Thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp

Cũng như nhiều người Dao khác ở xã Nậm Tha, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, gia đình chị Triệu Thị Liều chủ yếu làm nông nghiệp kết hợp trồng cây bồ đề lấy gỗ. Cuộc sống của chị Liều chỉ thực sự thay đổi khi chị được tập huấn kỹ thuật khai thác nhựa bồ đề để bán cho doanh nghiệp sản xuất nước hoa, tinh dầu có giá trị cao hơn rất nhiều so với việc khai thác gỗ.

Năm nay là năm thứ 2 gia đình chị Liều thu được nhựa từ cây bồ đề. Do đã được tập huấn kỹ nên vợ chồng chị Liều thao tác rất thành thạo. Theo chị Liều, cây bồ đề rất dễ trồng, lại không bị sâu bệnh, khi khai thác nhựa, chỉ cần rạch vào vỏ cây để cây chảy nhựa ra đọng trên phần vỏ. Mỗi vết rạch cách nhau khoảng 1m, sau đó, vợ chồng chị sẽ bóc tách nhựa ra khỏi vỏ cây.

Sau khi thu hoạch nhựa thô, chị Liều sơ chế rồi liên hệ với Công ty Đức Phú (Công ty đối tác của Dự án GREAT) tới thu mua. Sau 7-8 năm, cây bồ đề mới cho lấy nhựa nên cán bộ dự án hướng dẫn chị Liều và các hộ dân ở xã Nậm Tha trồng xen gừng dưới tán bồ đề để lấy ngắn nuôi dài. Chị Liều cho biết, việc trồng thêm cây gừng vừa giúp tiết kiệm công lao động, vừa tận dụng được diện tích đất mà lại có thêm thu nhập trong lúc chờ đợi thành quả từ cây bồ đề. Đến nay, với nguồn thu nhập ổn định từ diện tích trồng bồ đề, chị Liều đã trả hết khoản vay tiền sửa sang nhà cửa. “Đời sống gia đình tôi được cải thiện rất nhiều” - chị Liều cho biết.

Cũng như chị Liều, từ năm 2019, được thụ hưởng Dự án GREAT, chị Bàn Thị Mấy, người dân tộc Dao, xã Nậm Xây đã biết cách trồng, chăm sóc và thu hoạch măng sặt hiệu quả nhất. Trước khi tham gia dự án, chị Mấy cũng như nhiều chị em người Dao khác, chỉ biết vào rừng khai thác măng sặt - một loại cây đặc sản của địa phương. Đào được măng rồi, chị lại xoay sở mang ra chợ bán mà không phải hôm nào cũng thuận lợi, bán hết được số măng đã đào.

Đổi thay bắt đầu từ khi chị Mấy tham gia dự án. Chị không chỉ được hướng dẫn kỹ thuật đào măng, mà còn được hướng dẫn cách trồng măng, chăm sóc cây để khi vào mùa, thu hoạch được nhiều nhất có thể. Đặc biệt, chị không còn phải lo tiêu thụ sản phẩm bởi đã có Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Sơn Thủy, đối tác của dự án bao tiêu.

Chị Mấy cho biết: “Trước đây, tôi chỉ biết khai thác mà không biết trồng và chăm sóc cây để măng mọc nhiều hơn. Sau khi tham gia dự án, tôi được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn mỗi khi khai thác măng không được đào hết mà phải để lại vài cây làm giống. Năm sau, cây con lại mọc lên. Cứ 5 năm thì chặt bỏ cây cũ”. Đặc biệt, Hợp tác xã Nông lâm nghiệp Sơn Thủy cam kết thu gom măng nên chị Mấy và những hộ dân khác trong xã không lo về đầu ra. Bao nhiêu măng cũng bán được hết, chị Mấy vô cùng phấn khởi.

Khai thác du lịch từ văn hóa bản địa

Cùng với các dự án phát triển sản xuất nông nghiệp, Dự án GREAT cũng hợp tác với các đối tác để phát triển ngành du lịch bền vững tại Lào Cai. Thực tế, du lịch đóng vai trò quan trọng ở Lào Cai, vì ngành này cung cấp một khối lượng lớn việc làm cho người dân, đặc biệt là cho phụ nữ và thanh niên. Theo các chuyên gia của dự án, phát triển du lịch, nếu được thực hiện một cách có trách nhiệm, có thể giúp duy trì các khu vực có giá trị bảo tồn cao và bảo tồn văn hóa địa phương bằng cách giúp chính quyền và cộng đồng địa phương hiểu được lợi ích kinh tế mà du lịch có thể mang lại nếu các điểm tham quan tự nhiên và văn hóa địa phương được duy trì.

Kết quả phát triển du lịch với sự hỗ trợ của Dự án GREAT ở Lào Cai cho thấy, nhận định trên là hoàn toàn đúng. Một trong những doanh nghiệp và cộng đồng được thụ hưởng dự án là Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ ở xã Tả Phìn, huyện Sa Pa, chuyên sản xuất và cung cấp dịch vụ tắm thuốc lá truyền thống của người Dao.

Chị Tẩn Tả Mẩy, người Dao, Giám đốc Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ ở xã Tả Phìn cho biết, ngày mới thành lập, chị và các thành viên trong hợp tác xã gặp rất nhiều khó khăn từ khâu tìm nguồn nguyên liệu cho tới đầu ra sản phẩm. Với sự hỗ trợ từ dự án, chị Mẩy đã liên kết với các hộ nông dân, trong đó có phụ nữ, để cung cấp dược liệu và các nguyên liệu khác. Đến nay, tổng cộng có 16 nhóm sản xuất đã được thành lập để cung cấp nguyên liệu cho hợp tác xã, với sự tham gia của 229 hộ gia đình.

Theo chị Tẩn Tả Mẩy, mỗi bài thuốc tắm do hợp tác xã sản xuất được phối chế từ rất nhiều loại lá cây, thân cây dược liệu. Kết hợp tri thức truyền thống của người Dao với những nghiên cứu, tìm tòi mới, Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ ở xã Tả Phìn đã cho ra mắt người tiêu dùng bộ sản phẩm khá đa dạng với cái bài thuốc tắm người Dao đỏ, thuốc tắm cho mẹ sau sinh, tắm cho trẻ em, bộ sản phẩm ngâm chân, bộ sản sản phẩm gội đầu gồm dầu gội đầu, xà phòng dược liệu và bộ sản phẩm xoa bóp.

Với sự hỗ trợ của Australia, các cơ sở chế biến dược liệu và điểm tắm thảo dược cũng được nâng cấp. Để giảm thiểu tác động của đại dịch Covid-19 do lượng khách quốc tế giảm mạnh, Dự án GREAT đã hỗ trợ hợp tác xã chuyển đổi mô hình kinh doanh hướng tới thị trường trong nước và tăng cường kinh doanh trực tuyến. Dự án GREAT cũng hỗ trợ họ nâng cao kỹ năng tiếp thị và đảm bảo thích ứng kinh doanh an toàn trong đại dịch Covid-19.

Dự án GREAT bắt đầu vào năm 2017, là chương trình về giới quan trọng nhất của Australia thực hiện tại Việt Nam, với tổng trị giá 33,7 triệu đô la Australia. Dự án hợp tác với các doanh nghiệp, tổ chức phi Chính phủ và các cơ quan Nhà nước của Việt Nam xây dựng hệ thống thị trường và kinh doanh bao trùm trong lĩnh vực nông nghiệp và du lịch tại hai tỉnh Sơn La và Lào Cai, nhằm đảm bảo phụ nữ địa phương và người dân tộc thiểu số tham gia tích cực và được hưởng lợi từ sự tăng trưởng này cũng như các hoạt động kinh tế liên quan.

An Nhiên