Những đổi thay tích cực

Tôi nhận lời mời đến thăm nhà chị Giàng Thị Dế, dân tộc Mông, bản Phá Thóng, xã Mường Và, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La khi sương sớm còn bảng lảng trên mái nhà. Hai vợ chồng chị Dế đang chuẩn bị bữa cơm sáng cho cả nhà. Bên bếp lửa đỏ rực, chị Dế vừa xào rau, vừa nói chuyện với người chồng ngồi kế bên đang thái thịt treo. Không khí gia đình rất ấm cúng, hòa thuận.

Trong gia đình người Mông, xưa kia, người phụ nữ phải chịu nhiều định kiến, thiệt thòi như không được đến trường học, phải làm việc vất vả... Thế nhưng, tiếp nhận những giá trị tiến bộ, hiện, gia đình người Mông đã có sự thay đổi tích cực, vai trò, vị thế của người phụ nữ được khẳng định. Chồng chị Dế chia sẻ: “Tôi luôn tôn trọng vợ. Chúng tôi cùng nhau đi làm nương, cùng nhau làm việc nhà, dạy dỗ con cái. Vợ tôi vốn không biết chữ do trước đây không được đi học. Khi BĐBP mở lớp dạy xóa mù chữ, tôi đã động viên cô ấy đi học. Biết cái chữ, con người mới tiến bộ được”.

Chị Dế tâm sự: “Ngày xưa, trong gia đình người Mông, con trai được coi trọng, còn con gái thì không. Bây giờ, con gái hay con trai đều được đi học, ý kiến của phụ nữ trong gia đình được mọi người lắng nghe nhiều hơn. Trong bản cũng không xảy ra chuyện phụ nữ bị chồng đánh đập như trước kia nữa”.

Một tổ ấm khác mà chúng tôi có dịp tới thăm là gia đình anh Giàng Ca Dinh, người Mông ở xã Mường Lạn, huyện Sốp Cộp. Vợ chồng anh Dinh có 2 con, đủ cả trai và gái. Trong gia đình anh, việc chăm sóc con cái không của riêng người vợ mà do hai vợ chồng cùng thực hiện. Thậm chí, khi con ốm đau, anh là người đưa con đi bệnh viện, chăm sóc con do thông thạo hơn vợ.

Chị Sùng Pạ Dai, vợ anh Dinh kể: “Hai vợ chồng tôi nói chuyện với nhau rất bình đẳng, mọi việc đều cùng nhau bàn bạc. Trước đây, phụ nữ Mông quá khổ vì không được nói lên tiếng nói của mình trong gia đình, mọi việc trong nhà đều do người đàn ông quyết định. Bây giờ, người phụ nữ được tham gia ý kiến vào mọi việc của gia đình. Chồng tôi nhận trông con cho tôi đi học chữ buổi tối và hướng dẫn tôi ôn bài. Anh còn làm hết việc nhà để tôi họp phụ nữ, tham gia các lớp tập huấn về phát triển kinh tế”... Anh Dinh chia sẻ: “Vợ tôi không biết chữ, rất khổ, vì vậy, tôi động viên vợ đi học. Tôi nói vợ phải đi học và cho con cái học hành đầy đủ, dù có vất vả thế nào đi nữa, bởi có cái chữ mới mở mang được đầu óc, tiếp nhận được những thông tin hữu ích, cuộc sống sẽ tốt lên”.

Những gia đình người Mông mà tôi đã gặp là đại diện cho thế hệ gia đình trẻ ở vùng dân tộc thiểu số đang có những bước tiến tích cực trong việc xây dựng, giữ gìn hệ giá trị gia đình Việt Nam. Với tư tưởng tiến bộ, họ đang hướng tới xây dựng gia đình với những giá trị tốt đẹp, các thành viên trong gia đình được tôn trọng, được tạo cơ hội phát triển.

Phát huy giá trị gia đình Việt Nam trong tình hình mới

Theo Tiến sĩ Trần Tuyết Ánh, Vụ trưởng Vụ Gia đình, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Xây dựng hệ giá trị gia đình Việt Nam vững chắc là nền tảng để xây dựng hệ giá trị quốc gia văn minh và giàu bản sắc. Trải qua chiều dài lịch sử, gia đình Việt Nam đã xây dựng, gìn giữ và phát triển một hệ giá trị tốt đẹp về tình yêu thương, sự hiếu thuận, tôn trọng, cần cù, duy trì được sự gắn kết các thành viên dựa trên nền tảng tình cảm, sự thủy chung, đức hy sinh và tinh thần trách nhiệm. Gia đình Việt Nam còn là nơi lưu giữ và trao truyền các giá trị văn hóa, nhân văn, tri thức quý báu của dân tộc, hướng con người đến những giá trị của chân, thiện, mỹ. Những giá trị cốt lõi: tiến bộ, văn minh, no ấm, hạnh phúc của các gia đình là thước đo quan trọng để đánh giá sự phát triển của đất nước.

Tuy nhiên, mặt trái của cơ chế thị trường và quá trình hội nhập toàn cầu hóa đã có những tác động, làm thay đổi quan niệm của nhiều người về hệ giá trị gia đình. Xu hướng đề cao giá trị vật chất, danh vị, tính ích kỷ đã và đang có nguy cơ đảo lộn những giá trị văn hóa gia đình truyền thống, sợi dây gắn kết giữa các thành viên trong gia đình đang trở nên dần lỏng lẻo. Văn hóa phẩm độc hại, cổ súy cho lối sống nhanh, đề cao sự hưởng thụ, đi ngược lại những giá trị, đạo đức, thuần phong mỹ tục đang len lỏi vào trong mỗi gia đình, đặc biệt là thế hệ trẻ. Sự tác động của công nghệ cũng tạo ra khoảng cách giữa các thành viên trong gia đình. Nhiều thanh niên hiện nay có lối sống, hành động lệch chuẩn, xem nhẹ những giá trị thiêng liêng của gia đình. Thêm vào đó, một số loại hình tôn giáo lạ xuất hiện với những hành động kỳ quặc như không thờ cúng tổ tiên, cắt đứt mối quan hệ với người thân, gia đình… đang tạo nên những nguy cơ làm thay đổi hệ giá trị gia đình Việt Nam.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Hoa, Viện trưởng Viện Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam: “Trong giai đoạn hiện nay, một số vấn đề cần quan tâm để giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam là: Nghiên cứu, đánh giá hệ giá trị gia đình Việt Nam; nhận diện các giá trị truyền thống tốt đẹp cần gìn giữ, phát huy, xác định các giá trị mới đang hình thành phù hợp với văn hóa Việt Nam và văn hóa gia đình Việt Nam; tuyên truyền và giáo dục truyền thống nhằm coi trọng giáo dục trong gia đình; xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật, chính sách phát triển hệ giá trị gia đình trong thời kỳ mới”.

Tiến sĩ Trần Thị Thủy, Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất, bên cạnh việc giữ gìn các giá trị tốt đẹp, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức, làm tổn hại đến sự phát triển bền vững của gia đình. Phát huy tinh thần làm gương của thế hệ đi trước nhằm giáo dục những giá trị chân, thiện, mỹ cho các thế hệ sau.

An Nhiên