Chính phủ Peru áp đặt tình trạng khẩn cấp từ ngày 14/12 nhưng không có nhiều tác dụng, thậm chí còn khiến xu hướng bạo lực có nơi, có chỗ leo thang với nhiều vụ đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát, quân đội. Theo giới quan sát, chính quyền của bà Dina Boluarte - tân Tổng thống Peru vừa nhậm chức, vừa đối mặt với một áp lực “khổng lồ”. Điển hình như Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Bộ trưởng Bộ Văn hóa vừa nhậm chức đã từ chức chỉ sau vài ngày vì áp lực từ dân chúng. Nguyện vọng chủ yếu của người biểu tình gồm: Ủng hộ cựu Tổng thống Pedro Castillo đã bị Quốc hội nước này phế truất và bắt giữ; kêu gọi giải tán Quốc hội; tân Tổng thống Dina Boluarte phải từ chức và tiến hành cuộc bầu cử sớm.

Theo giới chuyên gia chính trị khu vực, điều mà người biểu tình mong muốn sẽ khó có thể được đáp ứng, khi Quốc hội Peru đã bác đề xuất của bà Dina Boluarte về việc cải tổ Hiến pháp nhằm mở đường cho việc tổ chức một cuộc tổng tuyển cử sớm vào năm 2023 vì không đạt đủ số phiếu cần thiết để thực hiện việc cải tổ Hiến pháp. Truyền thông khu vực dẫn lời các nghị sĩ thuộc các đảng cánh tả ủng hộ cựu Tổng thống Castillo, cho biết mong muốn đưa vào văn kiện sửa đổi Hiến pháp điều khoản thành lập một Quốc hội lập hiến bên cạnh việc kêu gọi tổ chức tổng tuyển cử sớm.

Trong một tuyên bố, bà Dina Boluarte cho rằng, một số người biểu tình đã tấn công cảnh sát và có các hành động phá hoại. Lực lượng vũ trang được triển khai để bảo vệ sự an toàn và quyền lợi của người biểu tình. Tuy nhiên, rất nhiều hành vi phá hoại đáng lên án đã diễn ra. Những người cực đoan đã lợi dụng thiện chí của chính quyền và quyền biểu tình của người dân để tấn công cảnh sát, binh lính, cơ quan công quyền và cả người dân, cơ sở kinh doanh tư nhân…

Cộng đồng quốc tế đã ủng hộ sự quan ngại của Liên hợp quốc đối với bất ổn tại Peru. Lãnh đạo các nước Mỹ Latin như Mexico, Argentina, Bolivia, Colombia đã ra tuyên bố chung đề nghị Chính phủ Peru ưu tiên đáp ứng nguyện vọng của người dân. Tổng thống Mexico Andres Manuel Lopez Obrador chỉ trích việc Chính phủ Peru áp đặt tình trạng khẩn cấp và vẫn coi ông Castillo là tổng thống hợp pháp của Peru. Người đứng đầu Mexico cũng đặt ra nghi vấn về việc có thế lực nước ngoài tác động đối với những bất ổn chính trị ở Peru.

Điểm lại những nét chính dẫn tới những ngày đen tối ở Peru hiện nay, sáng ngày 7/12, Quốc hội Peru đã lên lịch tổ chức bỏ phiếu vào buổi chiều về việc có nên luận tội Tổng thống Pedro Castillo do các cáo buộc tham nhũng hay không. Ông Castillo phản ứng bằng cách tuyên bố giải tán Quốc hội và thành lập một chính phủ khẩn cấp. Động thái của ông Castillo bị cáo buộc là âm mưu đảo chính. Cùng ngày, ông Castillo bị cách chức và bị bắt giữ; bà Dina Boluarte - Phó Tổng thống lập tức nhậm chức Tổng thống. Các cuộc biểu tình nhanh chóng nổ ra ở Thủ đô Lima và lan rộng khắp nhiều vùng miền.

Giới chuyên gia bình luận, quá trình chuyển giao quyền lực ban đầu đặt ra những lý tưởng hòa bình, nhưng thực tế hiện nay đã nhuốm màu bạo lực. Ông Castillo là tổng thống thứ 6 phải đối mặt với án tù chỉ trong 2 thập kỷ qua. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy, sự bất ổn thể chế tại quốc gia Nam Mỹ này có thể sẽ còn tiếp tục kéo dài, ngày càng sâu rộng trong mọi khía cạnh của đời sống. Tháng 11/2022, Liên hợp quốc cảnh báo, Peru là quốc gia có tỷ lệ người chịu cảnh mất an ninh lương thực cao nhất ở Nam Mỹ với một nửa dân số không được tiếp cận dinh dưỡng đầy đủ.

Thanh Trúc