Biên phòng - Già hóa dân số hiện là xu hướng phát triển chung trong tổng thể bức tranh dân số thế giới, với số lượng người cao tuổi ngày càng tăng nhanh tại hầu khắp các quốc gia. Mặc dù đã có rất nhiều nỗ lực từ phía các chính phủ, các tổ chức, nhưng sự phân biệt tuổi tác đối với người cao tuổi vẫn diễn ra ở khắp mọi nơi. Thực trạng nói trên rõ ràng không thể chấp nhận được đòi hỏi chúng ta cần phải có những giải pháp mạnh mẽ để thích ứng với thành tựu về nhân khẩu học này. Đó cũng chính là lý do để Liên hợp quốc lựa chọn chủ đề "Đấu tranh chống phân biệt tuổi tác" nhân dịp kỷ niệm 26 năm Ngày Quốc tế Người cao tuổi (1/10/1991 - 1/10/2016).
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy nhất, nhưng lại ít người để ý tới của sự phân biệt tuổi tác là những hình ảnh rập khuôn, mặc định về người cao tuổi (NCT) trên các phương tiện truyền thông đại chúng với sự "già nua, lụ khụ". Thực tế, không chỉ các chương trình truyền hình, các kênh giải trí... mà ngay cả phim ảnh dành cho lứa tuổi già vẫn còn là một khoảng trống lớn. Với độ phủ sóng, sức mạnh lan tỏa của các kênh thông tin này, vô hình trung, NCT luôn bị xem là nhóm người yếu thế, không thể có nhiều đóng góp cho xã hội. Đó cũng là nguyên cớ, là tiền đề của hàng loạt những sự phân biệt bất công khác đối với lứa tuổi này, như: NCT là những người già yếu, cần phải chăm sóc, là gánh nặng cho gia đình và xã hội; NCT không cần đi làm; NCT là nhóm có rủi ro cao nên không cho NCT vay vốn, mặc dù trong thực tế, theo số liệu thống kê, NCT là nhóm có tỉ lệ hoàn trả cao nhất…
Đối với Việt Nam, hưởng ứng lời kêu gọi của Liên hợp quốc tại Đại hội Thế giới đầu tiên về NCT được tổ chức tại Thủ đô Viên, nước Cộng hòa Áo năm 1982, đến nay, Đảng, Nhà nước, Quốc hội ta đã ban hành hơn 60 văn bản luật, nghị định, quyết định, thông tư, chỉ thị, thông báo về các chính sách liên quan đến NCT, trong đó, dấu mốc quan trọng là năm 2009, Quốc hội Việt Nam thông qua Luật NCT. Đây là niềm vui lớn đối với NCT nước ta, bởi nhiều nước có nền kinh tế phát triển, thu nhập, đời sống cao hơn nhưng cũng chưa ban hành được Pháp lệnh và Luật NCT.
Điều đó cũng thể hiện cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế, sự quan tâm thực sự tới vấn đề NCT. Nhiều phong trào, chương trình do Hội NCT Việt Nam phát động nhận được sự đồng tình hưởng ứng của toàn xã hội, mang lại lợi ích thiết thực cho hàng triệu NCT, tạo ra sân chơi cho NCT hoạt động, cống hiến. Tiêu biểu như phong trào: "Xóa nhà dột nát cho NCT nghèo", "Mắt sáng cho NCT", "1 triệu áo ấm cho NCT nghèo”. Thực hiện Chương trình "NCT tham gia bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn mới", bằng uy tín của mình, NCT cả nước đã vận động con cháu, gia đình, dòng họ đóng góp cho Chương trình hơn 1.000 tỉ đồng, hiến hơn 15 triệu m2 đất, hơn 6 triệu ngày công làm đường giao thông nông thôn và các công trình phúc lợi khác.
Đặc biệt, vào trung tuần tháng 8 vừa qua, Trung ương Hội NCT Việt Nam đã phối hợp với Bộ Tư lệnh BĐBP tổ chức tổng kết 5 năm thực hiện chương trình phối hợp "Bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, giữ gìn an ninh, trật tự khu vực biên giới, vùng biển" giai đoạn 2011-2015. Đây là chương trình được triển khai sâu rộng đến Hội NCT và Bộ Chỉ huy BĐBP thuộc 44 tỉnh, thành phố có biên giới, biển đảo nhằm phát huy vai trò của NCT ở địa bàn biên giới, hải đảo. Các cụ đã luôn sát cánh cùng với cán bộ, chiến sĩ các đồn BP tích cực bảo vệ an ninh biên giới, vận động, tố giác nhiều vụ tội phạm; giải quyết nhiều vụ việc về an ninh trật tự; ngăn chặn tuyên truyền đạo trái pháp luật; phối hợp giáo dục, cảm hóa các đối tượng vi phạm pháp luật…, trở thành tai mắt không thể thiếu, giúp BĐBP kịp thời phát hiện, xử lý những vụ việc nổi cộm xảy ra trên địa bàn.
Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao dành cho NCT phát triển sâu rộng trên tất cả các địa phương trong cả nước, đã thu hút hơn 3 triệu người tham gia, góp phần nâng cao sức khỏe, tinh thần và thể chất cho NCT, giúp NCT yên tâm cống hiến sức mình cho sự phát triển của xã hội. Một trong những mô hình câu lạc bộ (CLB) hoạt động có hiệu quả, thích hợp nhất với NCT thuộc diện nghèo khó ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa là mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau. Đây là mô hình toàn diện duy nhất, đem lại hiệu quả tốt nhằm hỗ trợ NCT nghèo tăng thu nhập, phát huy nội lực để tự vươn lên. Vào ngày 2-8 vừa qua, mô hình này đã được Thủ tướng Chính phủ chính thức ký Quyết định nhân rộng.
Chúng ta hiện có trên 5 triệu NCT đang ở độ tuổi từ 60-65, 70-75, trong số đó, nhiều người vẫn còn sức khỏe, nhiệt huyết, tích cực tham gia công tác xã hội. Họ là những người có trình độ học vấn, nhiều người là cán bộ chủ chốt của các cấp, các ngành, có kinh nghiệm trong chỉ đạo điều hành, triển khai thực hiện các chương trình, dự án trong nước và quốc tế; có kinh nghiệm trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân; trong nghiên cứu, xây dựng, giám sát và phản biện các chính sách về phát triển kinh tế - xã hội. Đây thực sự là những tiềm năng, thế mạnh của NCT và nếu được quan tâm đúng mức, họ sẽ trở thành nguồn lực lớn, tiếp tục đóng góp công sức vào sự phát triển chung của đất nước.
Thế kỷ XX, thế giới đã chứng kiến một cuộc cách mạng về tuổi thọ. Thành tựu về nhân khẩu học này cùng với sự tăng trưởng dân số nhanh trong nửa đầu thế kỉ XXI đồng nghĩa với việc dân số thế giới có tuổi thọ trên 60 tuổi sẽ tăng từ 600 triệu người (năm 2000) lên gần 2 tỉ người vào năm 2050. Sự chuyển biến nổi bật đó sẽ làm cho tỉ lệ thanh niên và NCT trong dân số thế giới ngang bằng nhau vào giữa thế kỉ này, trong khi đó, tỉ lệ trẻ em theo dự báo sẽ giảm 1/3, từ 30% xuống 21%. Thực tế trên có tác động sâu sắc đến mọi khía cạnh của đời sống kinh tế, xã hội, đòi hỏi mỗi quốc gia, mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng không thể thờ ơ với vấn đề liên quan đến NCT.
Khánh Ngọc
