Biên phòng - Ông Trần Kim Giá, sinh năm 1926, trong một gia đình làm nông kiêm tiểu thương ở Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Năm 13 tuổi, ông về thị xã Đông Hà làm nghề sửa chữa ô tô. Ở đây, ông được các anh công nhân lớn tuổi giáo dục và hiểu biết nỗi khổ của công nhân làm thuê cho chủ, muốn đổi đời chỉ có đi theo cách mạng. Tối 22-8-1945, lệnh Tổng khởi nghĩa được phát ra, ông Trần Kim Giá đã cùng anh em công nhân cầm giáo, mác tham gia cướp chính quyền, sau đó được vào Đội tự vệ chiến đấu.
 |
| Đồng chí Lê Quang Giảng, Trưởng ban liên lạc BĐBP Quảng Bình (bên phải) gặp gỡ, thăm hỏi đồng chí Trần Kim Giá (giữa) tại Khe Sanh. |
Bình Trị Thiên thời kỳ này chiến sự đang căng thẳng ác liệt. Giặc Pháp kéo vào tàn phá quê hương, giết hại đồng bào. Vụ tàn sát ở Mỹ Trạch, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình giết chết 300 người dân; vụ tàn sát ở Mỹ Thủy, huyện Hải Lăng, Quảng Trị giết dân làng không còn người sống để chôn người chết, vụ hãm hiếp 50 phụ nữ rồi bắn chết ở xã Phong Chương, Phong Điền, Thừa Thiên làm tăng lòng căm thù và ý chí chiến đấu của người con trai quê Quảng Trị xông lên tiêu diệt địch.
Những ngày đầu kháng chiến với vũ khí thô sơ, đánh phục kích, nhưng với ý sáng tạo trong cách đánh, ông Trần Kim Giá cùng đồng đội chiến đấu hàng chục trận tiêu diệt địch, chặn đứng nhiều cuộc càn quét của chúng. Một vinh dự lớn và cũng là trách nhiệm nặng nề đến là ngày 19-8-1947, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Hết đánh địch trên đường số 1, ông cùng đơn vị chuyển sang đánh ở đường 9, đánh vào huyện lỵ Đông Hà, thu nhiều vũ khí mới.
Tháng 7-1951, trong trận đánh đồn Thủ Lệ, huyện Hương Điền, Thừa Thiên, ông Trần Kim Giá được bổ nhiệm làm Đại đội trưởng đơn vị hỏa lực. Trong một tình huống gay cấn, pháo địch từ xa dội xuống, một mảnh pháo địch cắt đứt cánh tay phải của ông. Đồng đội nhanh chóng đưa Đại đội trưởng Giá về phía sau cách 200m để sơ cứu và chuyển về hậu cứ. Trên đường đi, địch bắn pháo vào đội hình, ông Giá bị thương lấn thứ 2, vết thương càng nặng, máu ra nhiều, nhưng ông vẫn ráng chịu đựng để đồng đội yên lòng.
Chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, đơn vị đang chiến đấu ở chiến trường nước bạn được lệnh rút quân về nước. Với cương vị Tiểu đoàn trưởng, ông Trần Kim Giá lại chia tay mẹ già để tập kết ra miền Bắc, đóng quân ở Quảng Bình, nơi đứng chân của Sư đoàn 325.
Đang tham gia xây dựng quân đội chính quy ở đơn vị thì một bước ngoặt mới lại đến, đầu năm 1959, Trần Kim Giá, Tham mưu trưởng Trung đoàn pháo binh được chuyển sang lực lượng Công an nhân dân vũ trang (CANDVT) và được bổ nhiệm làm Chỉ huy trưởng CANDVT Quảng Bình.
Đầu những năm 60 của thế kỷ trước, kẻ địch ở miền Nam một mặt đàn áp nhân dân, đàn áp phong trào cách mạng, mặt khác tìm mọi cách tung gián điệp, biệt kích ra phá hoại miền Bắc. Thực hiện chỉ thị của Trung ương Đảng và của Bộ Tư lệnh CANDVT, bất kỳ trong tình hình nào, các chiến sĩ CANDVT cũng phải nâng cao cảnh giác cách mạng, sẵn sàng chiến đấu.
Đúng như dự kiến, lúc 23 giờ 30 phút, ngày 2-6-1961, chiếc máy bay Đa-cô-ta thả toán biệt kích đầu tiên xuống vùng cây lim, thuộc xã Lâm Trạch, Bố Trạch, Quảng Bình. Nhờ chủ động hợp đồng tốt, CANDVT Quảng Bình đã bắt gọn toán biệt kích, thu tài liệu và tang vật.
Qua khai thác, được biết, bọn chúng thuộc phòng tình báo Mỹ được đào tạo ở Thủ Đức rồi tung ra miền Bắc để nắm tình hình phá hoại lâu dài. Ông Trần Kim Giá đã chỉ đạo cho toàn đơn vị phải bí mật để dùng bọn biệt kích câu nhử bọn khác đến tiêu diệt.
Cán bộ, chiến sĩ CANDVT Quảng Bình nhớ mãi việc ông Trần Kim Giá quyết định mở đường dây điện thoại qua sông. Xác định thông tin liên lạc là một trong những yếu tố quyết định sự thành công trong công tác chỉ huy, chỉ đạo, muốn thực hiện đúng chỉ thị của trên và báo cáo kịp thời tình hình tác chiến trên hai tuyến biên giới chỉ có con đường lập đường dây riêng, được cấp ủy, chỉ huy đơn vị thống nhất, ông Trần Kim Giá ra Hà Nội gặp Tham mưu trưởng Huỳnh Thủ để trình bày. Tuy không được sự đồng thuận của cấp trên, nhưng CANDVT Quảng Bình trước sự bức bách của nhiệm vụ đã quyết định làm đường dây qua sông.
Bước đầu thực hiện, tuyến biển ở Quảng Bình dài hơn 100km qua con sông Gianh và sông Nhật Lệ phải có cột trụ vượt cao 45m, để khỏi ảnh hưởng sự qua lại của tàu thuyền. Vật liệu được tận dụng từ đường dây cáp ở Tân Ấp, Minh Hóa bị bỏ không dùng. Những trụ sắt đưa về dựng cột, được Bộ Giao thông - Vận tải nhất trí, nhờ các đoàn xe chở hàng qua Lào về không để chở vật liệu về đồng bằng.
Kinh nghiệm của những năm đi làm công nhân cơ khí lúc còn trẻ, Chỉ huy trưởng Trần Kim Giá vừa thiết kế, vừa chỉ đạo xây lắp. Sau một thời gian ngắn, hai bờ Nam Bắc sông Gianh, sông Nhật Lệ đã có cột sắt chữ V, thân đế rộng 10m, cột cao 45m dây điện và binh sứ do quân đội giúp, kinh phí mua xi măng trích từ quỹ tăng gia, cát sạn tự khai thác. Sau 3 tháng, đường điện thoại từ Đèo Ngang vào Vĩnh Linh đi qua 5 đồn BP tuyến biên Quảng Bình đã hoàn thành.
Trong chỉ đạo, chỉ huy chiến đấu, ông Trần Kim Giá luôn linh hoạt sáng suốt. Hàng chục vụ biệt kích xâm nhập vào tuyến biển Quảng Bình đều bị bắt gọn.
Vụ biệt kích xâm nhập vào Đèo Ngang với ý đồ phá hoại Trạm ra đa của Hải quân rồi tìm về nhà thờ Hướng Phương, thuộc huyện Quảng Trạch để ẩn nấp hoạt động lâu dài. Qua xác minh những hiện vật để lại, ông Trần Kim Giá xác định đều sản xuất ở Sài Gòn, CANDVT Quảng Bình sử dụng chó nghiệp vụ do chiến sĩ Nông Minh Hoạt điều khiển đã phát hiện và xông vào để các chiến sĩ vây bắt địch. Tang vật của chúng ngoài điện đài, bọn biệt kích còn sử dụng chứng minh thư giả, áo quần bộ đội và quân hàm xanh của Công an vũ trang để trà trộn xâm nhập vào địa bàn biên phòng.
Lực lượng của ta vừa truy tìm địch trong nhà thờ, vừa bố trí tổ phục chặn các đường rút lui ra chợ, bến thuyền, mặt khác cùng địa phương giáo dục ý thức cảnh giác cho nhân dân. Khi hai tên biệt kích vào chợ Hướng Phương ăn phở, thấy khả nghi, bà chủ quán cho cháu gái đi báo Công an Biên phòng biết. Bọn chúng quá đói cúi đầu ăn đến bát thứ tư thì bị bắt. Vụ biệt kích đó có 7 tên. Đồng chí Nguyễn Quang Việt, Thứ trưởng Bộ Công an, Chính ủy lực lượng Công an vũ trang đã kịp thời đến động viên, khen ngợi.
Không chỉ đánh biệt kích giỏi, Chỉ huy trưởng Trần Kim Giá cùng với chỉ huy các đơn vị còn có phương án đánh máy bay Mỹ. Năm 1966, CANDVT Quảng Bình đã bắn rơi và bắn cháy 49 máy bay. Theo ấn định của Bác Hồ, đơn vị nào bắn rơi 50 máy bay sẽ được tặng Cờ thi đua của Bác Hồ.
Sau khi nghe Quảng Bình báo cáo, Bác Hồ cười và nói: "Cho Quảng Bình nợ 1 chiếc, phải trả trong thời gian tới". Cán bộ, chiến sĩ Quảng Bình nhận cờ Bác Hồ tặng càng quyết tâm hơn, đến cuối năm 1968, CANDVT Quảng Bình đã bắn rơi 67 chiếc.
Với chiến công trong chiến đấu và xây dựng CANDVT Quảng Bình được Đảng và Nhà nước tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong chiến công chung cán bộ, chiến sĩ CANDVT Quảng Bình (nay là BĐBP) có một phần đóng góp của Chỉ huy trưởng Trần Kim Giá.
Năm 1976, 3 tỉnh Bình - Trị - Thiên hợp nhất. Ông Trần Kim Giá thương binh nặng, mặc dù cấp trên còn yêu cầu, nhưng với tình hình sức khỏe trải qua hai cuộc chiến, ông xin được nghỉ ngơi.
Rời mảnh đất Quảng Bình nơi có nhiều kỷ niệm, ông Trần Kim Giá trở về quê Quảng Trị. Gia đình có 3 anh là liệt sĩ, mẹ được phong tặng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đồng chí Trần Kim Giá đưa gia đình lên sinh sống ở thị trấn Khe Sanh, huyện Hướng Hóa, Quảng Trị.
Gần 40 năm nghỉ hưu, ông vẫn chưa được nghỉ, Đảng bộ và nhân dân đã bầu ông làm Bí thư Đảng ủy thị trấn Khe Sanh 2 nhiệm kỳ và là Chủ tịch thị trấn thêm 2 nhiệm kỳ tiếp nối. Đã đến tuổi 86, ông Giá và vợ ốm đau luôn. Bộ Tư lệnh BĐBP và Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh cùng Ban liên lạc truyền thống BĐBP Quảng Bình đã xây nhà đồng đội cho ông Trần Kim Giá.
Đây là sự tri ân kịp thời đối với một cán bộ đã có nhiều hy sinh, đóng góp cho lực lượng CANDVT - BĐBP qua những giai đoạn khó khăn, gian khổ nhất.
