Một tấm pa-nô quảng bá tranh cử của ứng cử viên Tổng thống nặng ký En Xi-xi. Ảnh: Reuters

Ai sẽ chiến thắng?

Trong số hai ứng cử viên tranh chức Tổng thống Ai Cập là cựu Bộ trưởng Quốc phòng Áp-đen Pha-ta En Xi-xi và chính trị gia cánh tả Ham-đin Xa-ba-hi, nhìn chung, dư luận cho rằng ông En Xi-xi sẽ dễ dàng giành chiến thắng do ông nhận được sự ủng hộ từ đông đảo người dân. Kết quả thăm dò dư luận đến sát ngày bầu cử cho thấy ứng cử viên En Xi-xi vẫn giành được trên 70% ý kiến ủng hộ, trong khi ông Ham-đin Xa-ba-hi chỉ giành được 2%.

Thường được so sánh với cố Tổng thống rất được lòng dân Ga-man Áp-đen Na-xơ, Thống chế En Xi-xi luôn thể hiện mình như "người con của thể chế quân sự". Tốt nghiệp Học viện Quân sự, ông En Xi-xi đã dần leo lên được tất cả các cấp bậc cho đến khi trở thành người đứng đầu Cơ quan Tình báo quân sự Ai Cập vào tháng 1-2010. Vị cựu Bộ trưởng Quốc phòng này không tổ chức các cuộc mít tinh vận động cử tri và cũng không tranh luận trên đài truyền hình, mà tất cả chiến dịch vận động bầu cử của ông đều dựa vào quá khứ quân sự của mình. Vị thống chế này tự coi mình là người có thể tái thiết lập an ninh và khôi phục trật tự ở Ai Cập.

Được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng sau khi ông Mô-ha-mét Mơ-xi đắc cử Tổng thống hồi tháng 6-2012, nhưng Thống chế En Xi-xi lại đứng về phe những người phản đối vị cựu Tổng thống này và được coi là "người hùng" cứu vãn đất nước khỏi một cuộc nội chiến khi đứng đằng sau vụ lật đổ ông Mơ-xi (tháng 7-2013). Sau đó, với sự từ tốn và mềm mỏng, ông đã thuyết phục người dân Ai Cập ủng hộ quân đội, làm cho họ tin rằng cuộc lật đổ vị Tổng thống thuộc Tổ chức Anh em Hồi giáo này sẽ đưa Ai Cập trở lại vị thế trước đây ở khu vực, đồng thời khẳng định ông phục vụ nhân dân hoàn toàn không vì lợi ích riêng. Người dân Ai Cập tin ông En Xi-xi là người có thể đưa đất nước thoát khỏi 3 năm bất ổn chính trị, khủng hoảng kinh tế và khủng bố gia tăng. Bên cạnh đó, ông En Xi-xi còn nhận được sự ủng hộ cả về chính trị và tài chính của nhiều nước ở Vùng Vịnh như A-rập Xê-út, Các Tiểu vương quốc A-rập thống nhất và Cô-oét.

Trong khi đó, đối thủ của ông, ứng cử viên Ham-đin Xa-ba-hi là gương mặt chủ chốt của phe cánh tả ở Ai Cập, từng gia nhập phong trào phản đối chế độ của cựu Tổng thống Mơ-xi. Theo các nhà phân tích, ông Xa-ba-hi khó thắng cử, bởi cơ may của ông không lớn, nhất là khi giới trẻ luôn chỉ trích ông đã ủng hộ các cuộc trấn áp những người thân của ông Mơ-xi và đã kêu gọi quân đội hành động, dẫn đến kết cục là Tổng thống dân cử Mơ-xi bị quân đội truất quyền.
Tuy nhiên, dù ai là người chiến thắng và nắm được quyền lực ở Ai Cập thì cũng không quan trọng bằng việc họ sẽ tổ chức và điều hành đất nước, khôi phục kinh tế như thế nào. Bởi vị Tổng thống mới mà người dân đặt nhiều kỳ vọng qua lá phiếu ủng hộ cao sẽ phải đối mặt hàng loạt vấn đề nghiêm trọng, như suy thoái kinh tế, khủng hoảng năng lượng, nợ công và quan trọng nhất là ngăn chặn bạo lực, ổn định an ninh.

Đối mặt với khủng hoảng

Sau hơn 3 năm rơi vào khủng hoảng, kể từ sau làn sóng biểu tình lật đổ cựu Tổng thống Hô-xni Mu-ba-rắc đầu năm 2011, nền kinh tế của Ai Cập đã bị thiệt hại nặng nề. Chính phủ mới ở Ai Cập sẽ tiếp quản một đất nước với những vấn đề nghiêm trọng và phức tạp về kinh tế-xã hội.

Nợ nước ngoài của nước này đã lên đến 45,8 tỷ USD tính đến cuối năm 2013. Theo thống kê, thâm hụt ngân sách đã đạt ngưỡng 34,8 tỷ USD, tương đương 14% GDP. Nợ công là 217,9 tỷ USD, chiếm khoảng 80% GDP. Dự trữ ngoại tệ giảm từ 36 tỷ USD hồi tháng 1-2011 xuống còn 17,1 tỷ USD trong tháng 1-2014. GDP của Ai Cập đã giảm mạnh từ mức gần 6% năm 2010 xuống còn 2,1% trong năm tài chính 2012-2013. Trong khi đó, tỷ lệ nghèo đói đã tăng lên tới 26,5% so với mức 25,2% của năm trước. Tỷ lệ lạm phát ở mức trên 11%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp lên tới 13,4%.

Với Tổng thống mới, người dân Ai Cập hy vọng sẽ không còn phải chứng kiến những cảnh bạo loạn như thế này, vốn diễn ra gần như hàng ngày ở Cai-rô suốt 3 năm qua. Ảnh: Reuters

Về chính trị-an ninh, Ai Cập đã từng đối mặt với các hoạt động khủng bố đẫm máu và các quan chức cảnh sát cũng trở thành mục tiêu tiến công. Kể từ sau khi Tổng thống Mơ-xi bị lật đổ, khoảng 1.400 người, hầu hết là cảnh sát và binh sĩ, đã thiệt mạng trong những vụ đánh bom và đấu súng ở Ai Cập. Cũng kể từ đó, những người ủng hộ vị cựu Tổng thống này thường xuyên kêu gọi thực hiện các cuộc biểu tình lớn nhằm làm tăng nguy cơ bất ổn, cản trở các nỗ lực của chính quyền lâm thời trong lộ trình chuyển tiếp chính trị đầy gian nan.

Việc chính quyền lâm thời Ai Cập, được quân đội hậu thuẫn, tiến hành các hoạt động bắt giữ 20.000 người và kết án tù hơn 1.000 người ủng hộ MB, trong đó, 529 người bị tuyên án tử hình đồng loạt hồi tháng 3-2014, đã thổi bùng ngọn lửa thù hận trong lòng tổ chức bị liệt vào danh sách khủng bố này.

Giới phân tích cho rằng, đến nay, bạo lực và khủng bố ở Ai Cập đang có xu hướng chuyển dịch về địa lý, từ những khu vực xa xôi của bán đảo Xi-nai và kênh đào Xu-ê lan đến những vùng đô thị của Cai-rô và vùng châu thổ sông Nin. MB đang bị cho là đứng đằng sau các vụ khủng bố và bạo lực này. Chiến dịch quân sự được tiến hành ở bán đảo Xi-nai từ hơn 4 tháng nay đã cho thấy một thách thức mới về an ninh ở xứ sở các Pha-ra-ông. Mặc dù các tổ chức khủng bố đã hình thành ở bán đảo Xi-nai từ gần một thập kỷ nay, nhưng chính quyền vẫn không thể biết chính xác về các chi nhánh của chúng, hay quân số và số lượng vũ khí của các tổ chức này. Đúng hơn, từ trước tới nay, không một thể chế nào ở Ai Cập có được những thông tin chính xác về các tổ chức khủng bố này. Trong khi đó, theo ước tính của I-xra-en, hơn 22 tổ chức khủng bố đang tồn tại trên bán đảo này với tổng số từ 12.000 đến 15.000 thành viên.

Cũng theo các nhà phân tích, sự chuyển hướng bạo lực gần đây cho thấy các nhóm vũ trang đã thay đổi chiến lược nhằm tiến công vào "huyết mạch" của Ai Cập. Những gì xảy ra hiện nay đang dần lặp lại kịch bản thời kỳ năm 1990, khi Ai Cập phải đối mặt hàng loạt hoạt động bạo lực nhằm vào khách du lịch, nhân viên an ninh và các chính trị gia. Cũng vì thế mà ngành du lịch Ai Cập, chiếm khoảng 25% giá trị nền kinh tế, cũng bị thiệt hại nghiêm trọng với việc lượng du khách đăng ký các tuyến du lịch tới đất nước Bắc Phi này giảm nhiều.

Đất nước Ai Cập từ khi ông Mu-ba-rắc bị lật đổ đến nay mới hơn 3 năm nhưng trải qua nhiều thăng trầm. Hội đồng tối cao các lực lượng vũ trang lên cầm quyền đã bị thất bại, mặc dù lúc đầu họ được hoan nghênh nhiệt liệt. Tiếp đến là MB lên cầm quyền cũng chỉ trong thời gian rất ngắn là sụp đổ. Giờ đây, tại Ai Cập, một nhà lãnh đạo mới cần phải nhanh chóng mang lại những kết quả khả dĩ cho đất nước dù sẽ có rất nhiều việc cần phải làm nhằm xây tiếp giấc mơ đang dang dở, đáp ứng kỳ vọng lớn của người dân và làm cho "Mùa Xuân A-rập" đơm hoa, kết trái trên đất nước của các Kim tự tháp. Đây cũng chính là thách thức lớn nhất đối với vị Tổng thống tương lai.