Hội chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 tại Đà Nẵng thả hoa tưởng nhớ các liệt sĩ tại bến vượt Nhan Biều. Ảnh: Nhân Mùi.

Bến vượt qua sông Thạch Hãn (còn có tên gọi bến vượt Nhan Biều), xã Triệu Thượng, huyện Triệu Phong. Đây là nơi tiếp đạn, tải lương, nơi bộ đội ta tập kết để vượt sông vào chiến đấu trong Thành cổ và là nơi thương binh từ trong Thành cổ chuyển qua bờ Bắc đưa về tuyến sau cấp cứu, điều trị. Vì vậy, bến vượt Nhan Biều đã trở thành túi bom của máy bay B52, pháo kích địch bắn ra, kể cả tàu chiến ngoài khơi bắn cấp tập vào. Bom đạn địch dội xuống mặt sông bến vượt Nhan Biều suốt ngày đêm không ngớt, làm cho dòng sông đỏ ngầu màu máu. Có nhiều lúc, máy bay B52 rải thảm đúng vào bến vượt, hàng loạt tiếng nổ cùng lúc đã làm cho dòng sông trơ đáy...

Ngày ấy, tôi và các đồng đội nhận lệnh đến bến vượt Nhan Biều vào đầu tháng 7-1972, với nhiệm vụ của một Đại đội vận tải cùng với y bác sĩ cấp cứu thương binh, chuyển tử sĩ từ trong Thành cổ qua bến vượt về Bắc sông Thạch Hãn. Vì vậy, anh em trong Đại đội 25 đêm nào cũng vượt qua bến, có đêm thức trắng phải qua lại 4 đến 8 lần. Bến vượt Nhan Biều trên đoạn sông Thạch Hãn dài khoảng từ 400m đến 600m và đó là con đường tiếp tế duy nhất vào Thành cổ của quân ta.

Vì vậy, ngày im lặng, nhưng đêm đến, bom đạn và đèn dù, pháo sáng của địch thả sáng rực bến vượt, soi rọi những gốc cây, ngọn cỏ đôi bờ, đến cả những mảng lục bình, thân cây trôi xuôi dòng cũng bị máy bay địch sà thấp phát hiện bắn nát. Ác liệt như vậy, nhưng hầu như đêm nào cũng có số đông bộ đội ta vượt sông, nhưng ít thấy quân ra mà là các thương binh do đơn vị chúng tôi dìu, cõng, cáng thương (ngoài số thương binh còn đi lại được) sang bờ Bắc và xuồng cao su chuyển tải thương binh, tử sĩ chạy xuôi dòng Thạch Hãn.

Cùng vượt sông vào Thành cổ
Gạt bom, đạn để bơi qua
Bom với nước ầm ầm tung tóe
Cuốn phăng đồng đội tôi xuôi dòng
Có đứa nào...?, cứu tao, cứu tao với
Nghẹn lòng, nghe tiếng đồng đội trôi
Cũng có đứa bị bom nước hất lên bờ
Sau tỉnh dậy lại bơi vào Thành cổ
Bến vượt Nhan Biều như người Mẹ     của Thành cổ
Đau ruột, nén lòng để tải đạn, chuyển lương
Cho con mình Thành cổ diệt giặc, lập công

Bến vượt, nơi chuyển đạn, tải lương, đưa bộ đôi sang sông ác liệt là vậy, nhưng chiến sự trong Thành cổ còn ác liệt gấp bội lần. Các trận đánh xảy ra quyết liệt giữa quân ta và địch giành giật nhau từng mét giao thông hào, bờ tường, đống gạch đổ, mà đỉnh cao là 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ của quân ta.

Là chiến sĩ luôn có mặt tại bến vượt, tôi gặp người chỉ huy gan dạ dưới bom đạn, bình tĩnh tổ chức bộ đội vượt sông, điều hành chuyển lương, tiếp đạn cho quân ta trong Thành cổ, đó là Trung úy Trần Minh Hùng, người chỉ huy bến vượt Nhan Biều (sau này là Thiếu tướng, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 5). Nhớ lại, Đại đội 25 chúng tôi chuẩn bị vượt sông vào Thành cổ thì bị đạn pháo địch bắn đến tới tấp, tiếng vi vu ngay trên đầu, chúng tôi liền lao mình xuống hố bom, bụi tre gần đó để tránh, nhưng anh Hùng vẫn thản nhiên chỉ huy.

Một lúc sau, anh Hùng đến nói: "Các cậu phải nhớ rằng, khi tiếng đạn pháo bay đến mang theo tiếng "rít xoẹt" thì lo tìm nơi mà tránh vì nó sẽ nổ gần mình, còn tiếng "viu viu" là đã bay qua cứ yên chí mà thực thi nhiệm vụ. Trong trường hợp khi bơi giữa dòng sông bị đạn pháo nổ gần làm thủng, tuột phao bơi khỏi tay, phải bình tĩnh quan sát có khúc gỗ, hay mảnh ván nào trôi qua thì cố bơi đến ôm lấy nó và điều khiển dạt về bờ Bắc, vì bờ Nam có địch". Những lời chỉ dẫn đó đã giúp chiến sĩ mới chúng tôi vào chiến trường biết và tránh được nhiều điều nguy hiểm đến tính mạng trong gang tấc...

Đại tá, nguyên Sư phó Chính trị Sư đoàn 2, Quân khu Trần Đức Hiền (lúc bấy giờ là Chính trị viên Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 95) kể lại, khoảng 4 giờ, ngày 16-9-1972 đang làm nhiệm vụ đánh địch phía Tây Nam Thành cổ thì nhận được lệnh rút quân. Anh truyền lệnh, cùng với anh em đi kiểm tra và dìu, cõng 19 thương binh lội bì bõm trong giao thông hào ngập nước. Khi ra đến bờ Nam sông, những thương binh nặng được đưa lên xuồng cao su, còn lại 3 thương binh được phân công 2 người dìu một thương binh cùng vượt sông. Nhưng dòng sông Thạch Hãn vào mùa lũ lụt hung dữ cuộn chảy nên gặp khó khăn. Khi chúng tôi đang tìm cách giải quyết thì nghe giọng nói Quảng Nam "Vượt sang Bắc sông nhanh lên...".

Liền đó, với những động tác nhanh của người dày dạn kinh nghiệm sông nước, anh vừa chỉ dẫn, vừa cùng chúng tôi vật lộn giữa dòng nước cuộn chảy, kéo, dìu, giúp nhau vượt về bờ Bắc sông Thạch Hãn. Ngâm mình dưới nước, mắt ai cũng nhòa lệ thương nhớ đồng đội mới ít phút trước đây cùng chung chiến hào chiến đấu, giờ đã không còn nữa để vượt sông về bờ Bắc...

Ngoảnh nhìn lại Nam sông - Thành cổ
Không tiếng súng, không bom rơi, đạn rít
Không nghe tiếng xung phong
Chỉ còn lại những thân xác đồng đội
Hóa thân mình trong bùn đất - gạch     vụn cổ Thành.

Chúng tôi về đến thôn Nhan Biều lúc bình minh hửng sáng mới biết người giúp chúng tôi vượt sông an toàn là Trung úy Trần Minh Hùng, Trợ lý tác chiến Trung đoàn 95, Sư đoàn 325.