Bài 1: Khăng khít bên nhau vì việc nghĩa

Bài 2: Hành trình nghĩa tình trên đất Campuchia

Trở lại với rừng khộp Tây Nguyên, chúng tôi đến với Đội quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Kon Tum, nay là Đội K53, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Kon Tum đang làm nhiệm vụ tại các vùng rừng núi tỉnh Ratanakiri, Vương quốc Campuchia và các tỉnh Atôpư, Sêkông, Chămpasắc của nước bạn Lào. Trung tá Lê Công Khoa, Đội trưởng Đội K53 khẳng định, phương châm làm việc của mọi thành viên trong đội là không quản núi rừng hiểm trở, bom mìn ẩn họa dưới lòng đất và bất cứ một manh mối nào cũng không được lơ là, một mét đất nào cũng không được bỏ sót. Có lẽ chính bởi tinh thần trách nhiệm cao và ý chí kiên cường ấy đã giúp cho những người lính của Đội K53 tỉnh Kon Tum tìm kiếm, quy tập, hồi hương được 1.259 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 872 hài cốt liệt sĩ ở nước bạn Lào và 387 hài cốt liệt sĩ ở Campuchia trong những năm qua.

Trên địa bàn tỉnh Ratanakiri, Vương quốc Campuchia, dù điều kiện địa hình núi rừng hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt và điều kiện cơ sở vật chất của bạn còn hạn chế,  song, ông Thoong Sa Vun, Bí thư kiêm Tỉnh trưởng, Trưởng ban Chuyên trách tỉnh đã khẳng định tại Hội nghị giao ban hai Ban chuyên trách hai tỉnh: “Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất Campuchia là một nhiệm vụ chính trị cao cả, thể hiện lòng biết ơn của Đảng, chính quyền, quân đội và nhân dân tỉnh Ratanakiri nói riêng, đất nước Campuchia nói chung. Do đó, Đảng, chính quyền và nhân dân tỉnh Ratanakiri sẽ tạo điều kiện và giúp đỡ Đội K53, tỉnh Kon Tum tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đạt kết quả cao nhất”.

Mùa khô năm 2017 này cũng đánh dấu tình bạn 16 năm gắn bó giữa những cán bộ Đội K53 với một chiến sĩ Công an phòng cháy chữa cháy Campuchia có cái tên thật giản dị là Khiêu Rưm. Năm 2001, khi Đội K53 chính thức sang Ratanakiri làm nhiệm vụ theo Hiệp định đã kí kết giữa Chính phủ hai nước, Khiêu Rưm lúc đó đang là cán bộ của Ty Công an tỉnh. Anh đề nghị xin được đi bảo vệ Đội K53 làm nhiệm vụ, bởi anh luôn trân trọng những hy sinh của "Đội quân nhà Phật" đã giúp quân đội và nhân dân Campuchia đánh đuổi bọn diệt chủng Khmer Đỏ.

Nhiệm vụ bảo vệ an ninh của Khiêu Rưm không hề đơn giản, những đồng chí Việt Nam đi đến đâu thì anh có mặt ở đó. Nhiều đợt hành quân đi bộ cả tuần liền, nước uống phải dành dụm từng chút, còn lương thực thì cạn kiệt, phải nhịn đói cả ngày. Khiêu Rưm từ chỗ không hiểu anh em Việt Nam nói gì thì nay đã nói tiếng Việt rất sõi. 16 năm vui buồn cùng những người đồng chí Việt Nam, Khiêu Rưm đã đồng cam cộng khổ nhiều tới mức chính những người đồng chí của anh cũng vô cùng khâm phục và xúc động.

Một câu chuyện ấn tượng khác mà chúng tôi được nghe từ Trung tá Miết Sộ Phết, Tiểu đoàn trưởng Biên phòng 204, Tiểu khu Quân sự tỉnh Ka Ra Chê, Campuchia về tình đồng đội bền gan trong chiến đấu và gắn bó trong nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của anh với Đại tá Nguyễn Văn Bình, nguyên Đội trưởng Đội K72, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Phước.

“Ngày ấy, chúng tôi còn rất trẻ. Tôi còn nhớ, khi tôi bị cơn sốt rét rừng hành hạ, anh Bình thường chia sẻ cho tôi bát cơm, điếu thuốc, cùng nhau hàn huyên và tâm sự với nhau những ước mơ của mình. Thời điểm đó, tôi nghĩ rằng, tôi và anh Bình sẽ phải hy sinh tại chiến trường. Nhưng không ngờ, hơn 20 năm sau, chúng tôi lại gặp nhau với nhiệm vụ mới. Từ tình cảm với anh Bình, mà tôi cũng như những đồng chí trong Tiểu đoàn Biên phòng 204 tham gia bảo vệ Đội K72 gắn bó với các đồng chí Việt Nam như người một nhà. Chúng tôi coi nhiệm vụ của Đội K72 như chính là nhiệm vụ của mình” - Miết Sộ Phiết tâm sự.

Vậy là qua những người bạn Campuchia, dù chưa có cơ hội gặp gỡ Đội K72, song tôi đã biết thêm rất nhiều về hành trình lặng lẽ mà vô cùng hiệu quả của các anh trên địa phận các tỉnh Ka Ra Chê, Công Pông Thơm và Mun Đun Kiri nước bạn. Những lần luồn rừng cả tuần giữa cái nắng chang chang các anh cũng không lùi bước. Những lần ngược dòng Mê Kông cả chục cây số, những điểm khai quật ròng rã nhiều năm trời mà các anh cũng không nản chí, những khoảnh khắc vỡ òa khi tìm thấy di vật đầu tiên, mảnh xương đầu tiên... Hành trang của các anh chỉ là một chiếc xe chuyên dụng cùng cuốc xẻng, nhang nến, vải liệm... Nhưng các anh có đôi tay cần mẫn vạch lá tìm đường, tỉ mẩn bóp từng viên đất để tìm bằng được những mảnh xương dù là nhỏ nhất.

Ngày 6 tháng 9 năm 2017, tại thành phố Hồ Chí Minh, Ủy ban Chuyên trách Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam và Ủy ban Chuyên trách Chính phủ Vương quốc Campuchia đã họp bàn về việc tiếp tục tìm kiếm, quy tập, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia trong các thời kỳ chiến tranh, mùa khô năm 2017-2018. Tại buổi làm việc, Đại tướng Pol Saruon, Tổng Tư lệnh Quân đội Hoàng gia Campuchia, Chủ tịch Ủy ban Chuyên trách Chính phủ Vương quốc Campuchia đã bày tỏ quyết tâm tiếp tục chỉ đạo các Tiểu khu Quân sự, Chi khu Quân sự cử cán bộ thông thuộc địa hình tham gia hoạt động cùng với các Đội quy tập của Việt Nam trong quá trình thực hiện nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm và nỗ lực vượt khó cao nhất.

Mùa khô 2017-2018, đang mời gọi cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ bắt đầu một hành trình tìm kiếm mới. Trong suốt ngàn vạn ngày đêm đã qua và những ngày đang tới, nghị lực, ý chí và sự kiên tâm của những cán bộ Việt Nam khiến bạn nể phục, tình cảm chân thành, mộc mạc, gắn bó, trách nhiệm của những cán bộ Campuchia khiến các Đội công tác đặc biệt của Việt Nam cảm thấy ấm áp, thêm động lực tiến lên. Mỗi hành trình không còn đơn thuần là tìm lại hài cốt người ngã xuống mà chính là khơi gợi lại tình đoàn kết chiến đấu giữa quân dân hai nước Việt Nam - Campuchia.

Phạm Vân Anh