc đã nhiều lắm rồi...".

Trong lúc diện tích gừng trồng gần 2 năm nay chưa tìm được mối tiêu thụ để bà con có đất canh tác thì theo Bí thư Già Chồng Nênh, năm nay huyện lại cấp về 3 tấn giống gừng để bà con ở Đoọc Mạy tiếp tục trồng. "Nhưng nhân dân không mặn mà nữa. Giờ, họ chỉ mong sao bán được số gừng còn trên rẫy. Chúng tôi là cấp dưới thì không thể không nghe theo cấp trên nên vẫn buộc phải triển khai chủ trương đến các hộ dân" - Bí thư Nênh than thở.