Tiếp lửa truyền thống cao đẹp

Nhiều người già ở Bình Thuận khẳng định với tôi rằng, ai đến Phan Thiết du lịch mà không bớt chút thời gian đắm đuối với Cà Ty thì chuyến đi đó mất đi rất nhiều ý nghĩa. Suốt hai cuộc chiến tranh, sông chứng kiến hàng trăm trận càn quét của kẻ thù. Sau ngày đất nước thống nhất, ngoài vai trò minh chứng cho lịch sử, dòng sông còn chở trên mình những nét văn hóa đặc sắc của địa phương với các hoạt động thả hoa đăng vào dịp lễ hội Nghinh Ông hay lễ hội đua thuyền truyền thống. Nhìn theo hướng nào, Cà Ty cũng mê đắm, quyến rũ lòng người. Có lẽ, cũng bởi quá yêu dòng sông nên sáng nào hai bên bờ, người ta cũng ngồi kín bên các quán cà phê cóc để được chiêm nghiệm sự thanh bình, để nhớ về một thời hào hùng đã đi qua, nhưng chưa bao giờ trôi vào quên lãng.

Hai công trình có sức mạnh tiếp lửa những nét đẹp truyền thống của người Việt nằm bên sông là Bảo tàng Hồ Chí Minh và Di tích trường Dục Thanh. Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Nam xúc động nhớ lại: "Cứ vào dịp cuối tuần, chúng tôi lại về bên trường Dục Thanh để tưởng nhớ về thầy giáo Nguyễn Tất Thành. Trường Dục Thanh không chỉ là nơi thầy giáo Nguyễn Tất Thành có thời gian dài dạy học, mà còn là nơi nuôi dưỡng tinh thần hiếu học và nuôi dưỡng bao thế hệ trưởng thành. Từ ngôi trường này, đã hun đúc nên hàng ngàn nhân sỹ, trí thức phục vụ cho sự phát triển của đất nước".

Trong khu Di tích trường Dục Thanh vẫn còn lưu giữ hàng loạt dụng cụ gần gũi, mộc mạc và đầy xúc động gắn với quãng thời gian thầy giáo Nguyễn Tất Thành dạy học ở đây như thước gỗ, những chiếc ghế đẩu, hàng cây… Nhiều người từng là học sinh của thầy Nguyễn Tất Thành như Hồ Thị Tiết, Nguyễn Thành Tây, Từ Trường Phùng cũng để lại nhiều dòng tâm sự đầy xúc động như: "Chúng tôi thường thấy thầy Thành gần gũi với học sinh như người nhà, có lần, thầy còn dẫn học sinh đi chơi biển, sửa soạn cơm cho học sinh ăn. Những bài giảng của thầy luôn khiến học sinh rất thích thú".

Bảo tàng Hồ Chí Minh chi nhánh Bình Thuận nằm án ngữ bên dòng sông Cà Ty hiện đang lưu giữ rất nhiều kỷ vật quý giá về cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như hình ảnh một thời về cuộc chiến tranh hào hùng của dân tộc ta. Ngay trước Bảo tàng là tượng Bác Hồ và các cháu thiếu nhi, bao quanh Bảo tàng là hàng loạt bức phù điêu thể hiện khối đại đoàn kết toàn dân trong đấu tranh cách mạng. Đặc biệt, trong gian chính của Bảo tàng còn lưu giữ nhiều số báo quan trọng có các bài xã luận, bình luận sâu sắc của tác giả Hồ Chí Minh như báo Nhân Dân, Cứu Quốc.

Tiến sỹ Trần Công Đức đánh giá: "Những bài xã luận đanh thép của Bác Hồ đăng trên báo Nhân Dân, Cứu Quốc từ những năm 1945-1946 đến giờ vẫn còn nguyên giá trị về việc giáo dục ý chí cách mạng cho các thế hệ trẻ, đọc những bài viết đó, chúng ta như được "sốc" lại tinh thần để vững tin hơn vào sự trường tồn, vững mạnh của đất nước".

Bình yên, no ấm

Chiều cuối thu ở Phan Thiết buông xuống nhẹ nhàng, yên ả, những giọt nắng cuối ngày luồn lách qua những xóm chài. Có lẽ, đây là khoảng thời gian thanh bình nhất đối với dòng sông Cà Ty. Ông Nguyễn Thành Tài, 75 tuổi, đã từng chứng kiến hàng ngàn lần lên xuống của con nước, nhớ lại: "20 năm trước, nơi đây còn nghèo nàn lắm, các xóm làng ven sông, nhà cửa xập xệ khiến hình ảnh dòng Cà Ty cũng trở nên nhếch nhác. Nhưng, giờ thì các xóm chài hai bên sông trở nên sung túc, chẳng khác gì dân thành phố cả, những vụ đánh bắt bội thu đã đổi đời hàng ngàn thân phận con người. Họ ý thức rất rõ điều này nên ngày càng yêu quý và bảo vệ sông một cách tận tình. Lễ cầu ngư, cầu cho mưa thuận, gió hòa thường được các ngư dân nơi đây tổ chức rầm rộ".

Hầu như ai từng thường xuyên qua lại Phan Thiết đều cảm thấy ngỡ ngàng trước những đổi thay của thành phố biển: Bờ kè hai bên dòng sông được xây dựng kiên cố thay thế hình ảnh bờ chắn sóng bằng bao cát. Đứng bên tượng đài Trần Hưng Đạo hoặc Bảo tàng Hồ Chí Minh có thể được chiêm ngưỡng cuộc sống sôi động của người dân hai bên bờ kè, nhiều người ví đây như là hình ảnh thu nhỏ của Phan Thiết vậy. Theo quy hoạch của UBND TP Phan Thiết, chẳng bao lâu nữa, một bờ kè kiên cố, hiện đại có khả năng chắn sóng hiệu quả cho các xóm chài. Hai bên sông cũng sẽ được bố trí bồn hoa, cây cảnh, điện chiếu sáng.

Không chỉ phồn thịnh về kinh tế mà cách sống của người dân Phan Thiết hai bên dòng Cà Ty cũng mang nhiều nét riêng. Hầu như cuộc sống vất vả, gian khổ như dồn cả vào tính cách cùng với giọng nói hào sảng và lòng mến khách, thích làm việc thiện. Ông Nguyễn Kiều cũng như nhiều người dân nơi đây nhớ như in hình ảnh và những cái tên gắn với việc làm đáng trân trọng như ông Mạnh Tùng bao nhiêu năm cần mẫn cứu người bị nạn trên sông, bà Nguyễn Thị Cúc suốt đời rong ruổi đi vận động người dân hãy tránh xa các tệ nạn xã hội. Đáng nói hơn, những việc làm này đã trở thành nét đẹp truyền thống của các khu dân cư bên dòng Cà Ty.

Để nhớ, để thương

Thật bất ngờ, có rất nhiều người tôi từng quen biết bên dòng sông này đều biết làm thơ về sông Mường. Những dòng cảm xúc về con sông quê như ăn sâu vào nếp nghĩ, luôn thường trực trong tiềm thức của họ. Họ bảo, Cà Ty chính là nơi để họ thương, họ nhớ như nhớ về ngôi nhà thân thiết của chính mình vậy. Sau bao chuyến đi về, gửi gắm bao điều thương nhớ, nhà thơ La Văn Tuân đã viết ra những câu thơ như rút từ đáy lòng mình: "Bao chuyến đò đi ngược về xuôi/ Có sóng nào êm như sóng sông Mường/ Có ngọn gió nào thổi cái mặn mà Phan Thiết/ Mà lòng người ấm như mùa xuân…".

Hơn 30 năm gắn bó với con sông quê hương, được mệnh danh là người hiền của thi ca Phan Thiết, bao lần ngồi trò chuyện với nhau, tôi biết anh còn có rất nhiều bài thơ nói về dòng sông này với tình cảm đậm đà, da diết. Anh bảo: "Hầu hết bằng hữu, văn nghệ sỹ và các nhà nghiên cứu khi đến thăm Phan Thiết đều muốn tôi đưa ra chiêm ngắm sông Mường để cùng bàn luận, cùng ăn, cùng say với nó. Dường như khi đó, sông Mường đã hóa thành một sinh thể chứ không còn là tự nhiên nữa, có người đi xa nhớ quá, lâu lâu lại quay về nhìn ngắm như ngắm người tình vậy. Dòng sông còn có khả năng đánh thức hoài niệm một cách thao thiết. Bởi vậy, không chỉ có văn nghệ sỹ mà ngay cả những người cao tuổi cũng thích ra với sông Mường, đôi khi có những điều chẳng thể tỏ bày cùng ai, cứ nhìn sông là như trút được bầu tâm sự vậy".

Đúng như anh Tuân nói, mỗi lần trở lại với dòng sông Cà Ty, tôi nghiệm ra rằng, người ta như bớt toan tính, nhiều nhớ thương hơn khi gắn cảm xúc, tình yêu với con sông này. Cuộc sống luôn hàm chứa nhiều bất ngờ, đôi khi chỉ dòng sông mới hiểu. Thế nên mới có chuyện, cụ bà Lê Thị Hảo, sau hơn nửa đời chèo đò thuê, đã vào tuổi thất thập, con cái đưa về thành phố sống cuộc sống an nhàn, nhưng rồi nhớ sông quá, bà lại quay về chèo đò cho đỡ nhớ, đỡ thương.

Hà Đạo