Bà Trương Thị Lan cống hiến trọn đời cho cách mạng. Ảnh: Chiến Khu

Tên khai sinh của bà là Trương Thị Lan (bí danh Hai A), sinh năm 1949, tại xã biên giới Vĩnh Hội Đông, huyện Phú Châu (nay là xã Vĩnh Hội Đông, huyện An Phú), tỉnh An Giang, là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Bà là một cán bộ cách mạng ưu tú, đã có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới của Tổ quốc. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bà sớm giác ngộ và tham gia cách mạng từ năm 1972, được Huyện ủy Phú Châu tin cậy giao phó nhiều trọng trách, từng giữ các chức vụ: Phó Bí thư Huyện đoàn Phú Châu, Trưởng Công an xã Vĩnh Hội Đông.

Ngày 6-6-1974, bà Trương Thị Lan được kết nạp vào Đảng, sinh hoạt tại Chi bộ xã Vĩnh Hội Đông và được Huyện ủy giao trọng trách bí mật phát động phong trào đấu tranh chống Mỹ-ngụy, tham gia cướp chính quyền địch. Lúc đó, bà mang bí danh Hai A. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, non sông thu về một mối, bà tiếp tục cùng chính quyền địa phương thực hiện công tác đăng ký, quản huấn ngụy quân, ngụy quyền; củng cố và xây dựng chính quyền cách mạng còn non trẻ.

Trong chiến đấu bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới của Tổ quốc, bà đã trực tiếp chỉ huy lực lượng Công an xã phối hợp với  Đồn BP Vĩnh Hội Đông và du kích xã Vĩnh Hội Đông chiến đấu bảo vệ biên giới, địa bàn với 426 trận đánh lớn nhỏ. Từ năm 1975-1979, bà cùng với du kích xã phối hợp với Đồn BP Vĩnh Hội Đông tham gia bảo vệ biên giới Tây Nam chống lại bọn diệt chủng Pôn Pốt - Iêng-xa-ri, gây tiếng vang lớn.

Tiêu biểu là trận đánh ngày 14-2-1978. Đây là trận đánh lớn, phạm vi rộng, địch sử dụng lực lượng đông đánh thẳng vào Phú Hội, Vĩnh Ngươn và bao vây toàn xã Vĩnh Hội Đông suốt 13 ngày đêm và đánh thọc sâu vào xã Đa Phước, An Phú. Vì cấp trên chi viện súng chưa kịp, đơn vị vừa đánh, vừa thu vũ khí địch để chiến đấu với bọn Khmer đỏ. Ta chủ động phục kích tiêu diệt 81 tên, bắt sống 9 tên, thu 50 súng các loại.

Trong thời gian tham gia kháng chiến, bà thường xuyên thực hiện tốt công tác dân vận, gắn bó mật thiết với nhân dân để đánh địch, đặc biệt, bà trực tiếp vận động nhân dân vót hơn 6.000 cây chông tre, làm 1.200 bàn chông sát thương địch và dựng 2.000 mét rào phòng tuyến chiến đấu, đào nhiều giao thông hào và công sự.

Trong số các trận chiến đấu chống lại quân Khmer đỏ, bà nhớ nhất khi tham gia trận đánh vào tháng 5-1978, bị địch bao vây bốn phía, lương thực, thuốc men thiếu thốn. Bà đã cùng với đồng đội chia nhau từng muỗng cháo cầm hơi, ăn rau dại thay cơm, nhưng đơn vị vẫn giữ vững trận địa đến cùng. Ngay sau trận đánh, đơn vị bà còn chi viện lực lượng cho Huyện đội Chợ Mới tiêu diệt địch. Cũng trong trận đánh ấy, bà đã bị thương do bị mảnh lựu đạn găm vào đầu, khi đang chỉ huy lực lượng Công an xã đột phá vòng vây của địch.

Bà Lan tâm sự: "Những lúc chiến đấu gian khổ như vậy, mới thấy hết tinh thần yêu nước, yêu quê hương của anh chị em lớn như thế nào". Bao nhiêu kỷ niệm những ngày tham gia kháng chiến cứ thế ùa về, hễ nhắc đến những hy sinh của đồng đội, của người dân vô tội, bà Lan lại bùi ngùi, xúc động. Cho đến tận bây giờ, bà vẫn còn nhớ như in hình ảnh những người đồng đội đã anh dũng hy sinh và ký ức về một thời máu lửa cứ theo bà vào trong cả giấc ngủ hằng đêm.

Bà đã luôn sát cánh cùng đồng đội và đồn BP, dân quân du kích, nhân dân xã Vĩnh Hội Đông chung tay viết nên bài ca chiến đấu và chiến thắng vẻ vang trước mọi kẻ thù hung bạo, góp phần xây dựng xã Vĩnh Hội Đông trở thành "lũy thép" nơi biên giới An Giang. Vì vậy, ngày 20-12-1979, dân quân du kích xã Vĩnh Hội Đông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân;  ngày 3-8-1995, Đồn BP Vĩnh Hội Đông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong xây dựng và bảo vệ biên giới thời kỳ đổi mới. Đó chính là niềm hạnh phúc nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của bà Lan. "Cả cuộc đời tôi hiến cho sự nghiệp cách mạng cũng chỉ mong cho quê hương được hòa bình, người dân được ấm no, hạnh phúc" - bà mỉm cười mãn nguyện.

Suốt đời cống hiến cho cách mạng, giờ đây, bà Lan vẫn sống một mình trong căn nhà Tình nghĩa do Công an tỉnh xây tặng ở ấp Vĩnh Hội, xã Vĩnh Hội Đông, huyện An Phú, tỉnh An Giang. Ban Giám đốc Công an tỉnh An Giang đã tặng bà 1 ti vi và 1 tủ thuốc cùng với một số loại thuốc chữa bệnh thông thường. Mỗi khi trái gió trở trời, bà lại bị cơn đau đầu hành hạ vì di chứng của vết thương cũ tái phát.

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng không biết mệt mỏi, lập nhiều chiến công xuất sắc, bà Trương Thị Lan đã vinh dự được Đảng, Nhà nước tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì và Ba; được Bộ Công an tặng 3 danh hiệu "Chiến sĩ thi đua" và nhiều bằng khen, giấy khen của các cấp...

Mặc dù sống trong hoàn cảnh neo đơn, khó khăn, nhưng bà vẫn tích cực tham gia các hoạt động xã hội của địa phương, trong đó có Hội Cựu chiến binh xã. Bà chia sẻ: "Tôi không muốn nghỉ ngơi, mỗi ngày tôi  muốn làm một điều gì đó có ích cho quê hương, cho xã hội". Người nữ cựu chiến binh trước mặt tôi, tuy tuổi đã cao nhưng vẫn tràn đầy nghị lực, chan chứa niềm tin. Bà luôn dành những gì tốt đẹp nhất cho mọi người và nhận về mình những khó khăn, gian khổ nhất, kể cả hy sinh, mất mát của riêng mình.