Trong báo cáo năm 2022 củaTổ chức Di cư quốc tế (IOM), người di cư quốc tế đã tăng cao trong 50 năm qua và ở mức đáng báo động trong những năm gần đây với căn nguyên là suy thoái kinh tế hậu Covid-19, thất nghiệp, biến đổi khí hậu…

Theo IOM, số người di cư hiện nay là hơn 281 triệu người, chiếm 3,6% dân số thế giới và có thể tăng lên hơn 350 triệu người vào năm 2030. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) cho biết, trong giai đoạn 2017-2019, người lao động di cư tăng từ 164 triệu lên 169 triệu người, chiếm 5% lực lượng lao động toàn cầu. Từ năm 2020 đến 2022 sống chung với Covid-19, lượng người lao động di cư tăng mạnh. Tại châu Âu, Trung Á và châu Mỹ, tỷ lệ lao động di cư chiếm tới gần 64%.

Ngày 19/12/2018, Đại hội đồng LHQ thông qua Hiệp ước Toàn cầu về di cư hợp pháp, an toàn và trật tự (GCM) và được coi là văn kiện quốc tế đầu tiên về quản lý người di cư. Điểm đáng chú ý trong văn kiện này là 23 mục tiêu đảm bảo di cư hợp pháp và nâng cao hiệu lực quản lý dòng người di cư.

Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres khẳng định, GCM là lộ trình ngăn chặn sự hỗn loạn và nỗi thống khổ của những người di cư bất hợp pháp. Người đứng đầu LHQ cũng chỉ ra rằng, hoạt động di cư hợp pháp cho phép hàng triệu người tìm kiếm những cơ hội mới, tạo thuận lợi cho cộng đồng xuất phát người di cư và cả cộng đồng là điểm đến của người di cư.

Ủng hộ quan điểm này, giới chuyên gia chỉ ra rằng, việc người lao động di cư giúp giải quyết vấn đề lao động dư thừa, giảm tỷ lệ thất nghiệp, nghèo đói ở nơi họ đi và giúp những nơi này có được nguồn lao động chất lượng cao hơn khi họ trở về. Ở chiều ngược lại, nơi người di cư đến sẽ được bù đắp sự thiếu hụt lao động, thúc đẩy quá trình tái cơ cấu nền kinh tế. Dẫu vậy, nhiều cảnh báo cũng được truyền thông rộng rãi về việc vấn nạn người di cư trái phép không được kiểm soát sẽ dẫn tới những hậu quả khó lường, bao gồm cả số lượng lớn sinh mạng con người. Sự quản lý yếu kém chưa theo kịp thực tiễn cũng sẽ làm gia tăng sự chia rẽ xã hội, trực tiếp góp phần làm sâu sắc hơn nạn bóc lột, lạm dụng người lao động di cư.

Theo giới quan sát, bối cảnh thực tiễn cho thấy, vấn nạn người di cư trái phép đã, đang và có thể sẽ tiếp tục ghi nhận hàng loạt thảm kịch đau thương. Theo báo cáo của IOM, dù nỗ lực quốc tế trong nhiều năm qua từng bước đi vào thực tiễn cuộc sống, song, thống kê đến ngày 24/10/2022 ghi nhận, ít nhất 2.836 đã người chết và mất tích trên tuyến đường di cư Trung Địa Trung Hải kể từ năm 2021, tăng đáng kể so với con số 2.262 trường hợp tử vong được ghi nhận trong giai đoạn 2019-2020. Thống kê của Cơ quan Bảo vệ biên giới châu Âu (Frontex) cho biết, chỉ riêng 10 tháng của năm 2022, lượng người di cư trái phép đã lên đến 275.500 người, tăng 73% so với cùng kỳ năm ngoái và là con số cao nhất kể từ năm 2016.

Truyền thông thế giới thời gian gần đây cũng liên tục đưa tin về những vụ việc làm rúng động dư luận toàn thế giới. Điển hình là vụ gần 100 người thiệt mạng trong thảm kịch lật thuyền trên biển Địa Trung Hải vào đầu tháng 4/2022 trong bối cảnh lượng người vượt biên trái phép vào Liên minh châu Âu (EU) tăng mạnh. Tiếp đó, vào tháng 6/2022 xảy ra thảm kịch khác, khi lực lượng an ninh Mỹ phát hiện 53 thi thể trong thùng một xe đầu kéo ở thành phố San Antonio, bang Texas. Các nạn nhân đều là người di cư đến từ Mexio, Guatemala, Honduras… được đưa trái phép vào Mỹ.

GCM đến nay đã tròn 4 năm có hiệu lực, song, vấn nạn người di cư trái phép vẫn biến đổi nhanh chóng và đặt ra nhiều thách thức mới. Dịp này, LHQ tiếp tục kêu gọi toàn thế giới duy trì tinh thần đoàn kết, hợp tác và trách nhiệm để GCM được triển khai thực chất để hình thành một môi trường di cư có lợi cho tất cả.

Thanh Trúc