Biên phòng - Khát vọng làm giàu từ biển đã thôi thúc ngư dân làng biển Đông Tác, phường Phú Đông và phường 6 (TP Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên) luôn can trường bám biển để mưu sinh và nỗ lực trên hành trình đưa sản phẩm cá ngừ đại dương đến với thương trường quốc tế.
5 năm liên tục thắng lớn trong các vụ đánh bắt cá ngừ đại dương, Lương Công Đông, chàng trai 29 tuổi của làng biển Đông Tác, phường Phú Đông, TP Tuy Hòa bây giờ được biết đến không chỉ là một chủ tàu, một thuyền trưởng trẻ, giỏi giang chuyện nghề, can trường với sóng gió, mà còn là một trong những tỉ phú vững vàng của làng đánh bắt cá xa bờ. Những nhọc nhằn, gian khó, hiểm nguy của cuộc mưu sinh trên các con tàu đánh bắt xa bờ, có lẽ, không có điều gì Đông chưa nếm trải. “Năm 2008, trong một chuyến đi câu, anh em trong đội tàu đánh bắt của mình (gồm 5 tàu cá) bị một số tàu cá nước ngoài ỷ thế tàu to, máy lớn đã lấn át, uy hiếp, giành ngư trường, cướp cá và ngư cụ. Không chịu buông tay để công cụ làm ăn bị mất, tôi mở máy điện đàm, gọi nhóm tổ của mình tập trung lại, kiên quyết đuổi theo họ và đã đòi lại được phần ngư cụ bị cướp rồi tiếp tục đánh bắt. Vậy mà may mắn, chuyến đó về không bị lỗ... Rồi cũng cuối năm ấy, đội tàu đang ở giữa biển thì gặp bão, không ai kịp đưa tàu vào đảo để trú ẩn. Sóng to, gió mạnh quá khiến cho con tàu ngả nghiêng như sắp bị đánh úp. Chúng tôi bàn bạc rồi cố gắng dùng dây neo buộc, kết chặt các phương tiện lại với nhau như một cái bè lớn, nhờ vậy đã không bị gió bão nhấn chìm… Với nghề đánh bắt xa bờ này, anh em chúng tôi vượt qua những gian nguy như vậy trên đường làm ăn. Mỗi năm, cả tập đoàn đã khai thác hàng trăm tấn cá, một lao động trên phương tiện được chia hơn trăm triệu đồng” - Đông kể.
Vừa trò chuyện cùng chúng tôi, tỉ phú Lương Công Đông vừa cặm cụi kiểm tra, tu bổ lại máy tàu. Trong bộ áo quần lấm lem vệt dầu máy và bợn muối biển, Đông nói chuyện như một lão ngư già dặn: “Nhờ trời mưa thuận, gió hòa, biển “có” nên sau khi bán cá, lấy tổn xong, lại cho tàu xuất bến ngay”.
Cũng như Lương Công Đông, thuyền trưởng tàu cá PY 92179 TS Nguyễn Thanh Hiệp còn khá trẻ. Mới 26 tuổi, Hiệp đã có hơn 10 năm lênh đênh trên những chuyến tàu đánh bắt cá ngừ đại dương ngoài biển xa. Hiệp cho hay: “Tàu về chưa tới cửa biển, anh em tui đã định được ngày đi chuyến biển sau”. Mùa mưa bão năm 2009, chiếc tàu cá 90CV của gia đình Hiệp bị gió bão đánh chìm ngoài vùng biển gần Trường Sa. Hiệp cùng anh em lao động may mắn được mấy tàu bạn vớt lên, đưa vào bờ. Không co cụm, thụt lùi lại sau hiểm họa ấy, Hiệp và gia đình đã nỗ lực tích góp tiền từ thanh toán bảo hiểm tàu, rồi vay mượn thêm hàng trăm triệu để đóng mới chiếc tàu 280CV này. Đầu năm 2010, chiếc tàu được hạ thủy và bắt đầu vươn khơi xa. Từ đó đến nay, mỗi chuyến biển Hiệp và anh em lao động trên tàu đem về từ 2,5 đến 3,5 tấn cá, thu lãi trung bình từ 300 đến 400 triệu đồng.
Theo lão ngư Phan Thuẫn, chủ một tàu đánh bắt xa bờ, hai năm 2010, 2011, ngư dân TP Tuy Hòa bội thu cá ngừ đại dương. Hơn 90% chủ tàu có lãi, trong đó, phần nhiều lãi cao. Cũng như hầu hết các chủ tàu ở làng cá này, ông Thuẫn đã trả xong nợ tồn đọng mấy năm làm ăn thua lỗ, cả tiền vay mượn mua sắm tàu mới sau vụ tai nạn chìm tàu đợt bão năm 2009. “Bây giờ có tiền, người làm biển còn chủ động được vốn đầu tư cho chuyến biển, không vay mượn trước tiền của chủ doanh nghiệp thu mua cá nên việc mua bán chủ yếu do mình quyết định. Giá cá đã cao hơn trước. Cuộc sống của ngư dân phố mình bây giờ khá giả hơn rất nhiều. Nhà nào cũng được sửa sang lại tươm tất, sắm thêm một đến hai chiếc xe máy đắt tiền, trong nhà đầy đủ tiện nghi, đồ ăn thức uống lúc nào cũng dư dật. Các lễ hội cầu ngư, lễ cúng làng được tổ chức tưng bừng nhộn nhịp”- Lão ngư Phan Thuẫn hào hứng nói.
Ước vọng giao thương
Đến nay đã 16 năm, từ lúc ngư dân các làng biển TP Tuy Hòa nhập cuộc với nghề đánh bắt cá ngừ đại dương. Tuy chưa phải là khoảng thời gian dài để được định danh thành một làng nghề, nhưng những thành quả có được bây giờ đã phần nào khẳng định sự vững vàng từ công cuộc chinh phục biển khơi của bà con ngư dân nơi này. Theo lão ngư Trần Kim Hoa, tay săn cá ngừ đại dương, một thời nổi tiếng ở làng biển phường 6, TP Tuy Hòa: “Đó là cả quá trình tích lũy kinh nghiệm, mày mò, học hỏi và luôn nỗ lực tìm kiếm phương cách để khai thác cá ngừ đại dương hiệu quả nhất”.
Rồi ông hào hứng chỉ tay về phía những con tàu đang cặp vào cảng để chuẩn bị đưa cá lên bờ, nói: “Chỉ có dám mạnh dạn vươn khơi, dám đầu tư tàu to, máy lớn thì mới có thể đổi đời, mới vươn lên mạnh mẽ, vững chắc như bây giờ. Mỗi chuyến ra khơi là đem về hàng tấn cá”. Ông cũng bộc bạch: “Đồng thời với việc tìm phương cách khai thác, đánh bắt hiệu quả, điều mà bà con nơi đây luôn hăm hở, mong đợi là chuyện xây dựng thương hiệu cá ngừ đại dương Phú Yên, là việc giao thương, tìm lối ra khả dĩ cho sản phẩm, đưa con cá ngừ đại dương vào cuộc giao thương quốc tế”.
Một thời cặm cụi, lam lũ giữa biển khơi mà quanh năm vẫn thiếu hụt, lão ngư Phan Thuẫn không ngờ có ngày mình được đến với một hội nghị sang trọng và nghiêm trang để nghe, để bàn luận và học tập về chuyện đưa sản phẩm cá ngừ đại dương ra tiếp cận thị trường thế giới. Ông cho biết: “Đó là lớp tập huấn do Cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản vừa tổ chức ở Quy Nhơn (Bình Định) cho ngư dân các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên”. Rồi ông hào hứng nói về những cụm từ, ngữ, những vấn đề mang tính “nghị sự” tầm quốc tế mà lần đầu tiên ông được biết đến như: “Thế nào là đánh bắt bất hợp pháp” (ông bảo: “Quốc tế gọi tắt là IUU”), về kế hoạch hành động của quốc tế chống đánh bắt bất hợp pháp, về biện pháp, chuyện ứng xử của các quốc gia ven biển, các tiêu chí để một sản phẩm cá ngừ đại dương được thị trường quốc tế công nhận, hay về trình tự thủ tục xuất khẩu sản phẩm thủy sản vào thị trường châu Âu…
Chuyện mới hôm qua tưởng chừng rất lạ lẫm, xa xôi, tận quốc gia nào, mà bây giờ ông Thuẫn đã vanh vách, “thấm nhuần”. Là trong 8 ngư dân Phú Yên được mời dự lớp học, ông Thuẫn biết mình sẽ phải là một trong những tuyên truyền viên tích cực, góp phần xây dựng một tư duy làm ăn hiện đại và bền vững cho nghề đánh bắt cá ngừ đại dương ở Phú Yên. “Phải vươn lên tiếp cận với thế giới văn minh hiện đại thì mới làm giàu bền vững. Vì mục tiêu nâng cao giá trị của sản phẩm, vì sự giàu có của ngư dân làng cá ngừ đại dương này, chắc chắn mình cũng sẽ làm được” - Ông Thuẫn nói trong ánh mắt ngời sáng khát vọng về một tương lai rạng rỡ cho những con tàu đánh bắt cá ngừ đại dương ở biển xa.
