Miền Đông Ukraine từ lâu đã là “điểm nóng” kể từ khi cuộc nội chiến xảy ra ở nước này năm 2014. Tháng 2-2015, một lệnh ngừng bắn đã được nhất trí trong thỏa thuận Minsk được Nga, Ukraine, Pháp và Đức ký kết như một phần trong kế hoạch hòa bình ở miền Đông Ukraine.

Tuy nhiên, trong khi các điều khoản trong thỏa thuận đến nay vẫn chưa hoàn thiện thì ngày 22-12 vừa qua, Bộ Ngoại giao Mỹ đã tuyên bố nước này sẽ cung cấp cho Ukraine "những khả năng phòng thủ cao". Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, sự hỗ trợ của nước này đối với Ukraine hoàn toàn mang tính phòng thủ và Washington luôn cho rằng Ukraine là một quốc gia có chủ quyền và có quyền tự vệ. Mỹ vẫn duy trì cam kết với thỏa thuận hòa bình Minsk trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng ở miền Đông Ukraine.

Trong tuyên bố ngày 23-12, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Grigory Karasin nhấn mạnh, việc cung cấp bất kỳ loại vũ khí nào trong thời điểm hiện nay sẽ khuyến khích những người ủng hộ xung đột tại Ukraine sử dụng "kịch bản vũ lực", đồng thời quyết định của Mỹ một lần nữa làm hủy hoại thỏa thuận Minsk.

Dư luận thế giới cho rằng, động thái này của Mỹ có thể làm trầm trọng thêm cuộc xung đột tại miền Đông Ukraine vốn đã cướp đi sinh mạng của hơn 10.000 người kể từ năm 2014. Nga là một trong những đối tác tham gia ký kết thỏa thuận Minsk, do đó việc Washington cung cấp cho Ukraine "những khả năng phòng thủ cao" chẳng khác nào “vuốt mặt chẳng nể mũi”.

Trên thực tế, Nga có vai trò khá quan trọng trong việc hỗ trợ duy trì hòa bình ở miền Đông Ukraine, bao gồm cả vùng Donbass. Nga là thành phần tham gia không thể thiếu ở Trung tâm chung về kiểm soát và điều phối lệnh ngừng bắn (JCCC) tại Donbass. Vì thế, việc Moscow rút các sĩ quan của mình khỏi JCCC và rời khỏi khu vực Donbass ngày 19-12 vừa qua và  tuyên bố các sĩ quan Nga sẽ chỉ quay lại JCCC sau khi Kiev đảm bảo đáp ứng các điều kiện làm việc của họ đã khiến các nước châu Âu lo lắng.

Trong một tuyên bố, Thủ tướng Đức Angela Merkel và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng quân đội Nga nên quay trở lại JCCC tại Donbass. Hai nhà lãnh đạo lưu ý rằng "JCCC hiện đang đóng vai trò quan trọng trong các nỗ lực nhằm hỗ trợ các quan sát viên của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) và các thỏa thuận ngừng bắn", đồng thời hối thúc phía Nga quay trở lại JCCC. Theo TASS, Đức và Pháp dự định sẽ hành động như những nhà trung gian để thuyết phục quân đội Nga trở lại JCCC.

Bên cạnh đó, Pháp và Đức cũng hối thúc các bên xung đột ở miền Đông Ukraine thực thi sớm nhất có thể thỏa thuận ngừng bắn đã được ký kết hồi năm 2015. Trong tuyên bố chung, Tổng thống Emmanuel Macron và Thủ tướng Angela Merkel cho rằng, không có cách nào thay thế được một giải pháp hòa bình, đồng thời kêu gọi các bên lập tức đưa ra các biện pháp có thể kiểm chứng nhằm giải quyết tình hình an ninh bất ổn hiện nay.

Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh các bên cần thực thi các thỏa thuận về rút quân, cũng như thu hồi các vũ khí hạng nặng như xe tăng, đạn pháo và súng cối tới các kho chứa đã được nhất trí. Ngoài ra, các điều khoản khác của thỏa thuận Minsk như việc rút các lực lượng nước ngoài hoặc triển khai trở lại lực lượng kiểm soát biên giới Nga-Ukraine cũng cần được thực thi nghiêm túc.

Ngọc Oanh