Những người đàn ông cào nghêu ra biển từ lúc rạng đông. Ảnh: Vân Anh

Cảm nhận rõ nét nhất của tôi khi đến với vùng đất cổ xứ "Nam kỳ lục tỉnh" này là cảnh sắc thiên nhiên tươi mới, hiền hòa. Cùng với Sài Gòn và Đồng Nai, Gò Công là một trong những vùng đất có lịch sử lâu đời nhất Nam bộ của người Việt. Cái tên Gò Công cũng được người dân nơi đây giải thích một cách rất giản đơn là "gò của những con công", do xưa kia nơi đây là vùng đất gò có rất nhiều công về đây sinh sống.

Người bạn ở Gò Công đọc cho tôi nghe câu ca dao: "Phất cờ chống nạn xâm lăng/ Trương Công nghĩa khí lẫy lừng trời nam" mà người dân Gò Công đã đặt để tưởng nhớ người anh hùng vì nghĩa lớn xả thân cùng bà con chống giặc Pháp xâm lăng. Ông được tôn vinh danh hiệu "Bình Tây Đại tướng quân" Trương Định. Nghe rồi càng hiểu, càng thấm thêm cái khí tiết "còn một người Nam cũng sẵn sàng đánh giặc", càng thêm cảm sự can trường, lòng yêu nước thiết tha của người nông dân, sĩ phu Gò Công giữa thời buổi tao loạn, can qua. Người anh hùng ấy đã tuẫn tiết giữa chiến khu "Đám lá tối trời", để lại tiếc thương vô hạn cho bao người.

"Đám lá tối trời" bất khuất trong lịch sử giờ đây cũng đã thưa đi nhiều do mấy năm nay, biển Gò Công bị xâm thực nặng nề, song những thân dừa nước ken đặc chân bùn, lá đan lá dọc vùng biển nơi đây vẫn mang lại cho khách phương xa cảm giác không thấy ánh sáng mặt trời của nghĩa quân Trương Định khi đứng giữa rừng dừa nước. Những đám lá năm xưa hừng hực khí thế tiến công giờ đây xào xạc yêu thương, che chở cho hệ sinh quyển phong phú của rừng ngập mặn với ba khía, ốc len, ốc hương, tôm mũ ni..., nối dài thêm quần thể 1.210ha rừng từ xã Vàm Láng đến ấp Đèn Đỏ (xã Tân Thành) bao gồm cả rừng phòng hộ, bãi bồi ven biển. Về Gò Công hôm nay, mặt biển loang loáng vui với năm sắc cờ đuôi nheo bay trên hàng trăm ghe thuyền đang neo đậu, rộn ràng tiếng nói cười mỗi sáng cào nghêu.

Sinh ra và lớn lên trên đất Gò Công, theo cách mạng từ khi còn rất nhỏ và gần trọn cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới của tỉnh Tiền Giang, Thiếu tướng Võ Văn Lẹ, Phó Chủ nhiệm Chính trị BĐBP với bản tính mộc mạc, dân dã luôn sống hòa đồng khiến tôi có cảm giác, ông là một vị tướng mang nhiều nét đặc trưng cho tính cách của con người nơi đây. Đi dưới miên man màu xanh rừng đước, rừng dừa, ông kể, lần đầu tiên đi tuần tra cùng đồng đội trên chiếc xuồng ba lá len qua các kênh rạch, xóm ấp hiền hòa, ông cảm thấy trào dâng một niềm bâng khuâng khó tả. Bởi những xóm ấp vùng cửa biển ấy đã quá quen thuộc với ông, nhưng khi đeo trên vai quân hàm màu xanh, thì ánh mắt nhìn, tay chèo lái của ông lại mang một ý nghĩa khác.

Trong suy nghĩ của ông, những xóm ấp ngày mới thật bình yên với hàng chục thân ghe cặp bến nghỉ ngơi sau một đêm ra lộng, những trảng lưới được phơi trên cột còn nồng mùi biển, những cần xé đầy nặng cá tôm được mang về từ biển bạc. Và ông hiểu rằng, mình phải có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn sự bình yên ấy.

Lần lượt ghé thăm Đồn BP Tân Thành, Đồn BP Vàm Láng và chạy xe dọc đê biển Tân Thành, không biết có phải vì đã mến cảnh, mến người từ trước nên khi gặp những người dân nơi đây khiến trong tôi trào dâng một tình cảm trìu mến, gần gũi đến lạ thường. Mùa này đang cữ gió chướng rập rình, bà con đi biển từ tờ mờ sáng. Như một phần thưởng mà thiên nhiên hào phóng ban tặng cho những con người dạn dày sóng gió đến vùng đất sình lầy này khai hoang lập nghiệp, sản vật Gò Công thật phong phú. Khi tôi ra đến bãi, đã thấy xôn xao cá tôm về bến. Tịnh không thấy tiếng cãi vã tranh chỗ, những chiếc ghe lần lượt tấp bến, khoan thai ghe trước, ghe sau...

Tiếng chao chát qua lại của thương lái, của ngư dân khiến một vùng biển vắng chộn rộn hẳn lên và không gian đậm đặc mùi mằn mặn. Từng cần xé roi rói vẩy bạc được đưa lên bờ. Những người phụ nữ nhanh chóng phân loại cá và ướp đá để kịp chuyển đi bán trên thị xã. Khu vực bến cá này vừa mới được xây dựng vào năm 2013 nên rất khang trang, mang dáng dấp của một khu hậu cần nghề cá cỡ vừa. Kề đó là Trạm kiểm soát Biên phòng vừa được xây dựng mới, bên cạnh cảng cá, là nơi đồng đội của chúng tôi làm nhiệm vụ quản lý và kiểm soát tàu thuyền ra khơi vào lộng trên vùng biển này.

Công bằng mà nói, so với Nha Trang, Vũng Tàu, Sầm Sơn, Cửa Lò… thì biển Tân Thành với bãi cát đen pha bùn chẳng đẹp chút nào. Song chính vẻ hoang sơ với bãi cát dài, những chiếc chòi canh nghêu cô liêu trên sóng và những người đàn ông cào nghêu đi cà kheo chênh vênh lại là một điểm nhấn của vùng biển này. "Sân nghêu" Tân Thành nổi tiếng cả nước với sản lượng cao nhất và chất lượng thịt nghêu ngon nhất đã tạo nên nhiều "kiện tướng nuôi nghêu" như ông Trần Văn Chỉ và "vua nghêu giống" như ông Trần Văn Vinh - nhà khoa học chân đất đã thành công trong sinh sản nhân tạo nghêu, cung cấp cả tỷ con nghêu giống mỗi năm cho đồng bằng sông Cửu Long.

Phụ nữ, trẻ con ở ấp Cầu Muống tỏa đi bắt con móng tay trên bãi biển. Ảnh: P. V. Anh

Khi cánh đàn ông bận mải giữa "sân nghêu" ngoài khơi thì những phụ nữ và trẻ em cũng có công việc của mình trên bãi cát đen. Thân thiện và cởi mở, hai mẹ con chị Nhan ở ấp Cầu Muống chỉ cho tôi cách bắt con móng tay. Đồ nghề của họ đơn giản chỉ có một chiếc rổ nhỏ, một que tre dài 20cm và một ống vôi đã tôi.

Theo học một hồi, tôi nhận ra, để bắt được con móng tay không khó, quan trọng là phải kiên trì và nhanh tay. Mặt cát mịn song vẫn có những lỗ nhỏ li ti, chỉ cần giậm chân xuống cát, nếu thấy có bọt nổi lên là chấm que vào ống vôi rồi chọc xuống cát, chỉ vài giây sau, móng tay bị vôi hun nóng sẽ trồi lên. Và phải thật nhanh tay túm lấy trước khi nó lặn xuống cát. Loanh quanh nửa buổi sáng, "chiến lợi phẩm" của tôi cũng tròm trèm được nửa cân. Chị Nhan nheo mắt khen: "Mỗi ngày tui đi bắt từ sáng khi nước ròng cho tới trưa nước lớn ngập bãi, cũng được 1 - 2kg, thu gần trăm ngàn. Cô mới làm mà bắt được chừng đó là "ngon" rồi".

Dẫu có vui vì được trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương, song tôi cũng không khỏi chạnh lòng bởi những đứa trẻ đang tuổi thiếu niên như con của chị Nhan bỏ học đi biển nhiều quá. Các lớp học xóa mù chữ của các đồn biên phòng đứng chân trên địa bàn chỉ đào tạo hết cấp tiểu học, nếu muốn học lên thì các em và gia đình phải tự vận động. Song tâm lý "có học nhiều cũng chỉ bám lưới, bám ghe" đã ngáng trở con đường đến với tri thức của các em. Và đó cũng là một dấu lặng buồn trong hành trình trên đất Gò Công của tôi.

Được biết, để phát huy tiềm năng du lịch sinh thái-nghỉ dưỡng, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế-xã hội địa phương, năm 2014, tỉnh Tiền Giang đầu tư hàng trăm tỉ đồng để phát triển du lịch, trong đó có hạng mục Khu du lịch sinh thái biển Tân Thành - Hàng Dương. Đất và người nơi đây đang đứng trước một sự thay đổi lớn, nhưng tình cảm của người dân Gò Công cũng như biển nơi đây, không ngừng được bồi đắp, tạo nên những phì nhiêu dung dưỡng cuộc đời.