Đại tướng Võ Nguyên Giáp với đồng bào dân tộc. Ảnh: Tư liệu

Tôi còn nhớ, vào dịp 22-12-1994, UBND tỉnh Cao Bằng mời tôi lên dự buổi lễ mít tinh kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập QĐND Việt Nam do tỉnh tổ chức. Buổi lễ mít tinh hôm đó diễn ra ở một cái sân rộng giữa thị xã Cao Bằng (nay là thành phố Cao Bằng). Đến dự sự kiện trọng đại này, trước đông đảo cán bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng, Đại tướng đã phát biểu với mọi người bằng tiếng Tày...

Trong thời kỳ hoạt động bí mật ở Cao Bằng, hầu hết các cán bộ cách mạng đều có bí danh riêng. Bác Hồ có tên là già Thu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp có tên là Văn. Vì thế, người dân Việt Bắc quê tôi thường gọi là đồng chí Văn, anh Văn, trẻ con gọi là chú Văn, bác Văn... Ai gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp lần đầu mà chào bác Văn thì chắc chắn bác sẽ vồn vã thân mật hỏi ngay là có phải quê ở Cao Bằng, Bắc Kạn không? Nếu biết là người Tày quê ở Cao Bằng, Bắc Kạn thì bác sẽ nói chuyện tiếng Tày như người thân thiết trong gia đình.

Buổi sáng sớm 22-12-1994 đó, tôi đi cùng xe với ông Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp để vào thăm khu rừng Trần Hưng Đạo. Địa danh này, người dân địa phương thường gọi là Pù Slam Kha (núi Ba Ngả) - nơi thành lập QĐND Việt Nam. Dọc hai bên đường hôm đó rất đông bà con đồng bào Dao cầm cờ vẫy chào Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thỉnh thoảng bác bảo anh lái xe dừng xe lại để bác xuống bắt tay, thăm hỏi bà con. Đại tướng nói chuyện thân mật với bà con bằng tiếng Dao cũng thông thạo như nói tiếng Tày.

Trời mưa lầy lội, những đoạn đường mới mở khó đi, bùn non nhão nhoét, bánh xe bị trơn trượt, chúng tôi cùng Đại tướng phải xuống xe đi bộ. Đại tướng đi phăm phăm như người thợ rừng vốn đã từng quen thuộc với cảnh mưa nguồn suối lũ. Đến nơi, dưới tán cây cao, bà con nhân dân đứng đầy chật cả cánh rừng để đón Đại tướng. Đại tướng đứng lại nhìn khắp xung quanh một lượt, dựng chiếc gậy vào gốc cây núc nác già, rồi bắt tay nhà thơ dân tộc Dao Bàn Tài Đoàn đang đứng ở phía sau trong dòng người đông đúc. Đại tướng Võ Nguyên Giáp thân mật ôm lấy nhà thơ dân tộc Dao Bàn Tài Đoàn và cùng cười giòn tan dưới trời mưa giăng giăng.

Sau này, nhà thơ Bàn Tài Đoàn đã kể lại với tôi là trong thập kỷ 40 của thế kỷ XX, khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp hoạt động ở Cao Bằng, thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân thì nhà thơ Bàn Tài Đoàn chưa biết nói tiếng Kinh, cũng không biết chữ quốc ngữ, chỉ biết chữ Nôm Dao.

Anh Văn (bí danh Đại tướng Võ Nguyên Giáp) đã dạy chữ quốc ngữ và tiếng Kinh cho nhà thơ. Lúc ấy, vì không có giấy bút nên phải viết bằng cách lấy mũi dao nhọn rạch lên lá chuối rừng, sau đó đem phơi nắng cho khô để nét chữ hiện lên mới đọc được. Bác Văn dạy bác Bàn Tài Đoàn chữ quốc ngữ và tiếng Kinh, còn Bàn Tài Đoàn thì dạy bác Văn học tiếng Dao...

Hai người đã trở thành đồng chí và bạn thân thiết của nhau. Bàn Tài Đoàn sau này đã trở thành nhà thơ nổi tiếng. Kháng chiến thành công, nhà thơ Bàn Tài Đoàn làm Giám đốc Sở Văn hóa Khu tự trị Việt Bắc và tham gia Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam.

Hồi đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp rất ham học hỏi, ngoài học tiếng Dao với nhà thơ Bàn Tài Đoàn, Đại tướng còn học hỏi trong nhân dân nên đã thông thạo cả hai thứ tiếng Tày và Dao.  Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã quyết tâm học nói cả tiếng Tày và tiếng Dao để tuyên truyền, vận động bà con dân tộc đi theo và ủng hộ, chở che cho cách mạng...

Do biết nói tiếng dân tộc thiểu số nên Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã truyền được ngọn lửa của cách mạng vào sâu trong quần chúng nhân dân. Vị Tổng Tư lệnh QĐND Việt Nam đã được bà con các dân tộc ở Việt Bắc yêu quý như người ruột thịt của gia đình.

Kháng chiến thành công, Đại tướng Võ Nguyên Giáp về Thủ đô Hà Nội và sống ở đó cho đến lúc qua đời... Trong những năm còn sống, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn luôn mang trong lòng một tình cảm sâu nặng gắn bó với nhân dân các dân tộc Việt Bắc, lúc nào có thời gian rảnh rỗi thì bác lại lên thăm.