Biên phòng - Ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, ngày 7/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra chỉ thị thành lập Bộ Tham mưu và chỉ định đồng chí Hoàng Văn Thái làm Tham mưu trưởng với những lời căn dặn: "Bộ Tham mưu là cơ quan cơ mật của đoàn thể, là cơ quan quan trọng của quân đội có nhiệm vụ tổ chức, huấn luyện quân đội cho giỏi; tổ chức nắm địch, nắm ta rõ ràng; bày mưu kế khôn khéo; tổ chức chỉ huy thống nhất, bí mật, nhanh chóng, kịp thời, chính xác để đánh thắng mọi kẻ thù, bảo vệ cách mạng". Trên thực tế, đồng chí Hoàng Văn Thái đã trở thành vị Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của QĐND Việt Nam khi mới 30 tuổi.
 |
| Đại tướng Hoàng Văn Thái. |
Tháng 3/1941, ông được cử lên Lạng Sơn tăng cường cho Đội du kích Bắc Sơn. Tháng 9/1941, với bí danh Quốc Bình, ông được cử đi học tại Trường quân sự Liễu Châu (Trung Quốc). Cuối tháng 9/1944, ông về nước hoạt động với bí danh mới Hoàng Văn Thái.
Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ, trong đó có Hoàng Văn Thái được phân công phụ trách tình báo và kế hoạch tác chiến. Ông là người vinh dự đứng trong hàng quân, giương cao lá cờ đỏ sao vàng sau này là Quốc kỳ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Hoàng Văn Thái cũng chính là người cắm cờ chiến thắng trong 2 trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân tiêu diệt 2 đồn Phay Khắt và Nà Ngần (Cao Bằng) vào ngày 25 và 26/12/1944.
Sau khi xây dựng cơ sở cách mạng thành công tại các tỉnh Hà Giang và Bắc Kạn, tháng 4-1945, Hoàng Văn Thái được cử làm Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Quân chính kháng Nhật tại Tân Trào. Đây là lò đào tạo cán bộ quân sự đầu tiên của Việt Nam giải phóng quân, đặt nền móng cho hệ thống đào tạo cán bộ quân sự Việt Nam sau này.
Những ngày Cách mạng Tháng Tám lịch sử, đồng chí Hoàng Văn Thái trực tiếp chỉ huy các đơn vị Giải phóng quân hỗ trợ Việt Minh giành chính quyền tại Lục An Châu và tỉnh lị Tuyên Quang. Ngày 23/8/1945, ông cùng Giải phóng quân tiến về Hà Nội. Trong buổi lễ Độc lập, ông chỉ huy các đội viên tham gia giữ gìn an ninh. Phu nhân của đồng chí, bà Đàm Thị Loan vinh dự là một trong hai người kéo lá cờ đỏ sao vàng trên kỳ đài trong buổi lễ Độc lập thiêng liêng ngày 2/9/1945 tại Hà Nội.
Thực hiện Chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập Bộ Tham mưu ngày 7/9/1945 (sau này là Bộ Tổng Tham mưu QĐND Việt Nam), Hoàng Văn Thái khi đó mới 30 tuổi đã khẩn trương bắt tay vào việc tổ chức, xây dựng cơ quan Bộ Tổng Tham mưu đáp ứng yêu cầu chỉ huy, điều hành lực lượng vũ trang trong cả nước, sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng mà nhân dân ta vừa giành được. Từ đây, Bộ Tổng Tham mưu trở thành cơ quan tham mưu chiến lược của QĐND Việt Nam vừa xây dựng chiến lược, kế hoạch tác chiến, vừa trực tiếp tham mưu, chỉ đạo nhiều chiến dịch quan trọng trong 2 cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc.
Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, đồng chí Hoàng Văn Thái cùng với Đại tướng Võ Nguyên Giáp thông qua và phê duyệt kế hoạch tác chiến tại Hà Nội. Đồng chí đã vận dụng kinh nghiệm từ thực tiễn chỉ huy chiến đấu ở Hải Phòng vào chỉ đạo mặt trận Hà Nội để xây dựng thế trận bảo đảm sự liên hoàn, kìm giữ, tiêu hao quân Pháp trong nội thành Hà Nội hai tháng, tạo điều kiện cho quân và dân ta rút an toàn lên chiến khu Việt Bắc.
Trong chiến dịch Việt Bắc (1947), Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái đã chỉ huy các lực lượng tiêu diệt địch cơ động lên chiến khu Việt Bắc, bảo vệ an toàn tuyệt đối cơ quan Trung ương (TƯ), góp phần đập tan ý đồ đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp. Ghi nhận những đóng góp to lớn của ông, trong đợt phong quân hàm cấp tướng đầu tiên của quân đội, tháng 1-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Quyết định phong quân hàm cấp Thiếu tướng cho đồng chí Hoàng Văn Thái.
Tài năng của ông tiếp tục được khẳng định trong chiến dịch Biên giới (1950). Tổng Tham mưu trưởng trực tiếp chỉ huy trận đánh then chốt đột phá Đông Khê, giải phóng hoàn toàn hành lang biên giới dọc đường số 4. Sau đó, ông còn tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch tiến công ở trung du và đồng bằng, tiêu biểu là các chiến dịch Trung Du, Hoàng Hoa Thám, Đường 18, Hà Nam Ninh, Hòa Bình, Tây Bắc, Thượng Lào, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, tạo điều kiện phát triển chiến tranh du kích.
Bước sang chiến dịch Thu Đông 1953 - 1954, Tổng Tham mưu trưởng chỉ đạo các cơ quan tập trung chấn chỉnh về tổ chức, biên chế (một số đơn vị binh chủng kỹ thuật đã được thành lập), tăng cường đầu tư trang bị kỹ thuật, nâng cao chất lượng huấn luyện bộ đội, tiến tới đánh hiệp đồng binh chủng trên qui mô lớn. Ngày 6/12/1953, Bộ Chính trị thông qua phương án mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau khi quan sát, nghiên cứu, nắm thực tế tình tình chiến trường, Tổng Tham mưu trưởng nhận thấy, quân Pháp đã cơ bản củng cố xong tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, nếu ta vẫn giữ phương châm "đánh nhanh, thắng nhanh" sẽ rất khó giành được thắng lợi.
Trước tình hình đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Bộ Tư lệnh chiến dịch quyết tâm thay đổi phương châm tác chiến. Trong quá trình xây dựng kế hoạch, Tham mưu trưởng chiến dịch Hoàng Văn Thái đã đóng góp nhiều ý kiến sắc sảo về bố trí, sử dụng lực lượng, chọn hướng đột phá, cách đánh, công tác tổ chức, hiệp đồng giữa bộ binh và pháo binh, sự phối hợp tác chiến giữa các chiến trường, công tác bảo đảm hậu cần, kỹ thuật... góp phần quan trọng vào chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu, kết thúc 9 năm trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc ta.
Những năm kháng chiến chống Mỹ khốc liệt, đồng chí Hoàng Văn Thái được TƯ Đảng, Bộ Tổng Tư lệnh bổ nhiệm làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu V đối phó với chiến lược Chiến tranh Cục bộ của Mỹ-Ngụy. Đến năm 1967, TƯ Đảng quyết định cử ông vào Nam giữ chức Phó Bí thư Trung ương Cục, Phó Bí thư Quân ủy Miền, kiêm Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam với bí danh Mười Khang. Ông là chỉ huy trực tiếp tại chiến trường miền Nam trong toàn bộ thời gian quân đội Mỹ tham chiến. Tên tuổi ông lẫy lừng qua các chiến dịch Lộc Ninh (1967), Tây Ninh (1968), Tết Mậu Thân 1968 và Xuân Hè 1972...
| Hơn 45 năm gắn bó với từng bước trưởng thành của QĐND Việt Nam, đi qua hai cuộc kháng chiến, tham gia chỉ huy 15 chiến dịch lớn, Đại tướng Hoàng Văn Thái được đánh giá là một trong những tướng lĩnh có ảnh hưởng quan trọng nhất trong việc hình thành và phát triển của QĐND Việt Nam. |
Tháng 1/1974, đồng chí Hoàng Văn Thái được điều động ra Bắc giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, kiêm Phó Tổng Tham mưu trưởng thứ nhất. Trong giai đoạn then chốt của cuộc chiến, ông tham gia soạn kế hoạch tác chiến chiến lược cho hai năm 1975-1976 với nhận định: "Dù bằng cách nào và bất cứ khi nào thời cơ chiến lược xuất hiện, bản kế hoạch yêu cầu các lực lượng phải ngay lập tức hành động và khai thác triệt để thời cơ, mở cuộc tấn công bằng mọi sức mạnh có thể có để giành toàn thắng trong thời gian ngắn nhất có thể được trước khi đối phương có xu hướng can thiệp". Lịch sử đã chứng minh những nhận định này hoàn toàn chính xác, thể hiện tầm nhìn của một vị tướng chiến lược tài ba với Chiến dịch Hồ Chí Minh đại thắng, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Đồng chí Hoàng Văn Thái được Đảng, Nhà nước phong quân hàm Trung tướng năm 1958, Thượng tướng năm 1974 và Đại tướng năm 1980. Ngày 2/7/1986, Đại tướng Hoàng Văn Thái từ trần trong niềm tiếc thương vô hạn của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.
