Tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước đạt 342,2 tỷ USD trong thời gian qua thực sự là một thành tựu lớn trong bối cảnh nhu cầu hàng hóa toàn cầu đang chậm lại, nhất là từ 2 thị trường hàng đầu của Việt Nam là Mỹ và EU. Đặc biệt, có 35 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó, 8 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD.

Đáng chú ý, xuất khẩu của hầu hết các mặt hàng chủ lực đều đạt tốc độ tăng trưởng cao, nhất là nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục đóng góp quan trọng vào tốc độ tăng trưởng chung của hoạt động xuất khẩu với kim ngạch ước đạt 294,5 tỷ USD, chiếm 86% trong tổng kim ngạch xuất khẩu chung; nhóm hàng nông sản, lâm, thủy sản đã chạm mốc 49 tỷ USD, vượt con số kỷ lục của cả năm 2021.Bộ Công thương cho rằng, kết quả xuất nhập khẩu trong thời gian qua là minh chứng cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã và đang tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang nhiều thị trường tiếp tục giữ được mức tăng trưởng cao.

Đơn cử, Hiệp định Đối tác toàn diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), sau 3 năm thực thi, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường trong khối tăng trưởng lên đến 75 - 100%. Còn với Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), nhiều sản phẩm chủ lực của Việt Nam đã xuất khẩu sang EU với mức tăng trưởng cao như: sắt thép (tăng trưởng 200%), cà phê (tăng trưởng 75,2%), hạt tiêu (tăng trưởng 55,8%)...

Các chuyên gia kinh tế đánh giá cao các chính sách thương mại và cải cách hành chính đã hỗ trợ tối đa cho hoạt động xuất khẩu. Đồng thời, nỗ lực của doanh nghiệp trong khai thác các thị trường truyền thống cũng như tìm kiếm, mở rộng ra các thị trường mới đã góp phần giải phóng tối đa năng lực sản xuất trong nước. Điều này thể hiện rõ khi Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch ước đạt 101,5 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ.

Nhiều dự báo cho thấy hoạt động thương mại quốc tế năm nay sẽ lập thêm những kỷ lục mới, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt tới 750 tỷ USD và xuất siêu lên tới hơn 11 tỷ USD. Song các chuyên gia lưu ý các thách thức, khó khăn cho hoạt động xuất khẩu trong năm 2023 và các năm tới.

Bởi nhiều khu vực và quốc gia đã bộc lộ rất rõ sự đứt gãy của các nguồn cung, nhu cầu thị trường thế giới ngày càng thu hẹp, lạm phát và nguy cơ suy thoái tại các nền kinh tế lớn. Trong khi nền kinh tế Việt Nam có độ mở rất lớn, tới hơn 200%, thì mọi biến động của thế giới đều tác động đến sản xuất, xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa trên phạm vi toàn cầu.

Một số mặt hàng chủ lực xuất khẩu đang đối mặt với các áp lực về điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ tại các thị trường lớn và phải cạnh tranh gay gắt với sản phẩm xuất khẩu cùng loại, giá rẻ hơn của Trung Quốc và một số nước trong khu vực.

Để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu và xuất siêu, các chuyên gia cho rằng cần thêm các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp. Trước mắt, cần tháo gỡ về vốn, khơi thông dòng tiền cho sản xuất, kinh doanh và tiếp tục có các chính sách hỗ trợ thuế, tín dụng… cho doanh nghiệp.

Đồng thời, Bộ Công thương cần triển khai mạnh mẽ các hoạt động hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu thông qua các kênh hệ thống thương vụ, thương mại điện tử xuyên quốc gia; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận chính sách mới của từng thị trường, tháo gỡ các rào cản để đa dạng hóa thị trường thúc đẩy xuất khẩu; thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch gắn với xây dựng thương hiệu và có cảnh báo sớm nguy cơ các vụ kiện phòng vệ thương mại cho doanh nghiệp.

Hoàng Lâm