Những "ưu thế vàng"

Trên thực tế, 10 năm trở lại đây, một số loại cây cho giá trị kinh tế cao như chuối, dứa, sắn, chè, mận... đã góp phần không nhỏ trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của các địa phương thuộc vùng cao, vùng dân tộc thiểu số (DTTS) trên địa bàn Lào Cai. Tiêu biểu như cây dứa ở xã Bản Lầu (huyện Mường Khương), với tổng diện tích đang cho thu hoạch khoảng 500ha, sản lượng ước đạt 12 nghìn tấn/năm, trong đó, 50% được xuất khẩu sang Trung Quốc.

Nhiều năm nay, cây dứa được đồng bào các DTTS địa phương suy tôn là "cây vua" trong hành trình xóa đói, giảm nghèo. Báo cáo của UBND xã Bản Lầu cho biết, với mức giá trung bình 4.500 đồng/kg, năng suất từ 25-30 tấn, mỗi vụ dứa, các hộ trồng dứa trong xã có thể có thu nhập từ 120-140 triệu đồng/ha. Hay như cây chuối hiện được trồng đại trà tại xã Thái Niên (huyện Bảo Thắng) và một số xã thuộc 2 huyện Mường Khương, Bát Xát với quy mô khá lớn (gần 1.400ha), cho năng suất bình quân 30 tấn/ha, sản lượng thu hoạch hằng năm 36 nghìn tấn.

Khai thác tối đa những "ưu thế vàng" về địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu cùng thị trường tiêu thụ, những năm qua, tỉnh Lào Cai đã tập trung đẩy mạnh phát triển cây trồng dài ngày có giá trị kinh tế cao, góp phần quan trọng vào thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, giúp hàng nghìn hộ đồng bào DTTS vươn lên thoát nghèo nhanh và bền vững. Xác định lợi thế lớn của những loại cây trồng này, chương trình phát triển toàn diện được đẩy mạnh theo hướng mở rộng quy mô diện tích hợp lý ở những vùng có điều kiện, tập trung đầu tư thâm canh tăng năng suất, trong đó, đặc biệt ưu tiên phát triển thị trường tiêu thụ.

Theo quy hoạch tổng thể phát triển cây nông nghiệp, công nghiệp dài ngày từ nay đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, tỉnh Lào Cai xác định sẽ tăng thêm diện tích các loại "cây vua", đặc biệt, phấn đấu đến năm 2020 sẽ trồng mới 1.500ha chè bằng các giống có chất lượng cao, áp dụng sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP để nâng cao chất lượng các vùng chè...

Nhiều thử thách

Bên cạnh những thuận lợi, vùng cây trồng dài ngày của Lào Cai đang đứng trước những thử thách không nhỏ, chẳng hạn như sắn - một trong những loại cây thuộc diện "có ưu thế" thuộc hàng "top" trên địa bàn, được trồng tập trung tại các xã Võ Lao, Sơn Thủy, Tân An (huyện Văn Bàn). Riêng tại xã Tân An, 100% thôn, bản trong xã đều triển khai trồng sắn với quy mô khác nhau, trong đó, có những thôn, bản cây sắn "chiếm lĩnh" hầu hết diện tích đất canh tác, trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ đồng bào DTTS.

Mặc dù sản phẩm sắn củ đã có chỗ đứng trên thị trường, lại có hẳn một nhà máy chế biến sắn vốn được kỳ vọng là "công cụ đắc lực" trong khâu tiêu thụ (Nhà máy sắn Tân An), nhưng người trồng sắn ở Văn Bàn những năm qua vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là khâu "đầu ra".

Đơn cử, cũng vẫn là sắn Văn Bàn, nhưng giá cả lại liên tục "nhảy múa" (năm 2015, đầu vụ đạt trên dưới 2.000 đồng/kg, giữa vụ giảm xuống mức 1.200 đồng/kg, sau đó chỉ còn 800 đồng/kg). Sự bấp bênh về giá sắn không chỉ làm cho nông dân bị thiệt hại, mà còn tạo ra một tiền lệ đáng tiếc, khiến người trồng sắn không tin tưởng, ít chú trọng trong khâu chăm sóc, qua đó, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, làm cho cây sắn vốn đã khó khăn lại càng lao đao thêm.

Không chỉ sắn, một loại "cây vua" khác là chuối cũng đang vướng phải những vấn đề nan giải. Do giá cả không ổn định nên chuối đang bị các loại cây khác cạnh tranh một cách gay gắt về mặt diện tích. Mặt khác, thị trường tiêu thụ truyền thống từ phía Trung Quốc cũng đang bị chi phối mạnh bởi sản phẩm đồng dạng nhưng giá rẻ hơn nhiều.

"Tín hiệu xấu" gần đây nhất là sự giảm giá đột ngột của sản phẩm chuối quả mang thương hiệu Bản Lầu, vốn trước đây rất "hút hàng", thu hoạch đến đâu, bán hết đến đấy. Cụ thể, tại vùng trồng chuối Bản Lầu, gần đây, có thời điểm giá chuối đã "rớt" xuống mức kỷ lục, từ 10.000-25.000 đồng/kg xuống còn 2.800-3.000 đồng/kg, làm cho đa số người trồng chuối lỗ hoặc cùng lắm là hòa vốn.

Cần thêm nhiều "giải pháp nóng"

Với những ưu thế đặc thù, việc mở rộng diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao một cách bền vững ở Lào Cai không có gì đáng phải phân vân. Trong quy hoạch tổng thể phát triển cây nông nghiệp, công nghiệp dài ngày từ nay đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, các ngành chức năng ở Lào Cai đã tính toán rất kỹ về tính bền vững - được bảo đảm bởi nhiều yếu tố như giống, biện pháp khuyến nông và giải pháp về nguồn vốn.

Riêng về giống, các ban, ngành chức năng địa phương đã rất năng động trong việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật để cải tạo, phục tráng, nhập ngoại một số cây có giá trị kinh tế (như đào, mận, lê tai nung tại 2 huyện Sa Pa và Bắc Hà). Đồng thời, xác định những giống cây khác có khả năng thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng, năng suất, chất lượng cao đưa vào canh tác, giúp người dân chủ động được giống phục vụ phát triển sản xuất (như việc triển khai diện tích chuối trồng bằng phương pháp nuôi cấy mô ở các huyện Mường Khương, Bát Xát, Bảo Thắng và TP Lào Cai)...

Tuy nhiên, cũng như các địa phương khác, ở Lào Cai, vấn đề quan trọng nhất trong "câu chuyện" thị trường tiêu thụ sản phẩm cây trồng, trong đó có các loại "cây vua" là tính chủ động và bền vững. Để "hóa giải" bài toán khó này, các chuyên gia cho rằng, bên cạnh việc kêu gọi các dự án đầu tư nhằm tăng nguồn vốn thâm canh và đầu tư chế biến, tỉnh Lào Cai cần triển khai nhiều nhóm những giải pháp như tăng cường công tác quản lý, có chính sách cho nông dân vay vốn theo kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu.

Mặt khác, kêu gọi vốn đầu tư thông qua các dự án chế biến, xuất khẩu, đầu tư ứng trước và thu hồi vốn thông qua sản phẩm. Đặc biệt, Lào Cai cần chủ động tìm thêm nhiều nguồn tiêu thụ trong thị trường nội địa. Tất cả "giải pháp nóng" này cần được triển khai theo hướng làm sao trả lời cho được câu hỏi: Người nông dân có muốn canh tác nữa không? Mức thu nhập có xứng đáng với công sức của họ bỏ ra chưa? Làm được như vậy, các loại cây trồng dài ngày trên địa bàn Lào Cai mới tránh được những dấu hiệu không mấy sáng sủa, giữ vững vai trò quan trọng của chúng trong nền kinh tế nông nghiệp của địa phương.

PV