Thực hành Then của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Điều đó góp phần khẳng định bản sắc văn hóa phong phú của dân tộc Việt Nam, sự gắn kết cộng đồng, chứng tỏ sức sống của văn hóa truyền thống Việt Nam trong dòng chảy hội nhập và văn hóa thế giới.
Trong khuôn khổ Tuần “Đại đoàn kết các dân tộc-Di sản văn hóa Việt Nam” năm 2019, ngày 18-11, tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam (Hà Nội) đã tái hiện nghi lễ “Lẩu Then” của đồng bào dân tộc Tày tỉnh Lạng Sơn. Qua đó, quảng bá những nét văn hóa đặc trưng của tỉnh Lạng Sơn đến công chúng, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam.
Nặng lòng với chữ viết của người Tày, ông Lương Long Vân, dân tộc Tày, năm nay đã gần 90 tuổi nhưng vẫn đam mê, say đắm nghiên cứu, sưu tầm những bộ sách chữ cổ của dân tộc Tày. Ông bảo: Sách của dân tộc Tày có ghi chép những làn điệu Then cổ, hát Cọi, hát Quan làng, những bài cúng khấn gia tiên là cả một kho tàng văn hóa phi vật thể, phong tục tập quán, nghi lễ của người Tày, nhưng người trẻ không “thẩm” được vì không biết chữ viết.
Khi những cành hoa đào nở thắm hồng bên sườn núi, hoa mận trắng xóa những sườn đồi báo hiệu mùa xuân đến trên khắp rẻo non cao. Trên dặm dài đường xuân đầy hương sắc ấy, du khách sẽ được khám phá nhiều phong tục đón xuân độc đáo của các dân tộc thiểu số cùng nằm trên dải đất hình chữ S. Những nét văn hóa đặc trưng ấy của đồng bào đã làm cho không khí làng, bản tưng bừng sắc xuân, bà con các dân tộc phấn khởi nô nức tham gia các hoạt động vui chơi đầu năm mới.
Từ bao đời nay, mỗi khi nhắc đến vùng quê ấy, người ta không quên nói về những thanh âm vốn là "đặc sản" tinh thần của cư dân nơi đây. Đó là vùng quê Nghĩa Đô, Vĩnh Yên (Bảo Yên, Lào Cai), quê hương của những câu then Tày ấm áp nghĩa tình. Dưới chân núi Khau A, Khau Rịa cao sừng sững, bên dòng Nậm Luông hiền hòa, đồng bào Tày ngày đêm gìn giữ "báu vật" của quê hương mình và truyền dạy cho lớp trẻ ngày nay...
Bảo tồn và phát huy vốn văn hóa dân tộc, nói một cách cụ thể là khôi phục, giữ gìn cái hay, cái đẹp có tính cách riêng biệt, độc đáo của mỗi dân tộc, mỗi vùng miền, làm cho mọi người đều cảm nhận được cái hay, nét đẹp đó, có ý thức giữ gìn, trân trọng, nâng niu và tự hào về dân tộc mình, quê hương đất nước mình. Làm thế nào để bảo tồn được văn hóa dân tộc khi xu thế phát triển du lịch ngày càng lớn là một công việc vô cùng khó khăn, đòi hỏi những người có trách nhiệm tổ chức, quản lý và khai thá
"Người La Chí ở Hà Giang hiện nay sinh sống trên 3 xã Bản Díu của huyện Xín Mần, Bản Phùng và Bản Máy của huyện Hoàng Su Phì. Chúng tôi vẫn thường quan niệm rằng, đó là 3 người anh em La Chí, mặc dù 3 tính cách khác nhau, tập quán thói quen cũng khác nhưng mà chung một nhà, chung một sắc áo chàm ở trên núi cao này". Trò chuyện với tôi, ông Long Văn Cảm, Phó Chủ tịch xã Bản Phùng, cho biết thêm tổng số người La Chí ở Hà Giang chưa tới 8 ngàn người.
Trong những năm gần đây, việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc thiểu số (DTTS) đã trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta. Việc gìn giữ tính đa dạng, phong phú của văn hóa các dân tộc được xem như yếu tố then chốt, đảm bảo sự hội nhập và phát triển của đất nước. Bởi, trước tác động của xã hội hiện đại, những giá trị đó đang có nguy cơ bị mai một, ngay cả với chính bản thân những người làm chủ chúng.
Vậy là đã 10 năm, kể từ khi hàng ngàn hộ dân sống trong lòng hồ thủy điện Bản Vẽ phải rời bỏ vùng đất định cư bao đời để đến nơi ở mới, nhường chỗ phát triển điện lưới quốc gia. Theo dòng người di dời ấy, 400 người con Ơ Đu đã về tạo lập cuộc sống mới ở bản Văng My và Tăng Kho thuộc xã Nga My, huyện Tương Dương. Để đến được với người anh em, mà ngay từ tên định danh dân tộc mình, có nghĩa là "Thương lắm", hay còn cách gọi khác là "Tày Hạt" - nghĩa là đói khổ nơi rừng núi phía
Câu lạc bộ Then - Thơ - Ca Bình Liêu, Quảng Ninh và CLB Then xã Tình Húc là hai trong số những điểm đỏ lưu giữ điệu then đẹp ở vùng Đông Bắc. Những thành viên của Câu lạc bộ này đều đã ngoài 40 tuổi. Có cả những cụ già đã 70 tuổi, vẫn hàng ngày say sưa với những điệu then mượt mà. Mỗi câu lạc bộ có khoảng hơn 20 thành viên hoạt động thường xuyên, tích cực. Điệu then mang dấu ấn của vùng Đông Bắc còn giữ được và phát triển nhờ rất nhiều vào sự nhiệt tình của họ.
