Ông Hoàng Siêu Hải.

Ông Hoàng Trung Phong, Phó Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng kể: Bố tôi quê ở Cao Bằng và đã mất lâu rồi, nhưng tôi vẫn cảm thấy ông không hề đi xa mà vẫn còn đâu đó quanh tôi. Ông là người thầy đầu tiên dạy tôi về cuộc sống, về cách mạng, về nhân cách làm người. Có người con trai nào mà không nhớ tới bố với những kỷ niệm tốt đẹp nhất. Bố tôi cao khoảng 1m73, tính cách rất mạnh mẽ, dứt khoát của người lính.

Có lẽ vì ông được học ở trường Quân sự Liễu Châu (Trung Quốc) rất sớm, cùng với những vị tướng khác như: Hoàng Minh Thảo, Vũ Lập... Ông trở về Cao Bằng và tham gia cách mạng, được sự huấn luyện trực tiếp từ Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau này nhiều lần ông kể cho chúng tôi nghe về thời gian được gần gũi Võ Đại tướng và Cụ Hồ trong những năm ở Pắc Bó. Vì là người Cao Bằng, thông thạo địa hình nên nhiều lần ông đã làm liên lạc cho cấp trên rồi huấn luyện dân quân tự vệ.

Theo tư liệu nói rằng, ông còn có dịp cùng đánh cờ tướng với Cụ Hồ khi ở Pắc Bó những lúc Người rảnh rỗi. Tuy nhiên, ông là người rất khiêm tốn, rất ít khi kể về bản thân, ngay cả những chiến công khi đang làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô đóng trong lòng địch. Tôi chỉ biết ông có bị thương một lần trong Chiến dịch Biên giới. Sau hòa bình lập lại, ông chuyển ngành và trở về làm cán bộ tỉnh rồi mất vào năm 1975. Năm 1973, tôi tham gia quân đội, chiến đấu ở chiến trường, khoảng một thời gian sau, tôi mới biết tin và xin phép đơn vị về thắp hương cho ông. Nhiều năm đã trôi qua, nhưng hình ảnh của ông vẫn sống mãi trong trái tim tôi.

Ông Hoàng Siêu Hải, sinh năm 1917, người Tày, cán bộ quân sự cùng thời với những cán bộ, học trò thân cận của Chủ tịch Hồ Chí Minh như Lê Quảng Ba, Đàm Minh Viễn, Đàm Quang Trung... đã đi từ căn cứ địa Cao Bằng (Pắc Bó) về Hà Nội tham gia giành chính quyền lập nên nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Nhiều người trong số họ đã trở thành những vị tướng, những vị lãnh đạo quân sự đầu tiên của chính quyền cách mạng non trẻ. Một số người được cử đi Nam tiến, số còn lại như Hoàng Sâm, Lê Thiết Hùng, Hoàng Điền, Hà Tấn Công, Lý Hải... đều nhận trọng trách ở những địa bàn trọng yếu ngoài Hà Nội, chỉ có Hoàng Siêu Hải là ở lại nội thành Hà Nội với vệ quốc quân.

Đã nhiều lần, Hoàng Siêu Hải đề đạt nguyện vọng với Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp được đến những điểm nóng nhất trực tiếp cầm súng chiến đấu, nhưng nguyện vọng chưa được giải quyết thì kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Bộ đội vệ quốc quân của Hoàng Siêu Hải cùng lực lượng tự vệ và toàn dân thành phố Hà Nội hợp thành một lực lượng chủ lực.

Trải qua những ngày chiến đấu ác liệt, Hoàng Siêu Hải mới nhận thấy những tháng ngày rèn quân, chỉnh cán để chờ thời cơ ra quân thật là tầm nhìn xa, trông rộng của Cụ Hồ và Đại tướng Giáp. Với một lực lượng nhỏ và trang bị vũ khí  kém hơn nhiều so với quân Pháp, bộ đội vệ quốc quân thành Hà Nội đã liên tiếp lập chiến công: Bảo vệ vững chắc Bắc Bộ phủ ngày 20 tháng 12; đánh thắng nhiều trận tại khu vực Bộ Quốc phòng và trại Vệ Quốc đoàn Trung ương (Hàng Bài); tập kích quân Pháp trên Yên Phụ; tập kích vào nhà Tiền đêm 23 tháng 12 giành thắng lợi lớn...

Áp dụng những kiến thức quân sự được học tại trường Quân sự Liễu Châu, Trung đoàn trưởng Hoàng Siêu Hải đã đưa ra chiến thuật: Cách đánh liên hoàn. Xây dựng các chiến lũy trên các đường phố tạo nhiều chướng ngại vật ngăn cản xe tăng, đục thông tường các ngôi nhà để bộ binh di chuyển... Với cách đánh này, quân đội ta kéo dài thời gian chiến đấu lên 1 hoặc 2 tháng, giảm thương vong và phá tan kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của thực dân Pháp.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô trong một thời gian nhất định, theo lệnh của Trung ương Đảng, nửa đêm 17-2-1947, Hoàng Siêu Hải và hơn 1.200 người gồm: Cán bộ, chiến sĩ, phụ nữ, trẻ em, thương binh bí mật luồn qua gầm cầu Long Biên rồi vượt sông trên những chiếc thuyền nan trở về tập kết an toàn bên bờ hữu ngạn sông Hồng.

Ông Hoàng Siêu Hải (người đội mũ, thứ 2 từ trái qua) tại Thủ đô Hà Nội năm 1947 cùng đồng đội của mình tiếp quản.

Ngày 21-2-1947, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp và các đồng chí Hoàng Văn Thái, Trần Quốc Hoàn, Vương Thừa Vũ đã đến thăm Trung đoàn Thủ đô tại làng Thượng Hội. Tổng Tư lệnh đã vui mừng siết chặt tay Hoàng Siêu Hải, Trung đoàn trưởng; Lê Trung Toản, Chính ủy... và nhiều cán bộ khác. Họ đã hoàn thành nhiệm vụ trở về. Con đường chinh chiến lại tiếp tục trải dài với Hoàng Siêu Hải. Ông tham gia các chiến dịch Biên giới, Điện Biên... và cùng đồng đội trở về Hà Nội yêu dấu sau 9 năm dài kháng chiến.

Thời kỳ làm công tác ở Tỉnh ủy Cao Bằng, trong một lần kỷ niệm 45 năm  Ngày thành lập Trung đoàn Thủ đô, tôi có dịp vào thăm Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Khi mọi người giới thiệu tôi là con của Hoàng Siêu Hải, Đại tướng đã ôm lấy tôi rất xúc động. Đại tướng hỏi thăm rất nhiều về bản thân, về gia đình và động viên tôi cố gắng trong công tác.

Nhắc lại hình ảnh về bố tôi, Tướng Giáp nói: "Thôi thế bây giờ là tốt rồi, con cái đã nối được nghiệp cha, thỏa được mong ước của cha ngày xưa là xây dựng Tổ quốc và Cao Bằng cho tươi đẹp hơn. Mong cháu hãy phấn đấu cho tốt nhé để xứng đáng là con của Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô đã thề "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".

Rồi năm 2005, khi tôi làm Thư ký cho Đoàn Quốc hội Cao Bằng và vào thăm Đại tướng. Nói về những chuyện cũ, Đại tướng như trẻ ra. Ông nhớ lại những bạn chiến đấu cũ đã từng sống cạnh mình: Ông Đàm Quang Trung, Vũ Lập, ông Hoàng Văn Thái, ông Đàm Minh Viễn... Dường như những ký ức xưa vẫn còn lưu mãi trong trí nhớ của Đại tướng.