Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 14 diễn ra tại thành phố Đà Nẵng ngày 16 và 17/11 vừa qua đã thu hút gần 500 đại biểu tham dự, quy tụ gần 40 diễn giả là các chuyên gia uy tín từ gần 20 quốc gia từ các châu lục khác nhau và gần 50 đại biểu từ các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam (trong đó có 8 Đại sứ). 25 hãng thông tấn, truyền hình trong và ngoài nước đã tới trực tiếp tham gia đưa tin về hội thảo.

Qua 8 phiên thảo luận, 1 phiên dẫn đề, gần 40 bài tham luận và hơn 160 ý kiến bình luận, câu hỏi trao đổi tại hội thảo đã cho thấy Biển Đông không phải là vùng biển đóng kín mà đóng vai trò trung tâm, kết nối giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Biển Đông đang đối mặt với nhiều biến chuyển và nhiều thách thức từ tình hình chung của thế giới và khu vực, tuy nhiên bên cạnh các thách thức, chúng ta vẫn có thể thấy được những tín hiệu tích cực và tiếp thu các ý tưởng, đề xuất có giá trị để đối phó với những khó khăn thách thức.

Phát biểu tại phiên khai mạc, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Hiệu cho biết, chính sách của Việt Nam về Biển Đông là tôn trọng đầy đủ, thiện chí thực thi các quy định của luật pháp quốc tế, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, thúc đẩy hợp tác biển dựa trên UNCLOS 1982. Việt Nam coi trọng việc sử dụng bền vững và bảo tồn đại dương, biển và các nguồn tài nguyên trên biển.

Chia sẻ về chủ đề “Biển hòa bình - Phục hồi bền vững”, Thứ trưởng Phạm Quang Hiệu cho rằng: Biển hòa bình là điều kiện tiên quyết để phục hồi bền vững sau đại dịch. Chủ đề cũng cho thấy ý định tốt đẹp của Ban Tổ chức và các đại biểu nhằm thảo luận về cách thức giải quyết các thách thức bất ổn ở Biển Đông và đưa ra những sáng kiến, đề xuất cụ thể để thúc đẩy các hoạt động hợp tác và duy trì phục hồi sau đại dịch. Nhân dịp này, Thứ trưởng cho rằng, cộng đồng quốc tế cần có giải pháp sáng tạo để cải thiện tính minh bạch và thúc đẩy lòng tin chiến lược giữa các bên, cần có hành động cụ thể để duy trì ổn định chính trị, duy trì phục hồi kinh tế và cần có sáng kiến thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, đặc biệt là vai trò trung tâm của ASEAN.

Trong Phiên dẫn đề đặc biệt vào sáng ngày 16/11, theo Chuẩn Đô đốc Juergen Ehle, Cố vấn quân sự cao cấp của Cơ quan đối ngoại Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương là khu vực quan trọng đối với EU về kinh tế, thương mại, tự do hàng hải và hàng không. EU phản đối các hành động đơn phương và bảo vệ trật tự dựa trên luật lệ, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, cam kết giữ an ninh, xây dựng trật tự luật lệ trên biển, trong đó, UNCLOS 1982 đặt ra khuôn khổ pháp lý cho tất cả các hoạt động trên biển và đại dương. EU ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN, kiến trúc khu vực dựa trên luật lệ, chủ nghĩa đa phương. Chuẩn Đô đốc Juergen Ehle cũng cho biết, thời gian tới, EU sẽ triển khai sáng kiến “Hiện diện tích hợp” trên biển tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Trong khi đó, Quốc vụ khanh Anne-Marie Trevelyan (nước Anh) đánh giá khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương có vai trò quan trọng với Anh về kinh tế, thượng tôn luật pháp quốc tế và chuẩn mực về thương mại tự do, an ninh và ổn định. Trong đó, Biển Đông đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nhu cầu bảo vệ, hòa bình, thịnh vượng toàn cầu. Anh công nhận vai trò trung tâm của ASEAN với tư cách là đối tác đối thoại mới nhất và ủng hộ các nỗ lực đảm bảo an ninh biển và nỗ lực giải quyết biến đổi khí hậu. Anh đẩy mạnh hợp tác an ninh biển thông qua chương trình toàn diện nhằm tăng cường sự tự cường ở khu vực, để thúc đẩy một Biển Đông vững mạnh, ổn định và an ninh.

Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 14 có phiên riêng kỷ niệm 40 năm ký kết Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982 và 20 năm ASEAN và Trung Quốc ký kết Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC). Tại hội thảo, đa số các ý kiến đều khẳng định tầm quan trọng và giá trị phổ quát của UNCLOS 1982 với vai trò là một bản Hiến pháp của đại dương. Sau 40 năm, nhiều vấn đề mới nảy sinh như bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học biển, biến đổi khí hậu, sự phát triển của khoa học kỹ thuật… thách thức vai trò của UNCLOS 1982. Tuy nhiên, các học giả cho rằng, các thách thức mới hoàn toàn có thể được giải quyết trong khuôn khổ pháp lý của UNCLOS 1982 và các hiệp định thực thi trong khuôn khổ UNCLOS. Các phán quyết của cơ quan tài phán cũng góp phần làm sáng tỏ cách giải thích và thực thi luật quốc tế.

Để thúc đẩy hợp tác và phục hồi bền vững, các học giả đã có những đánh giá về triển vọng thúc đẩy hợp tác kinh tế biển xanh. Nhiều ý kiến cho rằng, kinh tế biển ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy sáng tạo, sử dụng tốt các nguồn tài nguyên, đối phó biến đổi khí hậu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của nhiều quốc gia, thúc đẩy chủ nghĩa đa phương. Chính vì thế, các nước và các tổ chức quốc tế như EU, ASEAN đều ưu tiên phát triển hợp tác kinh tế biển xanh và hợp tác trên biển, đặc biệt trong bối cảnh sau đại dịch Covid-19 nhằm thúc đẩy sự kết nối, đảm bảo chuỗi cung ứng và hồi phục nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong quá trình hợp tác triển khai phát triển kinh tế biển xanh, ASEAN và các đối tác cũng sẽ phải đối mặt với một số khó khăn như sự thiếu hụt khuôn khổ nền tảng, thiếu nguồn lực tài chính. Bên cạnh đó, tình hình tranh chấp trên Biển Đông chưa được giải quyết cũng sẽ là lực cản đối với việc hiện thực hóa chiến lược kinh tế biển xanh. Do đó, nhiều ý kiến cho rằng, để giải quyết các khó khăn, các bên cần tận dụng thế mạnh để thúc đẩy hợp tác kinh tế và khuyến khích sự tham gia theo mô hình xã hội hóa, với sự tham gia nhiều hơn của các doanh nghiệp công và tư nhân.

Có thể thấy, cộng đồng khu vực và quốc tế đều mong muốn có cam kết luật pháp quốc tế và việc đảm bảo thượng tôn pháp luật. Các kênh hợp tác đa phương, linh hoạt, sáng tạo trong các cơ chế hợp tác trên các lĩnh vực và không gian khác nhau sẽ đảm bảo xây dựng Biển Đông thành một vùng biển hòa bình, giúp các quốc gia tập trung phục hồi bền vững.

Trúc Hà