Biên phòng - Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), khối doanh nghiệp (DN) được kỳ vọng đóng góp 20% nguồn lực trong xây dựng NTM. Tuy nhiên, thực tế trong 3 năm qua, khối doanh nghiệp mới chỉ tham gia đóng góp được 5% con số dự kiến. Đây là một vấn đề đặt ra khi mục tiêu xây dựng 1.800 xã tiêu chuẩn NTM năm 2015 đang đến gần.
Đi tìm " nút thắt"
Theo chủ trương từ đầu, hệ thống DN đóng vai trò nòng cốt trong thực hiện đề án phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, trong quá trình đồng hành cùng địa phương thực hiện chương trình này, các DN phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng Thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, thực tế hiện nay, việc đầu tư vào lĩnh vực phát triển nông nghiệp - nông thôn của các DN còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại. Mục tiêu hướng về nông nghiệp - nông thôn của các DN đang gặp phải những rào cản đáng kể. Vì vậy, việc tham gia xây dựng NTM của các DN cũng còn hạn chế cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.
Theo thống kê của VCCI, hiện nay, số lượng DN chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị, DN ở nông thôn chỉ chiếm khoảng hơn 30%. Trên thực tế, DN nông thôn thường có quy mô nhỏ và lợi nhuận thấp hơn, điều đó cho thấy các chính sách khuyến khích đầu tư vào khu vực nông thôn chưa phát huy được hiệu quả. Mổ xẻ vấn đề trên, ông Nguyễn Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết, hiện, nhiều nơi vẫn coi DN tham gia xây dựng NTM chỉ đơn giản là việc huy động tiền hỗ trợ đầu tư xây dựng cầu, đường hay từ thiện… “Cần phải xác định lại ý nghĩa của việc DN đầu tư, gắn bó với nông dân trong sản xuất, chế biến để nâng cao được thu nhập cho người dân. Đây mới là yếu tố bền vững của xây dựng NTM" - Ông Tiến nhấn mạnh.
Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, môi trường đầu tư chưa thuận lợi; rủi ro cao, lợi nhuận thấp… do đó, khó có thể thu hút được các nhà đầu tư. Chương trình NTM đang được triển khai trên 9.052 xã của cả nước, hầu hết là các khu vực khó khăn, cơ sở hạ tầng ở nông thôn còn rất nghèo nàn, lạc hậu. Ngay cả khi DN về nông thôn, chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng ban đầu và chi phí vận chuyển hàng hóa tăng cao, tiếp cận thị trường còn hạn chế. Lao động vùng nông thôn tuy dồi dào, nhưng trình độ chuyên môn còn hạn chế, ý thức công nghiệp chưa cao. Bên cạnh đó, sự khó khăn trong tiếp cận vốn vay ngân hàng cũng đang là một thách thức lớn đối với DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Trong khi đó, Nhà nước chưa có giải pháp thực sự hữu hiệu để đồng hành, tháo gỡ khó khăn cùng DN. Rõ ràng, xây dựng NTM là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nếu cứ để tình trạng thiếu vắng sự vào cuộc của hệ thống DN trong việc đầu tư vào khu vực nông nghiệp, nông thôn như hiện nay sẽ làm cho mục tiêu xây dựng NTM khó đạt được hiệu quả như mong đợi. Muốn giải quyết được vấn đề nêu trên, cần sự vào cuộc của Nhà nước và hệ thống DN, có như vậy, mục tiêu đến năm 2015, cả nước có 20% số xã đạt chuẩn NTM, tương đương khoảng 1.800 xã mới có thể khả thi.
Lời giải cho bài toán khó
Thực tế hiện trạng trên đã được cả phía cơ quan chức năng lẫn DN nhìn nhận. Thậm chí đã có cả một diễn đàn "Phát huy vai trò của DN trong xây dựng NTM" được tổ chức nhằm tháo gỡ vấn đề trên. Theo ý kiến của ông Đặng Ngọc Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh, thời gian tới, cần có sự điều chỉnh, bổ sung một cách có hệ thống các cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ, nhằm tạo động lực cho DN yên tâm đầu tư vào xây dựng NTM; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa cộng đồng và DN. "Làm được điều này, sẽ tạo ra cơ hội lớn để DN có thể tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn vào phát triển nông nghiệp, nông thôn, xây dựng NTM" - Ông Sơn cho hay.
Được biết, năm 2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định 61/2010/NĐ-CP về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, trong 3 năm qua, hiệu quả của việc triển khai Nghị định 61 còn rất hạn chế. Nguyên nhân là do cơ chế còn chung chung và số tiền hỗ trợ DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn chủ yếu là lấy từ ngân sách địa phương, trong khi những tỉnh nghèo, nguồn lực còn rất hạn chế.
Ở một khía cạnh khác, ông Ngô Tiến Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội các DN ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp cho rằng, áp dụng công nghệ cao vào phát triển NTM sẽ là hướng đi đúng đắn cho các DN quan tâm ở lĩnh vực này. Theo ông Dũng, DN không muốn mạo hiểm tham gia vào lĩnh vực này bởi xác suất rủi ro khá cao do phụ thuộc vào thiên nhiên, lượng vốn đầu tư lớn và thu hồi chậm. Tuy nhiên, ông chia sẻ, I-xra-en là đất nước bán sa mạc, khí hậu khắc nghiệt, nhưng họ đã áp dụng công nghệ cao vào phát triển nông nghiệp và làm nên điều kỳ diệu về nền nông nghiệp xanh công nghệ cao trên hoang mạc. Tại nước ta, có DN đã biến 1ha đất trước đó chỉ cho thu hoạch khoảng 70 triệu đồng/năm, hiện nay cho thu từ 500 triệu - 1,5 tỷ đồng/năm nhờ trồng cỏ, trồng cao lương... theo phương thức áp dụng công nghệ cao. Do vậy, để có thể thay đổi bức tranh nông nghiệp lạc hậu, việc áp dụng công nghệ cao là vấn đề hết sức quan trọng.
Trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay, có thể thấy rằng, quá trình phát triển sản xuất, nông dân không thể trụ vững nếu không có "bàn tay" của DN, đồng thời, DN cũng không thể đứng vững nếu không có các cơ chế, chính sách trợ giúp từ phía Nhà nước. Rõ ràng, vai trò của 3 bên như một "dây chuyền khép kín", chỉ cần một bộ phận hoạt động thiếu hiệu quả sẽ ảnh hưởng đến cả một hệ thống. Chính vì vậy, một cơ chế thông thoáng, một hệ thống chính sách phù hợp, cùng với sự hợp tác của hệ thống chính trị các cấp, sự đồng thuận, hưởng ứng của người dân… sẽ là động lực quan trọng để DN có điều kiện thể hiện vai trò của mình trong xây dựng NTM.
Theo bà Lê Thị Phi Vân, cán bộ nghiên cứu Viện Chính sách và Chiến lược, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, "cần có những nguồn vốn, chương trình tín dụng ưu đãi gắn với những chính sách mang tính đặc thù, dài hạn để DN an tâm đầu tư và góp một phần công sức, trách nhiệm của mình cho công cuộc xây dựng NTM. Về phía các hiệp hội, làng nghề, các DN cần liên kết chặt chẽ để đưa các thương hiệu sản phẩm DN ra thị trường một cách tốt nhất, bền vững nhất; cạnh tranh lành mạnh cùng phát triển, bảo đảm thương hiệu, chất lượng, định vị của các thương hiệu nông sản Việt".
Theo chủ trương từ đầu, hệ thống DN đóng vai trò nòng cốt trong thực hiện đề án phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, trong quá trình đồng hành cùng địa phương thực hiện chương trình này, các DN phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Bà Phạm Thị Thu Hằng, Tổng Thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, thực tế hiện nay, việc đầu tư vào lĩnh vực phát triển nông nghiệp - nông thôn của các DN còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại. Mục tiêu hướng về nông nghiệp - nông thôn của các DN đang gặp phải những rào cản đáng kể. Vì vậy, việc tham gia xây dựng NTM của các DN cũng còn hạn chế cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.
Theo thống kê của VCCI, hiện nay, số lượng DN chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị, DN ở nông thôn chỉ chiếm khoảng hơn 30%. Trên thực tế, DN nông thôn thường có quy mô nhỏ và lợi nhuận thấp hơn, điều đó cho thấy các chính sách khuyến khích đầu tư vào khu vực nông thôn chưa phát huy được hiệu quả. Mổ xẻ vấn đề trên, ông Nguyễn Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết, hiện, nhiều nơi vẫn coi DN tham gia xây dựng NTM chỉ đơn giản là việc huy động tiền hỗ trợ đầu tư xây dựng cầu, đường hay từ thiện… “Cần phải xác định lại ý nghĩa của việc DN đầu tư, gắn bó với nông dân trong sản xuất, chế biến để nâng cao được thu nhập cho người dân. Đây mới là yếu tố bền vững của xây dựng NTM" - Ông Tiến nhấn mạnh.
 |
| Xây dựng nông thôn mới đang thiếu vắng sự vào cuộc của các doanh nghiệp. |
Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, môi trường đầu tư chưa thuận lợi; rủi ro cao, lợi nhuận thấp… do đó, khó có thể thu hút được các nhà đầu tư. Chương trình NTM đang được triển khai trên 9.052 xã của cả nước, hầu hết là các khu vực khó khăn, cơ sở hạ tầng ở nông thôn còn rất nghèo nàn, lạc hậu. Ngay cả khi DN về nông thôn, chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng ban đầu và chi phí vận chuyển hàng hóa tăng cao, tiếp cận thị trường còn hạn chế. Lao động vùng nông thôn tuy dồi dào, nhưng trình độ chuyên môn còn hạn chế, ý thức công nghiệp chưa cao. Bên cạnh đó, sự khó khăn trong tiếp cận vốn vay ngân hàng cũng đang là một thách thức lớn đối với DN hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Trong khi đó, Nhà nước chưa có giải pháp thực sự hữu hiệu để đồng hành, tháo gỡ khó khăn cùng DN. Rõ ràng, xây dựng NTM là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, nếu cứ để tình trạng thiếu vắng sự vào cuộc của hệ thống DN trong việc đầu tư vào khu vực nông nghiệp, nông thôn như hiện nay sẽ làm cho mục tiêu xây dựng NTM khó đạt được hiệu quả như mong đợi. Muốn giải quyết được vấn đề nêu trên, cần sự vào cuộc của Nhà nước và hệ thống DN, có như vậy, mục tiêu đến năm 2015, cả nước có 20% số xã đạt chuẩn NTM, tương đương khoảng 1.800 xã mới có thể khả thi.
Lời giải cho bài toán khó
Thực tế hiện trạng trên đã được cả phía cơ quan chức năng lẫn DN nhìn nhận. Thậm chí đã có cả một diễn đàn "Phát huy vai trò của DN trong xây dựng NTM" được tổ chức nhằm tháo gỡ vấn đề trên. Theo ý kiến của ông Đặng Ngọc Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh, thời gian tới, cần có sự điều chỉnh, bổ sung một cách có hệ thống các cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ, nhằm tạo động lực cho DN yên tâm đầu tư vào xây dựng NTM; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa cộng đồng và DN. "Làm được điều này, sẽ tạo ra cơ hội lớn để DN có thể tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn vào phát triển nông nghiệp, nông thôn, xây dựng NTM" - Ông Sơn cho hay.
Được biết, năm 2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định 61/2010/NĐ-CP về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, trong 3 năm qua, hiệu quả của việc triển khai Nghị định 61 còn rất hạn chế. Nguyên nhân là do cơ chế còn chung chung và số tiền hỗ trợ DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn chủ yếu là lấy từ ngân sách địa phương, trong khi những tỉnh nghèo, nguồn lực còn rất hạn chế.
Ở một khía cạnh khác, ông Ngô Tiến Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội các DN ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp cho rằng, áp dụng công nghệ cao vào phát triển NTM sẽ là hướng đi đúng đắn cho các DN quan tâm ở lĩnh vực này. Theo ông Dũng, DN không muốn mạo hiểm tham gia vào lĩnh vực này bởi xác suất rủi ro khá cao do phụ thuộc vào thiên nhiên, lượng vốn đầu tư lớn và thu hồi chậm. Tuy nhiên, ông chia sẻ, I-xra-en là đất nước bán sa mạc, khí hậu khắc nghiệt, nhưng họ đã áp dụng công nghệ cao vào phát triển nông nghiệp và làm nên điều kỳ diệu về nền nông nghiệp xanh công nghệ cao trên hoang mạc. Tại nước ta, có DN đã biến 1ha đất trước đó chỉ cho thu hoạch khoảng 70 triệu đồng/năm, hiện nay cho thu từ 500 triệu - 1,5 tỷ đồng/năm nhờ trồng cỏ, trồng cao lương... theo phương thức áp dụng công nghệ cao. Do vậy, để có thể thay đổi bức tranh nông nghiệp lạc hậu, việc áp dụng công nghệ cao là vấn đề hết sức quan trọng.
Trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay, có thể thấy rằng, quá trình phát triển sản xuất, nông dân không thể trụ vững nếu không có "bàn tay" của DN, đồng thời, DN cũng không thể đứng vững nếu không có các cơ chế, chính sách trợ giúp từ phía Nhà nước. Rõ ràng, vai trò của 3 bên như một "dây chuyền khép kín", chỉ cần một bộ phận hoạt động thiếu hiệu quả sẽ ảnh hưởng đến cả một hệ thống. Chính vì vậy, một cơ chế thông thoáng, một hệ thống chính sách phù hợp, cùng với sự hợp tác của hệ thống chính trị các cấp, sự đồng thuận, hưởng ứng của người dân… sẽ là động lực quan trọng để DN có điều kiện thể hiện vai trò của mình trong xây dựng NTM.
Theo bà Lê Thị Phi Vân, cán bộ nghiên cứu Viện Chính sách và Chiến lược, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, "cần có những nguồn vốn, chương trình tín dụng ưu đãi gắn với những chính sách mang tính đặc thù, dài hạn để DN an tâm đầu tư và góp một phần công sức, trách nhiệm của mình cho công cuộc xây dựng NTM. Về phía các hiệp hội, làng nghề, các DN cần liên kết chặt chẽ để đưa các thương hiệu sản phẩm DN ra thị trường một cách tốt nhất, bền vững nhất; cạnh tranh lành mạnh cùng phát triển, bảo đảm thương hiệu, chất lượng, định vị của các thương hiệu nông sản Việt".
