Biên phòng - Chẳng hề quảng bá rầm rộ để "đánh bóng" thương hiệu doanh nghiệp với sản phẩm kinh doanh "có một không hai", bao năm nay, người phụ nữ Chăm hồn hậu ấy đã âm thầm giới thiệu ra thế giới rất nhiều mặt hàng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc mình. Đó là nghệ nhân Thuận Thị Trụ, Giám đốc Công ty TNHH dệt may thổ cẩm Chăm Inrahani, có trụ sở tại thị trấn Phước Dân, Ninh Phước, Ninh Thuận.
 |
| Gian hàng của làng Chăm Mỹ Nghiệp tại Festival Nghề truyền thống Huế năm 2015. Ảnh: Lưu Vân |
Là một "nữ hoàng" thổ cẩm Chăm - như cách tôn vinh của nhiều người làm nghề, nhưng chị Thuận Thị Trụ lại khởi nghiệp từ nghề "gõ đầu trẻ". Số là, sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thật ngẫu nhiên, cô gái người Chăm múa dẻo, hát hay ở làng Mỹ Nghiệp, thị trấn Phước Dân được giới thiệu làm giáo viên trường mẫu giáo xã (khi đó, Phước Dân chưa "lên" thị trấn). Do tận tụy với công việc, không lâu sau đó, chị Trụ được "lên chức" hiệu trưởng nhà trường, rồi sau đó đảm trách vai trò cán bộ chuyên trách mẫu giáo Phòng Giáo dục - Đào tạo huyện Ninh Phước.
Khi đất nước bắt đầu mở cửa, như nhiều người, chị Trụ quyết định "nhảy" ra ngoài làm ăn. Xoay đủ nghề, từ kinh doanh quần áo cũ (đồ "siđa"), mở quán cà phê cho đến bán hàng dạo, vợ chồng chị vẫn không thoát khỏi cảnh nghèo khó. Đầu 1989, tình cờ qua người quen, chị Trụ biết một cơ sở kinh doanh ở TP Hồ Chí Minh muốn cất hàng thổ cẩm để bán cho khách du lịch, chị như mở cờ trong bụng, lặn lội tìm đến.
Thế là từ ấy, vừa làm công việc mua gom sản phẩm thổ cẩm của bà con để bán lại kiếm chút lời, vợ chồng chị vừa ki cóp thêm từ các công việc khác. Từ những thành công ban đầu, năm 1991, cộng với chút vốn "còm", vợ chồng chị vay mượn thêm để lập nên cơ sở dệt thổ cẩm Chăm Inrahani, đồng thời thuê một gian hàng nhỏ trên TP Hồ Chí Minh để tiêu thụ sản phẩm.
Những năm đó, ai cũng biết việc tiêu thụ các mặt hàng thủ công truyền thống trên thị trường, nhất là xuất khẩu ra nước ngoài rất khó khăn. Nhưng không vì thế mà chị Trụ nguôi ngoai ý tưởng đưa thổ cẩm của dân tộc Chăm ra thị trường trong nước và trên thế giới. Mặc những lời can ngăn của người thân, trong thời gian bỏ mối mặt hàng này, ý tưởng trên luôn thôi thúc chị.
Thật may, trong thời gian bám trụ tại gian hàng nhỏ ở thương xá Tax, năm 1998, chị gặp được cặp vợ chồng người Pháp có nhã ý muốn mua một lô hàng khá khá. Rồi tiếp theo, một khách hàng người Nhật, sau khi săm soi số hàng tồn trong cửa hàng của chị, đã rút hết hầu bao ra trả để mang hàng về đất nước "Mặt trời mọc".
Có khoản vốn lận lưng ban đầu, chị Trụ trở thành người "đầu têu" trong việc "xã hội hóa" các sản phẩm thổ cẩm Chăm ra thị trường trong nước với quy mô lớn, để rồi đến đầu năm 2000, tại làng Chăm Mỹ Nghiệp, Công ty TNHH dệt may thổ cẩm Chăm Inrahani ra đời.
Trước đó, đồng bào Chăm ở Mỹ Nghiệp nói riêng, Ninh Thuận nói chung chưa ai nghĩ ra cách chế tác thổ cẩm của dân tộc mình ra các mẫu mã kiểu mới. Dưới bàn tay tài hoa của chị Trụ, những mẫu mã mới được cách điệu từ các họa tiết trên tháp Chàm Pôrôme, Po Klongirai trở nên sinh động lạ kỳ nên được khách hàng ở Đà Lạt, Đà Nẵng, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và khách du lịch nước ngoài rất ưa thích.
"Bà chủ" có trái tim nhân ái
Sự ra đời của Công ty TNHH dệt may thổ cẩm Chăm Inrahani như một sự kiện thổi bùng lên ngọn lửa đam mê để thổ cẩm Chăm ở Ninh Phước, đặc biệt là Mỹ Nghiêp được phục hồi và phát triển mạnh mẽ. Không còn "vừa làm vừa nghe ngóng" như thời điều hành cơ sở dệt thổ cẩm Chăm Inrahani, Giám đốc Thuận Thị Trụ bắt tay vào mở rộng sản xuất để "phủ sóng" thị trường trong nước cũng như tổ chức xuất khẩu thổ cẩm Chăm ra nước ngoài. Những "phi vụ" xuất khẩu của chị ngoạn mục đến nỗi ai nghe cũng phải thán phục.
Nắm bắt nhu cầu của khách hàng nước ngoài, chị Trụ nhanh chóng bắt mối với cơ sở kinh doanh, sau đó, tổ chức các "chiến dịch" cung ứng hàng thổ cẩm cho thị trường Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po, Lào, Thái Lan, Pháp, Bỉ… Dưới sự điều hành của Giám đốc Thuận Thị Trụ, các sản phẩm thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp thênh thênh trên các chuyến bay quốc tế để có mặt tại các cuộc triển lãm ở Thụy Sĩ, Pháp, Nhật Bản, Ma-lai-xi-a.
Sự góp mặt của thổ cẩm Chăm, từ các sản phẩm khăn, váy, áo truyền thống cho đến những tấm trải bàn, túi xách, ví, mũ, nón, ba lô… do Công ty TNHH dệt may thổ cẩm Chăm Inrahani cung ứng nhiều đến nỗi, năm 2014, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục gia đối với chị Thuận về thành tích "Người phụ nữ Chăm giới thiệu và phát triển thổ cẩm Chăm ra nước ngoài nhiều nhất".
 |
| Chị Thuận Thị Trụ biểu diễn dệt thổ cẩm tại không gian văn hóa Chăm ở Hà Nội (chụp lại từ tư liệu gia đình). Ảnh: Lưu Vân |
Bên cạnh đó, chị còn tham gia nhiều hoạt động từ thiện-xã hội ý nghĩa như thông qua quan hệ riêng để vận động Đại sứ quán Ca-na-đa trích quỹ đầu tư cho dân làng Mỹ Nghiệp hệ thống nước sạch và nhà mẫu giáo; cùng một số nhà hảo tâm tài trợ hằng trăm ca phẫu thuật đục thủy tinh thể cho người già, trao học bổng cho học sinh vượt khó, tặng quà người nghèo...
Bây giờ, đến làng Chăm Mỹ Nghiệp, sau khi thăm thú, trải nghiệm các cơ sở dệt thổ cẩm với những sản phẩm tinh xảo, hấp dẫn, bất cứ ai cũng bị níu chân bởi một "không gian Chăm" đặc sắc do Giám đốc Thuận Thị Trụ cùng chồng con dày công tạo dựng với rất nhiều văn bản Chăm cổ, các loại nhạc cụ Chăm truyền thống, những bức tượng cổ bằng sa thạch cùng bộ sưu tập nông, ngư cụ, đồ dùng sinh hoạt, đồ gốm của người Chăm qua nhiều thế hệ.
Tất nhiên, trong "Bảo tàng gia đình" này, chủ nhân không thể "quên" trưng bày các dụng cụ dệt và các sản phẩm thổ cẩm, y trang phục Chăm cổ và hiện đại. Chiêm ngưỡng những tuyệt tác này, trong lòng mỗi du khách đều vấn vương suy nghĩ, dường như trong trái tim người phụ nữ Chăm giỏi giang, nhân hậu này không bao giờ nguôi nghỉ một khát vọng vươn cao, vươn xa đến những chân trời mới cho các giá trị văn hóa mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Và, mỗi người đều tự hỏi: Có mấy ai đã làm được như chị?...
