Người về xóm biển mù xa

Đón tôi tại trụ sở Tòa án nhân dân (TAND) huyện Năm Căn, tỉnh Cà Mau, chị Hiền (hiện là Chánh án TAND huyện) bảo: "Năm Căn bây giờ đã phát triển lắm rồi, khác với hồi cô đến. So với ngày xưa, lúc chị mới vào đây công tác thì lại càng nhiều thay đổi".  Cái "ngày xưa" mà chị Hiền vừa nhắc tới là năm 1994, khi ấy, chị vừa tốt nghiệp đại học rồi khăn gói cùng người yêu - sau này là chồng chị - về đây nhận công tác. Anh là người gốc Năm Căn. Lúc đó, chị chỉ nghĩ, mình có xông pha nơi thủy tận sơn cùng vài năm cũng là thỏa cái chí tang bồng tuổi trẻ. Hơn nữa, đây là vùng đất còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, dân trí còn hạn chế, vì thế sẽ rất cần những người như anh và chị. Thế là, mặc gia đình can ngăn, chị vẫn quyết về với vùng đất "nằm nghiêng thấy nước, nằm ngửa thấy tràm".

Nhưng, cô gái xứ Quảng ấy vẫn chưa thể hình dung hết những cơ cực mà mình phải đối mặt. Nhìn xóm ấp nào cũng chỉ thấy nhà xập xệ toàn tranh tre, nứa lá, con người phóng khoáng trước thiên nhiên và đương nhiên cũng ít am hiểu và quan tâm đến pháp luật, điều đó khiến chị cảm thấy rất trăn trở. Đó là chưa kể đến chuyện từ khi vào đây, mọi kỹ năng sống chị phải học lại từ đầu như đi cầu khỉ, điều khiển vỏ lãi, ăn mắm ba khía, học hỏi phong tục, lối sống của đồng bào Kinh, Hoa, Khmer. Suốt những năm tháng ấy, chị Hiền cũng chả nhớ được là mình rớt sông, ngã rạch và "chết hụt" bao lần.

Ngày đó, cơ sở vật chất TAND huyện vẫn còn nghèo nàn, thiếu thốn. Trụ sở cơ quan lúc bấy giờ chỉ là căn nhà lá đứng "kiễng chân" dưới lòng kênh, nóc phủ lá dừa, tường vách tả tơi. Chỉ với chừng bốn, năm chục mét vuông giữa thông thốc bốn bề là gió ấy, chị và hai đồng nghiệp khác phải thu xếp sao cho vừa có Hội trường xét xử, vừa có phòng làm việc và lưu trữ hồ sơ. Trụ sở làm việc đã vậy, còn chỗ ở thì tuyệt nhiên không có. Suốt mấy năm liền, chị Hiền cùng mấy đồng nghiệp phải tá túc nhà dân. Rồi mấy chị em cũng dựng tạp được căn nhà tạm bập bềnh chìm nổi theo con nước. Mãi đến khi lập gia đình, chị Hiền mới thoát khỏi cảnh sống tạm bợ. Nhưng, trụ sở làm việc thì vẫn vậy, vẫn rung lắc, có khi tường vách bay tứ tán, mỗi thứ một nơi khi trời nổi cơn giông gió. Thế nên câu chuyện cả trụ sở TAND huyện hoàn toàn bị biến mất sau một đêm mưa gió cũng là chuyện bình thường. Giờ, sau hơn 20 năm sống trên vùng đất mũi chỉ cần nghe tiếng gió là chị Hiền có thể đoán biết được trời sắp có giông hay bão, đến từ Biển Đông hay từ phía vịnh Thái Lan sang.

"Hòa giải viên" của xóm ấp

Vượt qua thử thách để bám trụ nơi xóm biển mù xa, suốt 22 năm, chị Hiền luôn tự nhủ với lòng mình phải hết sức cố gắng. Trung bình mỗi năm, chị phải thụ lý và giải quyết gần 200 vụ việc. Để hoàn thành ngần ấy công việc, chị Hiền đã phải bỏ ra rất nhiều công sức, bởi trên địa bàn Năm Căn, phương tiện di chuyển "đắc địa" nhất là xuồng, ghe hoặc vỏ lãi, vì đường giao thông chưa có, hoặc có nhưng cũng rất khó đi. "Trong nhiều năm liền, chị Hiền là một trong những Thẩm phán trực tiếp thụ lý, giải quyết rất nhiều án của tỉnh Cà Mau. Điều đặc biệt là, phần lớn các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, tỷ lệ hòa giải thành công của chị Hiền cũng luôn đạt tỷ lệ rất cao" - Phó Chánh án TAND tỉnh Cà Mau Trần Trọng Hữu cho biết.

Một trong những vụ án mà chị hòa giải thành công là vụ tranh chấp đất đai giữa gia đình ông Thái Văn Bình và bà Nguyễn Thị Hồng ở xã Tam Giang Đông. Cả hai đương sự trong vụ án này là hàng xóm láng giềng "tối lửa tắt đèn có nhau" từ nhiều năm trước, lý do họ dắt nhau đến chốn pháp đình nhờ phân xử cũng chỉ bởi cái hàng rào do nhà bà Hồng vừa mới dựng lên không được thẳng. Trước giờ, ở Năm Căn chả ai nghĩ tới chuyện làm ranh giới. Có chăng chỉ là con lạch nhỏ chạy hết đất, được đào lên lúc lập vườn để phân định tượng trưng, trên bờ trồng mấy thứ cây ăn trái lâu năm. Những thứ cây mọc hai bên bờ lạch ấy cũng không quan tâm đó là biên giới, tầng lá đan vào nhau. Bầy gà cứ bay qua bay lại tìm kiếm thức ăn, bạ đâu đẻ đó, không cần quan tâm chuyện trứng nằm vườn nào mới phải. Còn bọn trẻ thì cứ vô tư nhảy qua mương mà sang vườn khác đùa chơi, hái quả. Thế nhưng, khi đất đai ngày càng có giá, cũng những đứa trẻ, cũng những người hàng xóm thân thiết ngày xưa, bỗng chốc trở thành kình địch của nhau, ai có gậy cầm gậy, ai có dao cầm dao, máu vằn tia mắt, sẵn sàng xông vào nhau, chỉ vì cái ranh giới đất mới được đổ bằng bê-tông "trót" không thẳng rồi lôi nhau ra nhờ tòa phân xử.

Cách làm của chị Hiền cũng rất đơn giản, song không phải ai cũng làm được: "Trong những vụ việc như thế, điều quan trọng và cần thiết nhất là mình phải làm thật tốt công tác hòa giải. Bởi, nếu có đưa ra xét xử, mọi thứ phơi bày ra hết, dù ai thắng, ai thua thì cái mất lớn nhất của cả hai bên là tình nghĩa xóm giềng. Hơn thế nữa, an ninh trật tự trên địa bàn xóm ấp cũng vì thế dẫn đến bất ổn. Nghĩ vậy, nên tôi năm lần bảy lượt lặn lội đến gặp riêng từng gia đình để phân tích, nói điều hơn lẽ thiệt. Ban đầu, cả hai bên đều tỏ ra rất cương quyết, không chịu hợp tác. Tôi vẫn quyết không từ bỏ. Phải đến sau lần chứng kiến tôi đội mưa, lội bùn ngã xoành xoạch vào nhà, ông Bình mới chịu nhún, rút đơn khởi kiện"

Rồi vụ án xin ly hôn ở xã Đất Mới cũng là một thành công nhờ sự tận tụy và kiên trì của chị Hiền. Người chồng có "duyên mới" nên nhất định đòi ly hôn vợ.  Sau khi tìm hiểu nguồn cơn, chị thu xếp công việc vượt mấy chục cây số đường để gặp trực tiếp người chồng. Giữa đường trời mưa to, quần áo ướt hết, chị đã định quay về, nhưng cứ nghĩ đến cảnh 3 đứa trẻ sẽ phải bơ vơ khi bố mẹ ly hôn, chị lại vượt mưa đi tiếp. Khi đến nơi cũng đã nhọ mặt người. Anh chồng từ thái độ khăng khăng đòi bỏ vợ, sau khi nghe chị vừa cứng, vừa mềm phân tích thiệt hơn, đã đồng ý rút đơn. Đêm đó, chị Hiền đã phải ngủ nhờ ở nhà một người quen, đến sáng hôm sau mới về.

Trong hầu hết những vụ án dân sự và hôn nhân gia đình do mình thụ lý, chị Hiền đều lặn lội xuống tận từng gia đình, gặp từng đối tượng để làm công tác vận động, hòa giải. Anh em trong cơ quan cũng như những người thân trong gia đình đã quá quen với việc chị "cơm đùm, cơm nắm", ngồi thuyền, rẽ nước xuống địa bàn. Thật khó có thể tính hết được những khó khăn chị đã phải vượt qua và càng khó để đong đếm được công sức chị đã bỏ ra trong ngần ấy chuyến đi. Chỉ tính riêng trong năm 2015, chị đã hòa giải đoàn tụ được 4 cặp vợ chồng. Thế nên, trong suốt quá trình công tác, người nữ Chánh án ấy nhiều lần được cấp trên khen thưởng và được tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua...

Đối với chị, sự tin tưởng, yêu quý của bà con Đất Mũi mới là phần thưởng đáng tự hào nhất sau 22 năm cống hiến. Sự giản dị, chân thành của người con gái miền Trung ấy đã bắt rễ vào lòng dân nơi đây, được mọi người trân trọng, trìu mến gọi chị bằng những cái tên ấm áp: Cô Hiền "hòa giải" hay: Cô Hiền "Chánh án". Còn tôi lại muốn gọi chị là "Cô Hiền Đất Mũi", để cảm ơn chị đã cho tôi một câu chuyện đẹp từ nơi xóm biển mù xa này.

Tuệ Lâm