Những năm qua, ngành BHXH đã thực hiện nhiều giải pháp để mở rộng diện bao phủ BHXH. Ngành BHXH đã chủ động xây dựng chương trình phối hợp với các bộ, ngành, các hội, đoàn thể Trung ương trong công tác tuyên truyền, vận động để người dân tham gia BHXH; kiểm tra, thanh tra, xử lý các trường hợp trốn đóng, nợ đọng BHXH.

Bên cạnh đó, BHXH Việt Nam thường xuyên chỉ đạo BHXH các cấp chủ động tham mưu, tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy chính quyền địa phương trong thực hiện chính sách BHXH tại các tỉnh, thành phố; xây dựng chương trình, quy chế phối hợp cụ thể với các sở, ban, ngành ở địa phương để nắm bắt thông tin về số đơn vị đang hoạt động, số đơn vị được thành lập mới, số lao động cũng như biến động về lao động tại các đơn vị, doanh nghiệp để đôn đốc, vận động tham gia BHXH…

Với những giải pháp đó, từ năm 2011 đến 2016, số người tham gia BHXH bắt buộc tăng khoảng 20% và đến hết tháng 6-2017, cả nước đã có 13,17 triệu người tham gia BHXH bắt buộc, tăng 6,8% so với cùng kỳ năm 2016.

Bên cạnh hình thức BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện cũng được thực hiện từ năm 2009. Trong hơn 8 năm triển khai, nhiều giai đoạn số người tham gia BHXH tự nguyện tăng đột biến như từ năm 2011 đến năm 2015 tăng 133% (cao hơn 6 lần so với tốc độ tăng BHXH bắt buộc), riêng năm 2016, số người tham gia BHXH tự nguyện tăng 77.000 người (tăng 33%) so với năm 2015. Đến cuối tháng 6 vừa qua, tổng số đối tượng tham gia BHXH tự nguyện trong cả nước lên tới 241.000 người, tăng 25,8% so với cùng kỳ năm 2016.

Mặc dù tỷ lệ tăng số người tham gia BHXH nói chung đều cao hơn rất nhiều so với mức tăng lực lượng lao động và đến nay đã đạt 24% tổng lực lượng lao động, nhưng để đạt 50% lực lượng lao động tham gia BHXH theo mục tiêu đã được xác định theo Nghị quyết 21-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác BHXH, BHYT giai đoạn 2012-2020 thì việc phát triển đối tượng tham gia BHXH ở cả hai hình thức bắt buộc và tự nguyện vẫn còn một khoảng khá xa.

Theo phân tích của các chuyên gia, nguyên nhân hạn chế trong việc mở rộng diện bao phủ BHXH thời gian qua trước hết là do nền kinh tế nước ta nói chung, các doanh nghiệp nói riêng đã và đang gặp nhiều khó khăn; việc chuyển dịch lao động từ khu vực phi chính thức sang chính thức diễn ra chậm nên số người lao động có quan hệ lao động không tăng nhiều. Nguyên nhân nữa là ý thức tuân thủ pháp luật BHXH của một số chủ sử dụng lao động kém; nhiều doanh nghiệp trốn đóng BHXH… Trong khi đó, công tác quản lý lao động cũng còn hạn chế dẫn đến tình trạng không kiểm soát được số lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Công tác thanh tra, kiểm tra chưa được tiến hành thường xuyên, liên tục, ngoài ra một số địa phương chưa thực sự quyết liệt trong xử lý các vi phạm pháp luật BHXH.

Theo phân tích, đánh giá của các chuyên gia trong lĩnh vực BHXH, trước những khó khăn đã và đang đặt ra hiện nay, để đưa mục tiêu 50% lực lượng lao động tham gia BHXH vào năm 2020 thành hiện thực, yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là các bộ, ngành mà trực tiếp là ngành BHXH và các địa phương phải thực hiện có hiệu quả các nhóm giải pháp phát triển đối tượng tham gia BHXH theo Chỉ thị số 34/CT-TTg ngày 26-12-2016 của Thủ tướng Chính phủ. Cùng với đó, ngành Lao động-Thương binh và Xã hội cần chấn chỉnh yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện khai trình việc sử dụng lao động; thông báo tình hình biến động lao động theo đúng quy định. Phối hợp chặt chẽ với BHXH Việt Nam và các cơ quan liên quan tổ chức tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH, tập trung vào các hoạt động đối thoại chính sách với người lao động, người sử dụng lao động. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra về BHXH, trong đó tập trung thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm đối với các đơn vị, doanh nghiệp cố tình trốn đóng, nợ đọng BHXH.

Cùng với đó, các bộ, ngành như Kế hoạch-Đầu tư-Thuế cần phối hợp chặt chẽ với BHXH Việt Nam trong trao đổi, cung cấp thông tin về doanh nghiệp mới đăng ký, đang hoạt động, có đăng ký mã số thuế để ngành BHXH có cơ sở đôn đốc, yêu cầu đơn vị, doanh nghiệp tham gia BHXH bắt buộc đầy đủ cho người lao động.

Về phần mình, ngành BHXH cần triển khai đồng bộ, có hiệu quả các hình thức thông tin, tuyên truyền về chế độ chính sách BHXH; đẩy mạnh hoạt động thanh tra chuyên ngành đóng BHXH, trong đó tập trung thanh tra các đơn vị cố tình trốn đóng, nợ đọng BHXH, chưa tham gia đầy đủ cho số lao động thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc. Đổi mới cơ chế tổ chức thực hiện, chuyển đổi tác phong phục vụ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hiện đại hóa hệ thống BHXH; cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho việc tham gia và thụ hưởng BHXH; mở rộng mạng lưới đại lý thu BHXH tự nguyện…

Cùng với đó, chính quyền các địa phương cần đưa chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội hằng năm và có kế hoạch tổ chức thực hiện nhằm đạt được chỉ tiêu phát triển đối tham gia BHXH. Chỉ đạo các ngành chức năng ở địa phương tăng cường phối hợp với các cơ quan BHXH cùng cấp trong thực hiện công tác quản lý, tuyên truyền vận động lao động tham gia; có giải pháp hữu hiệu nhằm tăng tính tuân thủ pháp luật BHXH, đặc biệt là các quy định về tham gia đóng BHXH.

Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương mà trực tiếp là ngành BHXH cần có sự chuẩn bị thật tốt để thực hiện quy định Luật BHXH về việc mở rộng đối tượng tham gia đến người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng đến dưới 3 tháng có hiệu lực (từ đầu năm 2018); triển khai thực hiện hỗ trợ và tuyên truyền, vận động đối tượng được hỗ trợ tham gia BHXH tự nguyện từ 01-01-2018 theo Nghị định số 134/2015/NĐ-CP ngày 29-12-2015 của Chính phủ.

Duy Anh