Nhạc sĩ Thuận Yến thời trẻ.

Nhạc sĩ Thuận Yến tên khai sinh là Đoàn Hữu Công, sinh ngày 15-8-1932, quê ở Duy Xuyên, Quảng Nam. Năm 1949, từ một chiến sĩ liên lạc, sau đợt phục vụ tại mặt trận Tây Nguyên, người lính Đoàn Hữu Công được điều về làm cán bộ văn nghệ của Đoàn văn công Khu ủy Liên khu V. Sau đó, Thuận Yến theo học lớp Trung cấp sáng tác tại trường Âm nhạc Việt Nam và bắt đầu sáng tác những ca khúc được đồng bào ta yêu thích lúc đó: "Ba lô ta buộc cho chặt", "Vành lá ngụy trang rất xanh"... Khi cả nước bước vào thời kì kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Thuận Yến đã lên đường trở lại chiến trường và tiếp tục cho ra đời những ca khúc bất hủ: "Mỗi bước ta đi", "Bài ca tiếp vận", "Mỗi dòng thư Bác sáng ngời niềm tin", "Người mẹ miền Nam tay không thắng giặc"... Càng sáng tác, bút lực của ông càng dồi dào và con đường âm nhạc của ông khởi sắc từ đó.

Nhắc tới nhạc sĩ Thuận Yến, người ta nhớ ngay tới những bài hát hay ông viết về Bác Hồ. Ông là nhạc sĩ đang giữ kỷ lục "Có nhiều sáng tác về Bác Hồ nhất" với 26 ca khúc từng khiến trái tim bao thế hệ người Việt Nam xúc động. Trong đó, đáng nhớ nhất là các bài hát: "Mỗi dòng thư Bác sáng ngời niềm tin", "Bác Hồ một tình yêu bao la", "Miền Trung nhớ Bác", "Vầng trăng Ba Đình", "Người về thăm quê"... Trong số các tác phẩm giúp ông nhận được Giải thưởng Nhà nước về văn học - nghệ thuật năm 2001, có 2 bài hát về đề tài này: "Bác Hồ một tình yêu bao la" và "Miền Trung nhớ Bác".

Ngoài đề tài về Bác Hồ, ông còn viết nhiều ca khúc về người lính, người mẹ và nhiều bản tình ca, trong đó, nổi bật là những bài hát: "Chia tay hoàng hôn", "Gửi em ở cuối sông Hồng", "Tình yêu không lời"... được nhiều người yêu thích.

Sự hòa hợp tuyệt vời giữa chiều sâu trái tim và tầm cao ý chí của người chiến sĩ Việt Nam có thể được coi là nét đặc trưng ở con người nhạc sĩ Thuận Yến, đồng thời cũng là điểm chung trong các sáng tác của ông. Nhóm sáng tác về đề tài người lính của nhạc sĩ Thuận Yến khá dày dặn. Khi còn sống, nhạc sĩ Thuận Yến cho biết, số ca khúc viết về người chiến sĩ của ông khoảng 150 bài. Trong đó, rất nhiều bài đã trở nên quen thuộc với cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang và khán thính giả cả nước như "Mỗi bước ta đi", "Gửi em ở cuối sông Hồng", "Con gái mẹ đã thành chiến sĩ", "Màu hoa đỏ"...

Bản thân từng là chiến sĩ, từng trải qua giờ phút sinh tử trong mưa bom bão đạn, nhưng những sản phẩm âm nhạc của nhạc sĩ Thuận Yến viết về đề tài tưởng chừng khô khan này, hầu như chưa bao giờ mất đi chất tình cảm, trữ tình. Một trong những nhạc phẩm nổi tiếng nhất đặc trưng cho sự hòa hợp chất thơ, chất lính ở nhạc sĩ Thuận Yến chính là ca khúc "Màu hoa đỏ". Từng được vinh danh là Ca khúc xuất sắc của Bộ Quốc phòng năm 1994, nhưng có lẽ giải thưởng lớn nhất đối với cố nhạc sĩ chính là sự trường tồn của "đứa con tinh thần" trong lòng bao thế hệ người yêu nhạc.

Không chỉ khắc họa sự bi tráng vượt trên nỗi đau chiến tranh, những nhạc phẩm của nhạc sĩ Thuận Yến còn đề cập đến một chủ đề lãng mạn hơn, nên thơ hơn, đó là tình yêu người lính. Nhạc phẩm nổi bật trong nhóm ca khúc thuộc chủ đề này chính là bài hát "Gửi em ở cuối sông Hồng". Đây là ca khúc hát về mối tình của người lính biên phòng với người "em" thương yêu nơi quê nhà. Giai điệu da diết, ngân nga được nhạc sĩ Thuận Yến thổi vào những dòng thơ của nhà thơ Dương Soái đã đưa tình yêu nam nữ hòa chung với dòng nước sông Hồng, với tình yêu đất nước, quê hương.

Hòa bình lập lại, nhạc sĩ Thuận Yến vẫn miệt mài sáng tạo nghệ thuật và cho ra đời những ca khúc về chủ đề tình yêu, cuộc sống lao động. Và sau này, ông dành tình yêu cho cô con gái nhỏ Thanh Lam, nên mỗi sáng tác của ông đều là món quà dành tặng cho "thiên thần bé nhỏ" của mình. Những ca khúc "Em tôi", "Khát vọng" đã gắn liền với tên tuổi Thanh Lam và khẳng định sự phát triển của dòng nhạc nhẹ trong nền âm nhạc Việt. Sinh thời, nhạc sĩ Thuận Yến từng chia sẻ, "Chia tay hoàng hôn" là ca khúc viết về tình yêu khiến ông tâm đắc nhất. Bài hát được viết năm 1968, những ngày ngắn ngủi sau đám cưới nơi chiến trường khốc liệt, Thuận Yến phải chia tay vợ. Thanh Hương phải trở về để điều trị bệnh khớp. Cuộc chia tay của cặp vợ chồng nghệ sĩ diễn ra ngay trên đường 9 Khe Sanh. Khi ấy, nhạc sĩ Thuận Yến không hề hay biết vợ đã mang trong mình giọt máu chung của 2 người - đó chính là ca sĩ Thanh Lam. Cuộc chia tay không biết đến khi nào gặp lại diễn ra trong đầm đìa nước mắt. Giữa lúc xúc động, nhạc sĩ Thuận Yến nhớ đến câu thơ của Hoài Vũ để rồi ngay trong đêm ông đặt bút viết: "Anh phải về thôi xa em thôi/Hoàng hôn yên lặng cũng theo về/Giọt nắng cuối ngày rơi xuống tóc/Mà lời từ biệt chẳng lên môi". Có thể nói, đây là tình khúc hay nhất của Thuận Yến và là một trong những tình khúc hay nhất của âm nhạc Việt Nam.

Nói về ông, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam đánh giá: Nhạc sĩ Thuận Yến là người con miền Trung nên những giai điệu, hơi thở âm nhạc cũng luôn luôn lấy từ âm hưởng dân ca, âm hưởng của những làn điệu hò, ví, bài chòi ở Liên khu V. Ông là một trong những người viết ca khúc với phong cách một người lính, một người làm công tác nghệ thuật chuyên nghiệp. Còn theo nhạc sĩ Cát Vận, người làm việc lâu năm với nhạc sĩ Thuận Yến tại Đài Tiếng nói Việt Nam, nhạc sĩ Thuận Yến luôn luôn nhiệt huyết, luôn trăn trở với nền âm nhạc nước nhà. Dẫu bộn bề với công việc quản lý, sáng tác bề bộn, nhưng nhạc sĩ luôn dành thời gian quan tâm tới lớp nhạc sĩ trẻ. Mỗi tác phẩm gửi đến nhờ góp ý, ông đều dành thời gian, tâm huyết góp ý, xây dựng và tạo điều kiện đưa tác phẩm đó đến với công chúng.

Trong suốt chặng đường sáng tạo nghệ thuật không ngừng nghỉ, Thuận Yến đã nhận được nhiều giải thưởng cho ca khúc của mình: "Vầng trăng Ba Đình" (Giải nhất ca khúc của Bộ Văn hóa, 1987), "Màu hoa đỏ" (Giải ca khúc xuất sắc của Bộ Quốc phòng, 1994), "Chia tay hoàng hôn" (Giải bài hát được nhiều người ưa thích năm 1992-1993 của Đài Tiếng nói Việt Nam).

Hôm nay, người nhạc sĩ tài hoa ấy đã "Vẫy chào cõi thực để vào thơ", nhưng những sáng tác âm nhạc của ông sẽ còn lại mãi với thời gian.