Biên phòng - Trong năm 2013, cộng đồng quốc tế và người dân những nước có "điểm nóng" về tranh chấp biên giới lãnh thổ trên bộ như Cam-pu-chia, Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, Pa-ki-xtan… từng hồi hộp, nín thở theo dõi những diễn biến hay nguy cơ gây căng thẳng song phương giữa những nước này. Tuy nhiên, những cuộc đụng độ hay tranh cãi pháp lý đều được hóa giải bằng biện pháp hòa bình.
 |
| Binh sĩ Ấn Độ và Trung Quốc tại một cửa khẩu trên biên giới hai nước. |
Năm 1962, ICJ từng có phán quyết khẳng định ngôi đền 900 năm tuổi này thuộc về Cam-pu-chia, nhưng lại không xác định rõ ràng khu vực xung quanh thuộc về nước nào và cuộc tranh chấp lãnh thổ vẫn tiếp tục âm ỉ kéo dài, với việc cả hai bên liên tục xác định đường biên giới chồng lấn và điều động quân đội đến những khu vực này.
Trong phán quyết ngày 11-11, ICJ đã khẳng định lại rằng, ngôi đền đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận là di sản văn hóa thế giới năm 2008 thuộc về Cam-pu-chia và xác định thêm rằng, toàn bộ phần nhô lên ở phía Đông Bắc là thuộc về ngôi đền và do vậy, phần đất này thuộc về Cam-pu-chia. ICJ đã từ chối ra phán quyết về việc nước nào sẽ sở hữu bên phía khu vực Tây Bắc rộng 4,6km tranh chấp giữa hai bên. Chính điều này đã được phía Thái Lan đón chào và coi đó là một thắng lợi, mặc dù người Cam-pu-chia đã giành được một khu đất để đi vào ngôi đền. Phán quyết này cũng mở ra cơ hội cho hai nước đàm phán và giải quyết tranh chấp theo thỏa thuận của chính họ.
Như vậy, quan hệ căng thẳng giữa hai quốc gia láng giềng Thái Lan và Cam-pu-chia về tranh chấp chủ quyền khu vực xung quanh đền cổ Prếch Vi-hia đã được hóa giải. Đây được xem không chỉ là bước ngoặt lịch sử trong giải quyết tranh chấp giữa hai quốc gia trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, mà có ý nghĩa lớn hơn khi Cộng đồng ASEAN được hình thành vào năm 2015, đòi hỏi sự hòa hợp cũng như tôn trọng những khác biệt văn hóa và chủ quyền của mỗi quốc gia thành viên.
Rời Đông Nam Á, "thùng thuốc súng" Ca-sơ-mia trên biên giới Ấn Độ và Pa-ki-xtan năm qua cũng được hóa giải phần nào khi những ngày cuối năm 2013, giới chức quân sự hai bên đã đạt được sự đồng thuận quan trọng trong việc giảm căng thẳng đang leo thang tại khu vực biên giới tranh chấp. Sau hàng loạt các vụ đụng độ dọc Ranh giới kiểm soát (LoC), bước tiến này được hy vọng là tín hiệu mang đến ổn định lâu dài cho khu vực.
Ấn Độ và Pa-ki-xtan là hai quốc gia láng giềng lớn nhất ở khu vực Nam Á. Tuy nhiên, quan hệ giữa hai nước luôn trong tình trạng căng thẳng và thù địch do tranh chấp khu vực ranh giới Ca-sơ-mia trên dãy Hi-ma-lay-a. Hơn 60 năm qua, vùng lãnh thổ này luôn là điểm nóng gây bất ổn giữa hai quốc gia cùng sở hữu vũ khí hạt nhân.
Hai bên vẫn không ngừng tìm kiếm hòa bình, nhưng gánh nặng lịch sử và xung đột khiến tiến trình thương lượng Ấn Độ - Pa-ki-xtan không hề dễ dàng. Trong bối cảnh mối nghi kỵ đôi bên ngày càng lớn, cả Niu Đê-li và I-xla-ma-bát đã nhận thấy con đường xây dựng một môi trường ổn định tại Nam Á, cải thiện cuộc sống cho người dân hai nước chắc chắn không có lựa chọn khác ngoài thương lượng, đàm phán hòa bình. Do đó, Chính phủ Ấn Độ và Pa-ki-xtan đã bắt đầu thực hiện chính sách ngoại giao mềm dẻo, linh hoạt và thực dụng hơn. Thỏa thuận mới nhất giữa giới chức quân sự hai nước là một minh chứng đầu tiên cho nỗ lực hòa giải của hai nước.
Ấn Độ cũng có các tranh chấp biên giới riêng với Trung Quốc. Tháng 4-2013, Niu Đê-li cáo buộc các binh sĩ Trung Quốc xâm nhập lãnh thổ Ấn Độ, gây ra sự leo thang căng thẳng trong quan hệ hai nước suốt 3 tuần liền và tình trạng này chỉ chấm dứt với một thỏa thuận đạt được thông qua thương lượng giữa các chỉ huy quân đội hai nước.
 |
| Ngôi đền cổ Prếch Vi-hia của Cam-pu-chia luôn có bóng dáng của các binh sĩ. Ảnh: AFP |
Chung đường biên giới dài tới 4.000km, đều là những quốc gia đang trỗi dậy mạnh mẽ, là đối tác thương mại khổng lồ của nhau, thế nhưng, việc chung "bức vách" Hi-ma-lay-a với những ám ảnh của một quá khứ đầy trắc trở lại luôn đe dọa sự bền vững của tình hữu nghị Trung - Ấn. Dù hơn 5 thập kỷ đã đi qua, nhưng ký ức cay đắng từ cuộc chiến tranh biên giới chớp nhoáng năm 1962, tại nóc nhà thế giới khiến hai nước tổn thất gần 2.000 nhân mạng vẫn chưa thực sự ngủ yên. Bất đồng lãnh thổ khiến đường biên giới giữa hai láng giềng "nhiều duyên nợ" vẫn là đường biên giới dài nhất hành tinh duy nhất trên bộ còn chưa được phân định.
Tuy nhiên, trong năm 2013, tinh thần duy trì hòa bình và ổn định ở khu vực biên giới, sớm tìm kiếm thỏa thuận giải quyết ranh giới hợp lý, công bằng và được hai bên chấp nhận đã được lãnh đạo hai quốc gia đông dân nhất thế giới nhất trí trong các chuyến thăm lẫn nhau của Thủ tướng hai nước. Bằng chứng cho tinh thần này là vừa qua, hai bên đã hoàn tất vòng đàm phán thứ 16 với cam kết giải quyết hòa bình các tranh chấp trên biên giới và tiếp tục tiến hành vòng đàm phán thứ 17 tại Niu Đê-li, ngày 10-12/2.
Dù còn cần nhiều thời gian và hành động thiết thực để kiểm chứng tính hiệu quả của sự thiện chí mà các bên đưa ra trong giải quyết các tranh chấp chủ quyền biên giới, song dù sao, đây cũng là những dấu hiệu cho thấy, các quan hệ song phương đang đứng trước nhiều cơ hội được cải thiện. Tinh thần tích cực của các bên không chỉ nhận được sự hoan nghênh của dư luận trong nước mà cả khu vực cũng như thế giới, bởi đối thoại hòa bình đang là xu thế tất yếu trong giải quyết tranh chấp quốc tế. Và một khi niềm tin đã được xây dựng, việc phát triển giao thương, kinh tế, khai thác tối đa tiềm năng hợp tác giữa các láng giềng gần cũng được rộng cửa và phát triển hơn.
