Một ngày đầu năm mới 2016, chúng tôi cùng đoàn cán bộ của Cục Chính trị BĐBP và Bộ Chỉ huy BĐBP Điện Biên lên kiểm tra tiến độ thi công công trình xây dựng Khu tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Thọ. Cái rét mùa đông lạnh cắt da, cắt thịt không làm chùn lòng cán bộ, chiến sĩ của Đồn BP Leng Su Sìn và người dân nơi đây đang dầm mình trong mưa phùn, gió bấc để quyết tâm sớm hoàn thành công trình vào đúng dịp kỷ niệm 57 năm Ngày truyền thống BĐBP (3/3/1959 - 3/3/2016) và 27 năm Ngày Biên phòng toàn dân (3/3/1989 - 3/3/2016).

Khu tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Thọ và có tổng diện tích 1.200m2, bao gồm các hạng mục chính như: Tượng đài, bức phù điêu, nhà tưởng niệm và các công trình phụ trợ khác. Việc xây dựng khu tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Thọ và các liệt sĩ Biên phòng là nhằm tôn vinh những tấm gương hy sinh dũng cảm vì sự nghiệp quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới thiêng liêng của Tổ quốc nói chung và với mảnh đất biên cương của tỉnh Điện Biên nói riêng, góp phần giáo dục truyền thống anh hùng của lực lượng BĐBP. Đây cũng là nguyện vọng của cán bộ, chiến sĩ BĐBP Điện Biên và đồng bào các dân tộc tại Leng Su Sìn, nơi Anh hùng Trần Văn Thọ đã công tác, chiến đấu và hy sinh.

Chúng tôi theo chân Trung tá Lò Văn Thoan, Chính trị viên Đồn BP Leng Su Sìn vào Phòng truyền thống của đơn vị để dâng hương tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Thọ. Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Thọ, sinh năm 1935, trong một gia đình nông dân nghèo ở xã Việt Thành, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Ngày 11-11-1952, anh Thọ nhập ngũ. Tháng 12-1956, anh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong kháng chiến chống Pháp, đơn vị của anh chuyên hoạt động ở vùng rẻo cao thuộc các tỉnh biên giới: Lào Cai, Lai Châu, Sơn La.

Hoạt động trong điều kiện vô cùng phức tạp, nguy hiểm, nhưng anh luôn vững vàng vượt qua mọi khó khăn gian khổ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, chiến đấu mưu trí, sáng tạo, dũng cảm lập công xuất sắc. Cuối năm 1958, đơn vị của anh chuyển sang lực lượng Công an nhân dân vũ trang (nay là BĐBP). Anh được cấp trên điều về công tác tại Đồn 5 (nay là Đồn BP Leng Su Sìn) thuộc Công an nhân dân vũ trang tỉnh Lai Châu (nay là BĐBP Điện Biên). Anh được phân công làm công tác vận động quần chúng tại xã Sính Phình, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu.

Sính Phình là một xã biên giới vùng cao nơi đồng bào dân tộc Hà Nhì sinh sống, nằm ở giữa ngã ba biên giới Việt Nam - Trung Quốc - Lào. Ngày ấy, vùng này địa hình rừng núi rất hiểm trở, dân cư thưa thớt, đi lại khó khăn. Đây còn là hang ổ của bọn gián điệp, đặc vụ Pháp, Mỹ, Tưởng, Lào và bọn phản động ở địa phương. Hòa bình lập lại, bọn chúng vẫn thường xuyên lén lút chống phá cách mạng, nổi phỉ, làm cho nhân dân luôn hoang mang lo sợ, tình hình an ninh trật tự khu vực biên giới rất phức tạp, căng thẳng.

Trước tình hình đó, Trần Văn Thọ luôn bình tĩnh vững vàng, nắm chắc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước khéo vận dụng vào tình hình thực tế của địa phương. Để dân tin và theo Đảng, Thiếu úy Trần Văn Thọ đã thực hiện 3 cùng (cùng ăn, cùng ở, cùng làm) với dân, kiên nhẫn dùng lời nói và hành động thực tế hằng ngày giúp đỡ dân sản xuất, lúc giặt giũ, tắm rửa, cắt tóc cho trẻ em, lúc dành dụm gạo, quần áo, thuốc men giúp các gia đình nghèo, những người ốm yếu; kết nghĩa anh em với những người có người thân bị phỉ giết hại...

Anh đã có công gây dựng phong trào cách mạng của quần chúng ngày càng phát triển, nâng cao ý thức cảnh giác của đồng bào các dân tộc nơi biên giới. Anh cũng đã lập kế hoạch giúp địa phương đẩy mạnh phong trào bảo vệ trật tự trị an, phát triển sản xuất. Đặc biệt, Thiếu úy Trần Văn Thọ rất coi trọng việc xây dựng, củng cố lực lượng công an, dân quân địa phương, xây dựng chính quyền cơ sở vững mạnh. Anh đã tổ chức lực lượng công an, dân quân thường xuyên tuần tra, bảo vệ bản làng, rèn luyện đội ngũ này có tinh thần chiến đấu cao, có trình độ quân sự, nghiệp vụ khá, biết sử dụng vũ khí thành thạo.

Thiếu úy Trần Văn Thọ còn trực tiếp giáo dục, bồi dưỡng và giới thiệu lên Đảng ủy cấp trên kết nạp được 13 quần chúng ưu tú là người Hà Nhì vào Đảng, giúp địa phương thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở xã Sính Phình. Số cán bộ mà anh trực tiếp giúp đỡ, bồi dưỡng dần dần trưởng thành và trở thành các bộ chủ chốt của huyện, xã, được bà con các dân tộc trong vùng tin tưởng. Bên cạnh đó, anh còn giúp chính quyền và nhân dân địa phương củng cố, xây dựng cuộc sống mới cho đồng bào các dân tộc. Do lối làm ăn lạc hậu, quen với tập quán du canh du cư nên đời sống kinh tế của đồng bào Hà Nhì vô cùng khó khăn.

Để từng bước củng cố tổ đổi công, xây dựng hợp tác xã, chuyển hướng canh tác, đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, Thiếu úy Trần Văn Thọ đã trực tiếp hướng dẫn cho cán bộ chủ chốt, lập các tổ mẫu làm ăn và vận động nhân dân di chuyển từ trên núi cao xuống thấp định cư theo từng bản, biết trồng lúa nước, làm cỏ, bón phân... Từ thành công của tổ mẫu, anh đã giúp địa phương xây dựng được nhiều tổ đổi công, thu hút nhiều gia đình vào làm ăn tập thể. Anh đã đi tìm mua giống lúa tốt của người Thái, người Kinh mang lên cho đồng bào trồng thay giống lúa năng suất thấp của địa phương.

Anh giúp đỡ cán bộ địa phương lập kế hoạch làm ăn, thời vụ cây trồng, kỹ thuật chăm bón lúa và hoa màu, cách quản lý, tổ chức, tính công điểm, phân công trách nhiệm rõ ràng. Mỗi lần đi công tác về, bao giờ Trần Văn Thọ cũng mua tặng hợp tác xã một vài thứ hạt giống, cây trồng mới có năng suất cao. Anh bỏ tiền tiết kiệm của mình mua thêm dụng cụ sản xuất cho đồng bào; mua giấy bút, vận động cán bộ, chiến sĩ trong đồn ủng hộ tiền để giúp cán bộ và nhân dân trong xã học văn hóa, xóa mù chữ. Anh tranh thủ những lúc nghỉ trực tiếp dạy cho 24 cán bộ trong xã biết đọc, biết viết.

Nhờ đó, từ năm 1959, việc học bổ túc văn hóa đã trở thành phong trào quần chúng sâu rộng của xã Sính Phình. Con em đồng bào các dân tộc trong xã đều được học hành, dần dần có trường lớp khang trang, một số em còn được đi học các lớp trên. Trình độ văn hóa của nhân dân được nâng lên, anh lại đề ra kế hoạch giúp chính quyền xã đẩy mạnh cuộc vận động vệ sinh phòng bệnh, bài trừ tệ nạn mê tín dị đoan. Nhờ đó, đời sống văn hóa của nhân dân ngày càng phát triển, làm cho bộ mặt các bản làng ở vùng ngã ba biên giới thay đổi rõ rệt.

9 năm liên tục hoạt động trên vùng rẻo cao biên giới, Thiếu úy Trần Văn Thọ luôn vững vàng, vượt qua mọi hiểm nguy, khó khăn gian khổ, không quản hy sinh để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Anh đã nêu một tấm gương sáng về tinh thần "Trung với Đảng, hiếu với dân", được đồng đội và đồng bào địa phương vô cùng yêu quý. Do làm việc quá sức trên địa bàn Leng Su Sìn khó khăn, gian khổ, Thiếu úy Trần Văn Thọ bị ốm nặng, nhưng anh vẫn cố gắng bám địa bàn, bám dân làm việc.

Ngày 8-8-1961, cán bộ, chiến sĩ của Đồn 5 đến địa bàn cáng anh đưa về, vừa tới đơn vị thì cũng là lúc anh trút hơi thở cuối cùng. Nghe tin anh hy sinh, cán bộ và đồng bào địa phương vô cùng thương tiếc, già cũng như trẻ đều kéo nhau về đồn dự lễ truy điệu rất đông. Ngày an táng anh, bà con Hà Nhì ở bản Leng Su Sìn đã bày tỏ lòng thành bằng cách mỗi người nhặt một hòn đá cuội màu trắng lấy từ dòng suối Păng Pơi cách đó gần 2km về xếp quanh mộ anh và dựng bia tưởng niệm người con yêu quý của dân bản.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng mỗi lần nhắc tới anh, các thế hệ người dân Hà Nhì vẫn còn tiếc thương, khâm phục. Cho đến bây giờ, người Hà Nhì nơi ngã ba biên giới này vẫn thường kể cho con cháu nghe câu chuyện về anh bộ đội Trần Văn Thọ từ miền xuôi lên đây đã dâng hiến cả cuộc đời vì sự bình yên của bản làng biên giới. Để khi lớn lên, bắt đầu biết đi nương, đi rẫy, vào rừng lấy măng, lấy củi thì người Hà Nhì đã biết kiếm đá cuội trắng dưới dòng Păng Pơi mang lên đỉnh đồi Leng Su Sìn đặt thêm vào ngôi mộ của người Anh hùng.

Trần Hoàng Anh