Trời vừa về chiều nhưng bóng tối đã bao trùm lên khắp một vùng biên cương. Trước khi vào Pa Búa - bản nghèo nhất của xã Trung Lý, huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa, tôi đã được nghe Trưởng bản Giàng A Treo than vãn: "Vào Pa Búa buồn lắm! Buồn như cái mo nước ngoài bản lúc nào cũng khô kiệt vậy! Cái ma túy nó về bản không biết từ khi nào, nhưng nhanh như cơn lốc, cuốn đi hết cái vui, cái sung túc, bình yên, chỉ để lại cái buồn, cái khổ cho dân bản thôi…".
Mặc dù công việc ở UBND xã rất bộn bề, nhưng với lòng đam mê nghề nghiệp, ước ao làm một việc gì đó có ích cho đời, ông đã không quản ngại khó khăn gian khổ. Với kiến thức vốn có, ông đã mở lớp phụ đạo "miễn phí" cho các em học sinh từ cấp 1 đến cấp 2 trong xã. Chính vì vậy, bà con trên địa bàn xã Tân Long, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An vẫn thường gọi ông Nguyễn Viết Học, SN 1963 với cái tên trìu mến là "ông giáo làng".
Tôi đã từng chuẩn bị rất lâu mới có dịp thực hiện chuyến đi lên Pê Ta Poóc, một địa danh hút sâu trong rừng miền Tây Quảng Nam, một mặt giáp ranh với Kon Tum, mặt khác giáp với tỉnh Sê Kông (Lào). Pê Ta Poóc, cái tên tồn tại không hẳn là một thiết chế làng bản hay là cụm dân cư, đơn giản chỉ là tên gọi mãi thành quen của mảnh rừng biệt lập, nơi một nhóm người Giẻ Triêng trụ lại sau khi đã di dịch cư loanh quanh trong rừng Trường Sơn, hết ở Kon Tum lại trở về Quảng Nam…
Tại cảng cá Đông Tác, phường Phú Đông và cảng cá phường 6 của thành phố Tuy Hòa có hơn 300 người đàn bà làm nghề khiêng cá thuê. Trong cuộc mưu sinh tảo tần để kiếm tiền trang trải cuộc sống, các chị đã góp mặt trên hành trình đưa sản phẩm cá ngừ đại dương ra thương trường quốc tế.
Chị Bùi Thị Vân gồng mình với chiếc thuyền chở gỗ đóng tàu ra cửa biển Sa Cần. Cũng như hàng trăm góa phụ ở làng chài Bình Chánh, chị là người kiên trì, chiến thắng sự chông chênh, vượt nỗi đau để sống, nuôi dạy con cái.
Vì ma túy mà nhiều phụ nữ đã lâm vào cảnh góa chồng, những đứa trẻ đang tuổi đến trường phải gánh trên vai gánh nặng mưu sinh, thất học… Đó là thực trạng đáng buồn đã và đang diễn ra ở bản Khá, xã Mường Lạn, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La.
