Cán bộ Đồn BP Y Tý bám dân, bám địa bàn để vận động nhân dân tham gia bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Ảnh: XB

Nhờ nghề làm báo nên tôi có nhiều gắn bó với lực lượng BĐBP từ thập niên 80 của thế kỷ trước, nhưng chủ yếu ở tuyến biên giới Việt - Lào. Đây là lần đầu tiên tôi đặt chân lên vùng cao Y Tý của tỉnh Lào Cai. Chiều biên giới dần buông với mây trắng giăng giăng. Những thửa ruộng bậc thang chìm trong màn sương huyền ảo. Mải mê ngắm cảnh núi rừng và chụp ảnh nên mấy anh em chúng tôi lên đến Đồn BP Y Tý thì đã hơn 7 giờ tối.

Đón chúng tôi trước cổng đơn vị, Trung tá Đinh Văn Lào, Chính trị viên đồn mừng rỡ: “Tưởng mấy anh bị lạc đường, tôi định cho anh em đi tìm". Anh cho biết, đơn vị đã được Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh thông báo nên đã chuẩn bị cơm nước chờ chúng tôi.

Sau bữa cơm tối khá tươm tất, chúng tôi tranh thủ trao đổi công việc với chỉ huy đơn vị, qua đó biết được cán bộ, chiến sĩ nơi đây có nhiệm vụ quản lý, bảo vệ tuyến biên giới dài trên 23km, gồm 5 cột mốc thuộc địa bàn 3 xã vùng cao Y Tý, Ngải Thầu và A Lù, huyện Bát Xát với gần 9 nghìn nhân khẩu, gồm các dân tộc Kinh, Mông, Dao, Hà Nhì, Phù Lá, cư trú rải rác tại 31 thôn, bản, trong đó, có 8 thôn giáp biên.

So với mặt bằng chung toàn tỉnh thì trình độ dân trí ở đây còn nhiều hạn chế; một số tập tục lạc hậu tuy đã được xóa bỏ, nhưng vẫn còn ảnh hưởng khá sâu đậm trong tâm thức của bà con. Người dân địa phương từ bao đời nay vốn có mối quan hệ thân tộc, họ hàng với cư dân bên kia biên giới. Thêm vào đó, địa bàn Đồn BP Y Tý đóng quân lại khá xa trung tâm tỉnh lỵ, việc đi lại rất khó khăn, thời tiết khắc nghiệt nên đã tác động không nhỏ đến việc thực thi nhiệm vụ của đơn vị.

Nhưng điều đáng mừng là, nhiều năm qua, Đồn BP Y Tý đã đảm bảo đơn vị, địa bàn an toàn, giữ vững an ninh trật tự, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới. Không chỉ làm tốt nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và công tác dân vận, cán bộ, chiến sĩ Đồn BP Y Tý còn phối hợp với các lực lượng Công an, Quân sự địa phương mở các đợt cao điểm tấn công các loại tội phạm, trực tiếp phát hiện và xử lý 19 vụ liên quan đến tội phạm ma túy, buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới. Đặc biệt, Đồn BP Y Tý đã tập trung làm tốt công tác đối ngoại biên phòng, ngoại giao nhân dân theo đúng quy định của Đảng, Nhà nước và hướng dẫn của cấp trên.

Trong những năm qua, mối quan hệ giữa lực lượng BĐBP và nhân dân hai bên biên giới tiếp tục được duy trì và đi vào chiều sâu theo nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước. Hai bên đã và đang duy trì có hiệu quả mối quan hệ trực tiếp theo định kỳ giữa cấp đồn Biên phòng, góp phần hiểu biết lẫn nhau, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế cửa khẩu.

Chính quyền hai bên đã tổ chức kết nghĩa giữa thôn Lao Chải, xã Y Tý (huyện Bát Xát, Lào Cai) với thôn Địa Tây Bắc, xã Ma Ngan Tý (huyện Kim Bình, Vân Nam, Trung Quốc). Đồn BP Y Tý cũng tổ chức kết nghĩa "Đồn - Trạm hữu nghị, biên giới bình yên" với Trạm kiểm soát Biên giới Ma Ngan Tý, Chi đội Công an Biên phòng châu Hồng Hà (Trung Quốc).

Qua hoạt động kết nghĩa này, hai bên thường xuyên trao đổi thông tin, vừa  tạo điều kiện để nhân dân qua lại thăm viếng nhau trong các dịp lễ, Tết của mỗi nước, vừa góp phần quản lý, bảo vệ biên giới, giải quyết kịp thời các vấn đề nảy sinh. Có thể nói, trong những năm qua, công tác đối ngoại biên phòng của Đồn BP Y Tý đã được cấp ủy, chỉ huy đơn vị quan tâm, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và đã thu được những kết quả đáng khích lệ, góp phần quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.

Riêng năm 2015, hoạt động đối ngoại biên phòng của đơn vị đã được duy trì có nền nếp và hiệu quả. Đồn BP Y Tý thường xuyên gửi thư trao đổi tình hình, tổ chức tuần tra song phương, gặp gỡ giao lưu nhân dịp kỷ niệm Quốc khánh mỗi nước; qua đó tuyên truyền để nhân dân và lực lượng chức năng hai bên tăng cường hiểu biết, cùng nhau xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác cùng phát triển. 

Trong căn nhà trình tường của một gia đình dân tộc Hà Nhì, chúng tôi cùng Thiếu tá Đào Trọng Hiệp, Phó Đồn trưởng Đồn BP Y Tý được bà con mời thứ rượu nấu từ ngô ủ bằng men lá rừng có mùi vị rất đặc trưng. Bà con gọi thứ nước uống đó là "bia Hà Nhì". Đồng bào người Hà Nhì đen, một cộng đồng dân cư bản địa ở Y Tý còn gìn giữ được nhiều phong tục, nét đẹp truyền thống rất đáng trân trọng. Nổi bật nhất là lễ hội "Khô già già" được tổ chức định kỳ hằng năm.

Qua lời dịch của Thiếu tá Hiệp, một già làng cho biết: Lễ hội "Khô già già" mở đầu bằng nghi lễ quan trọng là mổ trâu hiến tế thần linh. Sau nghi thức này, thịt trâu sẽ được chia đều cho các gia đình trong làng mang về làm lễ cúng tổ tiên, cầu mong tổ tiên bảo vệ gia đình, bảo vệ con cháu trong suốt một năm.

Tiếp đó, chủ các gia đình bày đặt lễ vật lên mâm, rồi đội rước mâm lễ từ nhà đến rừng, tổ chức lễ cúng chung của làng, bày tỏ lòng thành kính, biết ơn sâu sắc đến các đấng thần linh, luôn che chở, phù hộ cho dân làng. Sau lễ cúng tế thần, nhân dân cùng nhau tham gia phần hội với các trò chơi: Đu dây, kéo co, đẩy gậy, nhảy bao bố… Thanh niên nam nữ thể hiện tâm tình của mình qua những câu hát đối đáp giao duyên…

Lễ hội "Khô già già" hàm chứa màu sắc tín ngưỡng, văn hóa sâu sắc, được trao truyền từ đời này qua đời khác, gắn kết các gia đình, các thành viên trong cộng đồng. Hiện nay, Lễ hội "Khô già già" của người Hà Nhì đen đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, một hoạt động du lịch độc đáo, hấp dẫn, thu hút du khách tới tham quan, trải nghiệm, góp phần tăng thêm thu nhập cho người dân xã Y Tý.

Chúng tôi chia tay cán bộ, chiến sĩ Đồn BP Y Tý để tiếp tục cuộc hành trình xuôi về Mường Khương - một huyện biên giới khác của tỉnh Lào Cai giáp Trung Quốc. Khoác ba lô lên vai, tôi vẫn nhớ lời dặn của Trung tá, Chính trị viên Đinh Văn Lào: "Nếu các anh muốn dự lễ hội "Khô già già" thì tháng 6 sang năm nhớ về lại Y Tý nhé!"… Vâng, nhất định chúng tôi sẽ trở lại thăm đồn và thăm bà con các dân tộc nơi đây. Bởi ở "nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt" ấy, không chỉ có những ngày lễ hội, những vụ ngô, lúa được mùa… mà nơi ấy còn có những người đồng đội thân thiết của chúng tôi đang ngày đêm đem hết sức lực, tâm huyết và tình yêu của tuổi thanh xuân để giữ cho cuộc sống bình yên, giữ vững từng tấc đất biên cương của Tổ quốc.