Cựu chiến binh Vũ Văn Thỏa.

Gặp cựu chiến binh Vũ Văn Thỏa, 69 tuổi, quê ở huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định. Ông Thỏa nhập ngũ năm 1971, đơn vị K3, Tam Đảo. Nhắc lại 81 ngày đêm ở Thành cổ Quảng Trị, ông Thỏa xúc động nói: "Cả ngày lẫn đêm, Thành cổ không bao giờ ngớt tiếng bom đạn. Trên trời thì máy bay trinh sát L19 gầm rú suốt ngày đêm. Anh em chúng tôi cứ 2-3 người ở dưới một hầm chữ A, vừa chiến đấu, vừa thay phiên nhau cảnh giới.

Hằng ngày, anh em đi vớt vũ khí, lương thực được thả từ đầu nguồn sông. Còn lựu đạn, lựu pháo M79 khi vào giải phóng Quảng Trị ta lấy của địch để đánh địch. Ngày nào địch cũng triển khai đội hình tấn công vào Thành cổ. Một viên gạch bị đạn pháo vỡ làm đôi, sau đó lại vỡ vụn. Ác liệt như vậy mà anh em vẫn trụ lại chiến đấu tới cùng, người bị thương thì đưa sang sông vào ban đêm. Đến nửa tháng 9, những trận mưa nặng hạt làm hầm hào ngập nước, đổ sập, nên bộ đội phải ngoi lên và nhận lệnh rút vào ngày 16-9. Khi rút ra, đơn vị C9 chỉ còn 10 đồng chí, C10 trước trận đánh có hơn 100 đồng chí, cũng chỉ còn lại 10 người". Kể đến đây, ông Thỏa dừng lại để lắng đi dòng cảm xúc đang dâng trào.

Cựu chiến binh Phan Thị Lựu

Cựu chiến binh Phan Thị Lựu, 64 tuổi, quê ở xã Triệu Thượng, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, những ngày này đã cùng các chị em trong đơn vị du kích Triệu Thượng trở về viếng hương hồn các liệt sĩ ở Thành cổ. Triệu Thượng là địa phương ghi dấu ấn của Lữ đoàn Công binh 229 đã 2 lần được tuyên dương Anh hùng, khi đơn vị đứng chân, tham gia giải phóng tỉnh Quảng Trị. Các chị du kích địa phương đã tham gia mở và khôi phục 46km đường ô tô, làm 16 cống ngầm cho Tiểu đoàn xe tăng 397 vào chiến đấu.

Cô Phan Thị Lựu bồi hồi xúc động kể: "Du kích Triệu Thượng 100 đồng chí, sau 81 ngày đêm chiến đấu đã hy sinh 26 đồng chí. Chị em đã không quản hy sinh, hằng ngày đưa bộ đội qua sông, ra vào Thành cổ. Những chuyến đò vượt sông dưới làn mưa bom, bão đạn của kẻ địch, nhưng chị em không ai sợ hy sinh, chiến đấu đến cùng. Giữa lúc cuộc chiến diễn ra ác liệt và không cân sức, nhưng không bao giờ thiếu những nụ cười lạc quan của người lính trẻ".

Cô cho biết thêm, trong gia đình, cha của cô là ông Phan Văn Trinh hy sinh tại nhà tù Thành cổ Quảng Trị, 2 người anh em là Phan Đông và Phan Đức cũng hy sinh vì Tổ quốc. Nỗi đau mất mát đó giờ vẫn đè nặng trên đôi vai người mẹ là bà Phan Thị Quyên.

Hằng năm, các cô trong đơn vị đều gặp nhau và ôn lại một thời gian khổ mà  hào hùng. Nhắc lại kỷ niệm 81 ngày đêm ở Thành cổ Quảng Trị, mỗi cô đều bồi hồi và nghẹn ngào khi nhìn xuống dòng sông Thạch Hãn. Bao nhiêu người lính đã chìm dưới lòng sông, dưới làn đạn như mưa của địch. Một đồng đội cùng đoàn của các cô đã lặng đi và đọc 2 câu thơ: "Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/Đáy sông còn đó bạn tôi nằm".

Cựu chiến binh Đào Ngọc Dân.

Đối với cựu chiến binh Đào Ngọc Dân, 63 tuổi, quê ở TP Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, nhập ngũ tháng 7-1970, nguyên là chiến sĩ đơn vị Công an nhân dân vũ trang Quảng Bình, lại có nhiều kỷ niệm sâu sắc không bao giờ quên trong cuộc đời binh nghiệp: "Ngày 2-5-1971, tỉnh Quảng Trị được giải phóng, cờ cách mạng tung bay trên nóc dinh tỉnh trưởng. Mọi người đều dâng trào niềm vui vì quê hương đã không còn bóng giặc.

Trước đó, tháng 4-1972, Công an nhân dân vũ trang Quảng Bình chi viện cho Quảng Trị 152 đồng chí được biên chế về các đơn vị, làm công tác trinh sát tiêu diệt bọn ác ôn. Dưới bom đạn như mưa, những người lính Công an nhân dân vũ trang vẫn âm thầm luồn rừng nắm tình hình, tiêu diệt ác ôn, vượt sông, cõng hàng...

Hiện nay, trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị vẫn còn hình ảnh những chiếc phao vượt sông Thạch Hãn của các ông. Mỗi lần nhìn lại hiện vật đó là lòng mình hết sức xúc động. Vì nhiều đồng đội đã hy sinh trên dòng sông. Nhiều lần mình vượt sông trên chiếc phao này trong đêm, ngay trước họng súng của địch".

Cựu chiến binh Đào Ngọc Dân cho biết, hằng năm, ông và anh em trong đơn vị đều đến đây thắp hương, tưởng niệm những đồng chí đã ngã xuống. Những người lính đã hy sinh, phần lớn còn rất trẻ, không một ai lùi bước, vẫn tiến thẳng vào vùng đất lửa này để chiến đấu đến cùng, chấp nhận hy sinh cho đất nước được độc lập hôm nay.

Cựu chiến binh Dương Đình Hiếu, 83 tuổi, hiện sống tại TP Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, cùng 35 chiến sĩ Thành cổ ở Vũng Tàu ra viếng các liệt sĩ. Ông Hiếu nhớ lại: "Lúc đó, tôi là Trung úy thông tin. Tiểu đoàn của tôi thuộc Quân khu Việt Bắc, từ cán bộ đến chiến sĩ 100% đều là người các dân tộc ở vùng cao Tây Bắc. Khi có lệnh vào Quảng Trị thì tuyển thêm 1 tiểu đoàn là những công nhân viên chức, người dân tộc Kinh ở các tỉnh Thái Bình, Nam Định, Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương. Tổng cộng Quân khu có 4 tiểu đoàn và 16 đại đội tăng cường vào chiến đấu. Chúng tôi ở khắp vùng sân bay Tà Cơn, Làng Cát, Làng Vây, Đồng Chi, Đồng Nóc, 6 năm trong chiến trường".

Đồng đội gặp nhau tại Thành cổ Quảng Trị.

"Trong những ngày vào chiến dịch, lương thực thì chuyển từ miền Bắc vào. Trên đường vận chuyển, địch đánh phá ác liệt, có khi 10 xe lương thực vào đến mặt trận chỉ còn 2 xe. Lương thực thiếu nghiêm trọng, chủ yếu là ăn cơm với muối hột. Nếu đồng chí nào đến thăm tặng gói muối, một ít lương khô là quý lắm. Lúc đó, tình cảm đồng chí, đồng đội san sẻ cho nhau từng hạt muối, từng ngụm nước để lấy sức chiến đấu" - Cựu chiến binh Dương Đình Hiếu bộc bạch.